Tết Đoan Ngọ tạì sao phải diệt sâu bọ?

Thứ Sáu, 07/06/2019 19:19 GMT+7

(Thethaovanhoa.vn) - Tết Đoan Ngọ hay còn gọi là tết diệt sâu bọ. Dân gian ta tin rằng, trong con người có tồn tại sâu bọ, nếu không giết đi thì chúng sẽ sinh sản ngày một nhiều và gây hại tới bản thân.
Tết Đoan Ngọ của người Việt Nam khác người Tàu

Tết Đoan Ngọ của người Việt Nam khác người Tàu

Tết Đoan ngọ: Về nguồn gốc của Tết Đoan ngọ, đến nay nhiều người vẫn cho rằng có xuất xứ từ Trung Quốc. Tuy nhiên, căn cứ vào một số công trình nghiên cứu văn hóa cho thấy, Tết Đoan ngọ của người Việt hiện nay lại có một nguồn gốc hoàn toàn khác…
Người Việt xưa tin rằng, trong con người thường có sâu bọ, nếu không trừ đi thì chúng sẽ sinh sản ngày một nhiều và gây tai hại. Cả năm chỉ có ngày mùng 5/5 AL chúng mới ngoi lên, là cơ hội để trừ khử.
Trên Thanh niên, TS Nguyễn Ngọc Thơ, Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn (Đại học Quốc gia TP.HCM) cho biết, tết Đoan Ngọ, mùng 5 tháng 5 (âm lịch) là dịp quan trọng thứ hai trong năm, sau tết Nguyên Đán. Ngày trước người Việt dùng lịch kiến Tý, tháng mở đầu trong năm là tháng 11 âm lịch nên Tết Đoan Ngọ còn có tên gọi khác - Tết Nửa năm.
“Đoan” có nghĩa là bắt đầu, “Ngọ” chỉ giờ ngọ, tức là khoảng thời gian nóng nhất trong ngày (từ 11 giờ đến 1 giờ chiều). Đoan Ngọ có thể hiểu là “ngày mở đầu chuỗi ngày nóng nhất trong năm”.
TS Thơ giải thích, Tết Đoan Ngọ ở Việt Nam có cùng khởi nguồn với vùng đất Bách Việt ở Nam Trung Hoa và Bắc Đông Dương. Đây vốn là vùng nông nghiệp lúa nước trù phú do các dân tộc Bách Việt gây dựng nên.
Về vị trí địa lý, khu vực này nằm dọc hai bên chí tuyến bắc nên có mùa hè oi bức, khó chịu, ảnh hưởng đến sức khỏe của con người. Chính nghề trồng lúa nước đã buộc người nông dân phải quan sát thời tiết nên nhờ vậy, phong tục Tết Đoan ngọ hình thành.
Tại sao phải giết sâu bọ?
Trong tiềm thức của người Việt, tết Đoan Ngọ hay còn gọi là tết diệt sâu bọ. Dân gian ta tin rằng, trong con người thường có sâu bọ, nếu không giết đi thì chúng sẽ sinh sản ngày một nhiều và ảnh hưởng tới sinh khí mỗi người. Tuy nhiên, việc tiêu diệt sâu bọ không phải thời gian nào cũng có thể làm được. Chỉ có ngày mùng 5/5 chúng mới ngoi lên, là cơ hội để trừ khử.
Từ đó, người ta tin rằng dùng một số loại thức ăn có thể giết chết được sâu bọ. Trong đó, nhiều nhất là cơm rượu nếp để giết giun sán và một số loại trái cây như: vải, mận bắc, táo.
“Theo phong tục, trong ngày này mọi người buổi sáng ngủ dậy không được đặt chân xuống đất, phải súc miệng ba lần cho sạch rồi ăn một trứng vịt luộc, xong mới được bước chân ra khỏi giường. Sau đó ăn một bát rượu nếp để sâu bọ say, ăn tiếp trái cây (vải, sấu, đào, mận,…) cho sâu bọ chết”, TS Thơ chia sẻ.
Tết Đoan ngọ, Mâm cúng tết đoan ngọ, Văn khấn tết đoan ngọ, Tết đoan ngọ ăn gì, giết sâu bọ, Tết Đoan ngọ cúng gì, văn khấn tết đoan ngọ, bài khấn tết đoan ngọ, đoan ngọ
Phong tục đi hái lá thuốc
TS Thơ cho biết, từ ngày xa xưa, vào tết Đoan Ngọ trẻ nhỏ sẽ được cha mẹ đeo cho túi bùa ngũ sắc để trị tà ma, tránh các loài có nọc độc, diệt trừ sâu bọ. Người lớn thì nhuộm móng tay, móng chân (chừa ngón trỏ vì là ngón thần chỉ) bằng màu từ các loại lá cây để trị tà ma. Ngày nay, nhiều gia đình ở nông thôn và thành thị vẫn ăn cơm rượu, ăn trái cây và dành nhiều thời gian nghỉ ngơi trong dịp này.
TS Trần Long, Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn (Đại học Quốc gia TP.HCM) cũng cho biết, ngày nay một số vùng vẫn giữ tục đi hái thuốc ngày mùng 5 tháng 5 bởi vì trong ngày này dược tính đạt mức cao nhất. Các loại thảo mộc được hái nhiều nhất là trà, ngải cứu, đinh lăng, lá bưởi, lá trầu không… Bên cạnh đó, tục treo ngải cứu bảo vệ sức khỏe và tắm nước lá mùi (có thể thay bằng các lá tía tô, lá bưởi, kinh giới…) cũng được nhiều gia đình thực hiện.
Tuy nhiên, với điều kiện hiện nay, những người ở TP thường ra chợ hoặc các nhà thuốc mua lá xông về để cả nhà cùng nhau xông trừ các loại ký sinh trùng trong cơ thể.
Tết Đoan ngọ, Mâm cúng tết đoan ngọ, Văn khấn tết đoan ngọ, Tết đoan ngọ ăn gì, giết sâu bọ, Tết Đoan ngọ cúng gì, văn khấn tết đoan ngọ, bài khấn tết đoan ngọ, đoan ngọ
Mâm cúng mùng 5 tháng 5 thường có gì?
TS Trần Long giải thích, tết Đoan Ngọ là lễ hội dân gian không tập trung, tức là không được tổ chức tại đình, chùa mà rải rác đến từng gia đình. Mỗi gia đình tự chuẩn bị mâm cúng và tùy vùng miền mà mâm cúng này cũng khác nhau.
Trên mâm cúng của người miền Bắc thường có trái dưa hấu đỏ, miền Trung từ Thanh Hóa vào đến Thừa Thiên Huế thì không thể thiếu chè kê và thịt vịt. Sở dĩ lại là thịt vịt mà không phải các loại thịt heo, bò, gà là vì người Việt xưa tin rằng thịt vịt mát, ăn vào sẽ làm cơ thể mát cả năm.
Từ Đà Nẵng vào đến Quảng Ngãi thì một số gia đình nấu xôi chè cúng lễ, nhà nào có trồng cây thì cho trẻ nhỏ vào tận vườn hái trái ăn. Mâm cúng của người miền Nam thì không thể thiếu bánh ú tro, chè trôi nước, xôi gấc… Sau khi cúng xong, cả nhà sẽ cùng quây quần ngồi ăn.
Ngoài ra, ở các địa phương ven sông, biển thì tục tắm trong dịp này được duy trì phổ biến. Trong ngày này, mọi người sẽ canh đúng giờ ngọ để đi tắm sông, biển. Nhiều người dân ở đồng bằng sông Cửu Long tin rằng sông nước Mê Kông trong ngày này rất linh thiêng, có thể giúp “tẩy rửa bệnh tật”.
Tương tự, nhiều người đi tắm biển lúc đúng 12 giờ trưa cũng tin rằng tắm biển vào giờ này sẽ giết chết sâu bọ trong người. Những đứa trẻ ở các vùng quê còn có thể được cha mẹ, ông bà tắm cho vào đúng giờ ngọ, dưới ánh nắng mặt trời để trừ sâu bọ trong cơ thể.
Theo TS Thơ, có thể thấy sự ra đời của phong tục tết Đoan Ngọ trước hết là để đáp ứng nhu cầu chống nóng bảo vệ sức khỏe. Tết Đoan Ngọ là một phong tục “dĩ hàn khứ nhiệt” (dùng tính lạnh để khử tính nóng như ăn trái cây mát để giải nhiệt, tắm sông giải nhiệt…) mang tính chất tự phát gắn liền với văn hóa dân gian. Tết Đoan Ngọ trở thành một phong tục văn hóa thể hiện đặc trưng của dân tộc.
Cúng Tết Đoan Ngọ vào lúc nào?
Theo lời nhà nghiên cứu văn hóa Trịnh Sinh, trong quan niệm cổ truyền, dịp Tết Đoan Ngọ (5/5 âm lịch) là lúc tiết trời oi ả. Đây là lúc chuyển mùa, sâu bọ, côn trùng cũng được dịp phát triển gây bệnh cho người, vật nuôi và cây cối.
Ngày này, người dân thường chuẩn bị lễ vật cúng Tết Đoan Ngọ vào sáng sớm. Tuy nhiên, Đoan nghĩa là mở đầu, Ngọ là khoảng thời gian từ 11 giờ trưa tới 13 giờ chiều. Do vậy, thời gian cúng Tết Đoan Ngọ chuẩn nhất là từ 11 giờ đến 13 giờ.
Những hình ảnh đẹp về Tết Đoan ngọ
Tết Đoan ngọ, Mâm cúng tết đoan ngọ, Văn khấn tết đoan ngọ, Tết đoan ngọ ăn gì, giết sâu bọ, Tết Đoan ngọ cúng gì, văn khấn tết đoan ngọ, bài khấn tết đoan ngọ, đoan ngọ
Tết Đoan ngọ, Mâm cúng tết đoan ngọ, Văn khấn tết đoan ngọ, Tết đoan ngọ ăn gì, giết sâu bọ, Tết Đoan ngọ cúng gì, văn khấn tết đoan ngọ, bài khấn tết đoan ngọ, đoan ngọ
Tết Đoan ngọ, Mâm cúng tết đoan ngọ, Văn khấn tết đoan ngọ, Tết đoan ngọ ăn gì, giết sâu bọ, Tết Đoan ngọ cúng gì, văn khấn tết đoan ngọ, bài khấn tết đoan ngọ, đoan ngọ
Tết Đoan ngọ, Mâm cúng tết đoan ngọ, Văn khấn tết đoan ngọ, Tết đoan ngọ ăn gì, giết sâu bọ, Tết Đoan ngọ cúng gì, văn khấn tết đoan ngọ, bài khấn tết đoan ngọ, đoan ngọ
Tết Đoan ngọ, Mâm cúng tết đoan ngọ, Văn khấn tết đoan ngọ, Tết đoan ngọ ăn gì, giết sâu bọ, Tết Đoan ngọ cúng gì, văn khấn tết đoan ngọ, bài khấn tết đoan ngọ, đoan ngọ
Mâm cúng tết đoan ngọ, Văn khấn tết đoan ngọ, Tết Đoan ngọ, Tết đoan ngọ ăn gì, giết sâu bọ, Tết Đoan ngọ cúng gì, văn khấn tết đoan ngọ, bài khấn tết đoan ngọ, đoan ngọ
Mâm cúng tết đoan ngọ, Văn khấn tết đoan ngọ, Tết Đoan ngọ, Tết đoan ngọ ăn gì, giết sâu bọ, Tết Đoan ngọ cúng gì, văn khấn tết đoan ngọ, bài khấn tết đoan ngọ, đoan ngọ
Mâm cúng tết đoan ngọ, Văn khấn tết đoan ngọ, Tết Đoan ngọ, Tết đoan ngọ ăn gì, giết sâu bọ, Tết Đoan ngọ cúng gì, văn khấn tết đoan ngọ, bài khấn tết đoan ngọ, đoan ngọ
Mâm cúng tết đoan ngọ, Văn khấn tết đoan ngọ, Tết Đoan ngọ, Tết đoan ngọ ăn gì, giết sâu bọ, Tết Đoan ngọ cúng gì, văn khấn tết đoan ngọ, bài khấn tết đoan ngọ, đoan ngọ
Mâm cúng tết đoan ngọ, Văn khấn tết đoan ngọ, Tết Đoan ngọ, Tết đoan ngọ ăn gì, giết sâu bọ, Tết Đoan ngọ cúng gì, văn khấn tết đoan ngọ, bài khấn tết đoan ngọ, đoan ngọ
Mâm cúng tết đoan ngọ, Văn khấn tết đoan ngọ, Tết Đoan ngọ, Tết đoan ngọ ăn gì, giết sâu bọ, Tết Đoan ngọ cúng gì, văn khấn tết đoan ngọ, bài khấn tết đoan ngọ, đoan ngọ
Mâm cúng tết đoan ngọ, Văn khấn tết đoan ngọ, Tết Đoan ngọ, Tết đoan ngọ ăn gì, giết sâu bọ, Tết Đoan ngọ cúng gì, văn khấn tết đoan ngọ, bài khấn tết đoan ngọ, đoan ngọ
Mâm cúng tết đoan ngọ, Văn khấn tết đoan ngọ, Tết Đoan ngọ, Tết đoan ngọ ăn gì, giết sâu bọ, Tết Đoan ngọ cúng gì, văn khấn tết đoan ngọ, bài khấn tết đoan ngọ, đoan ngọ
Mâm cúng tết đoan ngọ, Văn khấn tết đoan ngọ, Tết Đoan ngọ, Tết đoan ngọ ăn gì, giết sâu bọ, Tết Đoan ngọ cúng gì, văn khấn tết đoan ngọ, bài khấn tết đoan ngọ, đoan ngọ
Nhớ Tết Đoan ngọ ngày xưa
Ngày bé, chúng ta thường ít quan tâm tới phong tục truyền thống tết Đoan ngọ, chỉ biết là từ bé tới lớn thấy mọi người gọi nôm là ngày giết sâu bọ. Nhớ ngày xưa khi ông, bà nội còn sống, ngày này anh em chờ đợi háo hức lắm.
Trước vài ngày, bà đã mua gạo về làm rượu nếp, xôi đồ xong, tãi đều ra mẹt để nguội, sau đó vào men đều khắp bề mặt, đảo qua, đảo lại mấy lần, cho vào chiếc âu sắt tráng men có lót mấy lá dọc mùng, đậy nắp lại, ủ vào thùng gạo, thi thoảng anh em cứ gí mũi vào thùng để ngửi, háo hức từ lúc đó.
Lần nào cũng thế, khi xôi gạo nếp lứt đồ xong trước khi tãi ra mẹt bao giờ bà cũng cho anh em tôi mỗi đứa bát xôi, ôi chao những hạt xôi căng mọng nuốt vào mới ngon làm sao, vị ngọt của nó cứ đọng mãi trong miệng.
Sáng sớm 5/5 bà đi chợ, mua về quả Dưa hấu, mấy quả Mận, chùm Vải, có khi thêm quả Dưa hồng, thế là tươm. Ông nội trải cái chiếu ra hè, bầy cháu hôm nay háo hức nên cũng dậy từ sớm, ngồi khoanh chân trên chiếu hóng bà bổ dưa, nhìn đĩa Mận mà tứa cả nước miếng. Đầu tiên, cả nhà, mỗi người làm bát rượu nếp sau đó mới ăn đến quả Mận, quả Vải, miếng Dưa hấu, đối với bọn trẻ chúng tôi thế đã là sung sướng lắm rồi!
Ngày nay, kinh tế phát triển hơn, đời sống của dân ta tốt hơn xưa, nhu cầu về 1 bát rượu nếp hay 1 quả Dưa hấu đối với dân thị thành gần như lúc nào cũng được đáp ứng, vì thế hầu hết các gia đình đều không tự làm lấy rượu nếp, đến ngày 5-5 thì chạy ra chợ mua, do đó càng về sau này càng nhiều người dân thành phố không biết làm rượu nếp, và cái sự háo hức của trẻ con thành phố đối với ngày này có lẽ cũng nhạt dần.
Người Huế ăn thịt vịt Tết Đoan Ngọ
Vào ngày Tết Đoan Ngọ - tức ngày 5/5 âm lịch hàng năm, tại Huế, nhộn nhịp nhất là chợ dịp này và loại thực phẩm phổ biến nhất là vịt, bởi hầu như mọi người đều mua vịt để ăn trong ngày này.
Tết Đoan ngọ, Mâm cúng tết đoan ngọ, Văn khấn tết đoan ngọ, Tết đoan ngọ ăn gì, giết sâu bọ, Tết Đoan ngọ cúng gì, văn khấn tết đoan ngọ, bài khấn tết đoan ngọ, đoan ngọ
Tết Đoan Ngọ, vịt ở Huế bán rất chạy, kế đến là hoa quả. Rất khó lý giải vì sao lại ăn những loại thực phẩm trên trong ngày Tết Đoan Ngọ, nhiều người nội trợ ở Huế giải thích do thịt vịt có vị mát, rất tốt cho cơ thể con người vào những ngày nắng nóng. Hạt kê tuy nhỏ nhưng chứa nhiều chất dinh dưỡng hơn so với các ngũ cốc khác, chè kê có tác dụng bồi dưỡng khí huyết, trời Hè nắng nóng nên hai loại thức ăn này rất tốt cho cơ thể con người.
Nhiều năm qua, dịp cúng Tết Đoan Ngọ ở Huế vẫn còn giữ được tục hái lá (gọi là lá mồng 5) với các loại lá ngày thường vẫn dùng như lá vằng, lá ổi, lá chanh để nấu nước uống trong ngày. Nhiều người tin rằng uống nước các loại lá đó vào mồng 5 và hái vào giờ chính ngọ thì sẽ tăng thêm sức khỏe cho con người, vì thế nhà nào cũng có nồi nước lá mồng 5 với đủ loại lá như vậy. Ngoài ra, còn có những nghi thức đặc biệt như: rửa mặt, nhỏ mắt bằng nước chanh để sáng mắt.
Trong dịp Tết Đoan Ngọ, ở Huế còn có một phong tục đặc sắc không thể thiếu, đó là "Tết sui gia". Gia đình nhà trai sắm sửa lễ vật đến tặng nhà gái gồm cặp vịt (2 con), cùng các loại kê, đậu xanh và nếp. Con trai đến tuổi lấy vợ, dù đang yêu (chưa cưới), ngày này cũng mang cặp vịt đến biếu bố vợ tương lai để tỏ lòng tôn kính. Điều này còn thể hiện sự gắn kết, chúc hạnh phúc và tràn đầy vui tươi giữa hai bên gia đình dành và đôi bạn trẻ.
Theo quan niệm xưa, ý nghĩa và nguồn gốc Tết Đoan Ngọ ở Việt Nam cũng còn gọi là "ngày giết sâu bọ", là ngày phát động bắt sâu bọ, tiêu diệt bớt các loài gây hại cho cây trồng trên cánh đồng, trong đó nhiều loài sâu có thể ăn được và chúng được coi như là chất bổ dưỡng. Vào ngày này, mọi người thường giết sâu bọ ngay khi thức dậy vào sáng sớm bằng thức ăn, nhất là bằng rượu nếp, bánh trái và hoa quả … với niềm tin là khi ăn món ăn đầu tiên trong ngày này thì sâu bọ, giun sán trong người sẽ bị chết hết.
Ngày Tết Đoan Ngọ kiêng gì
"Có thờ có thiêng, có kiêng có lành"- do vậy tránh được những điều kiêng kỵ, tâm lý sẽ vui vẻ thoải mái hơn trong ngày Tết Đoan Ngọ.
- Vứt giày dép lộn xộn là một trong những điều cần tránh trong Tết Đoan Ngọ: Trong tiếng Hán, giày dép đồng âm với từ “tà”, nghĩa là tà khí. Trong ngày thường và đặc biệt là ngày Tết Đoan Ngọ, để giày dép không đúng, vứt lộn xộn dễ chiêu dụ tà khí.
Để mũi giày dép quay ra phía ngoài là cách xếp đúng. Vì nếu quay vào trong chẳng khác nào dẫn tà khí vào nhà.
- Không mua vật phẩm có hình thù kỳ quái trong ngày Tết Đoan Ngọ: Theo quan niệm, nếu đi du lịch hoặc đi xa và có ý định mua đồ lưu niệm thì nên tránh mua những vật phẩm có hình thù kỳ quái, không rõ nguồn gốc, ý nghĩa để tránh rước thêm tà về.
Mọi vật đều chứa linh khí, nếu là linh khí tốt sẽ có lợi cho con người và ngược lại. Vậy nên cần tìm hiểu kỹ ý nghĩa của món đồ đó trước khi mua.
- Ngày Tết Đoan ngọ tránh dừng chân ở nơi âm u: Nếu xuất hành trong ngày này nên tránh xa bệnh viện, nơi tổ chức tang lễ, không dừng chân ở những nơi âm u, vì những nơi này âm khí quá nặng, dễ chiêu bệnh tật, tà khí.
Thảo Nhi
VIDEO: Thái Lan 0-1 Việt Nam: Nỗi đau của người Thái
 
Ý kiến độc giả (0)
Gửi ý kiến
Chọn avatar
Họ tên*
Email*
Chân trời mới - nước Đức trong tầm tay
Chân trời mới - nước Đức trong tầm tay