Họa sĩ Đoàn Văn Nguyên (Giải A): Tước quyền dự giải của giám khảo cũng là thiệt thòi

(TT&VH) - Cuộc trưng bày các sáng tác mỹ thuật về đề tài “Lực lượng vũ trang - chiến tranh cách mạng” do Tổng cục Chính trị (Bộ Quốc phòng) và Hội Mỹ thuật Việt Nam phối hợp tổ chức đã khai mạc vào giữa tháng 12 tại Bảo tàng Lịch sử Quân sự VN.

Khác với giải thưởng Mỹ thuật Toàn quốc (của Hội Mỹ thuật VN), BTC Cuộc vận động lần này đã “rộng cửa” cho phép thành viên Hội đồng Giám khảo được gửi tác phẩm tham gia cuộc vận động như mọi tác giả khác. Cụ thể đã có 4/7 thành viên Hội đồng Giám khảo có tác phẩm tham dự và kết quả là 3 vị giám khảo đã được giải là các họa sĩ Phan Oánh - giải B, Bằng Lâm - giải khuyến khích và đặc biệt là Đoàn Văn Nguyên - giải A (cuộc thi chỉ có 2 giải A)

Được phát động từ năm 2004, cuộc vận động trên đã thu hút sự tham dự của 400 tác giả trên cả nước, trong đó có rất nhiều họa sĩ chuyên nghiệp. Bởi vậy, có thể coi việc nhận các giải thưởng của Cuộc vận động này là một vinh dự lớn với người đoạt giải. Khá thẳng thắn, họa sĩ Đoàn Văn Nguyên, thành viên Hội đồng chấm chọn giải thưởng (tức Hội đồng Giám khảo) đã có cuộc trao đổi với TT&VH.

Ông cho biết:

- Để nâng cao chất lượng cuộc thi, BTC lần này đã chọn quy chế khá “thoáng”. Không chỉ thành viên Hội đồng Giám khảo, những tác giả từng có tác phẩm giành giải tại những cuộc thi khác trong 5 năm trở lại đây cũng đều được phép tham dự. Những cuộc thi mỹ thuật khác ít chấp nhận điều này.

Tôi nghĩ, nếu có năng lực và uy tín, các họa sĩ mới được mời vào thành phần giám khảo. Vì lí do ấy mà tước quyền dự thi của họ thì có lẽ cũng là thiệt thòi. Theo tôi biết, ở nhiều giải thưởng văn học và sân khấu, thành viên giám khảo cũng được mang tác phẩm tới dự thi. Miễn là mọi thứ phải công khai và sòng phẳng.

* Vậy, khi chấm những tác phẩm... của mình, BGK cuộc thi này đã xử lý thế nào?

“Tôi từng góp ý với một lãnh đạo của Hội Mỹ thuật rằng chúng ta kì tới cũng nên mở rộng quyền dự thi tới thành viên BGK” (phát biểu của họa sĩ Đoàn Văn Nguyên)

- Trước khi chấm, chúng tôi đã tốn rất nhiều thời gian để bàn về việc này. Cuối cùng, tất cả thống nhất: Trong trường hợp đó, tổng số điểm của tác phẩm sẽ bị trừ đi 10 điểm và chia cho số người chấm còn lại để lấy trung bình. Ví dụ, tranh do 7 người chấm và được tổng điểm là 63. Nhưng vì người vẽ là giám khảo, nên tổng số điểm sau khi trừ chỉ còn là 53 thôi, sau đó chia cho 6 để lấy trung bình (khoảng 8,83 điểm). Như vậy, nếu vị giám khảo có tranh tự cho mình điểm 10 thì cũng là vô ích...

* Nhưng rất có thể, các thành viên giám khảo khác cũng vì... nể người cùng ngồi với mình mà cho điểm cao hơn thực tế?

- Nhiều người cũng hỏi tôi như vậy. Thứ nhất, tất cả giám khảo đều chấm bằng phiếu kín nên không biết ai vào với ai. Thứ hai, nói thật là một bức tranh trước khi đoạt giải cũng được cả Hội đồng mổ xẻ tới nát ra rồi. Chúng tôi có thể “một tay che cả bầu trời” không - khi cả Hội Mỹ thuật, cả ngành Quân đội cùng nhìn vào? Tác phẩm được giải xong, mang đi triển lãm thì bày rành rành ra đó. Nếu nhếch nhác mà vẫn được giải thì trả lời sao khi người trong nghề vặn vẹo?

Tôi muốn kể thêm một chuyện tế nhị này. Trước khi tới vòng chấm điểm để cho giải, chúng tôi loại dần các tác phẩm dự thi bằng cả chục vòng bỏ phiếu. Tác phẩm nào đủ số phiếu quá bán mới được vào tiếp vòng sau. Trong số thành viên giám khảo cũng có người mang tác phẩm tới dự thi. Nhưng tranh của anh bị “gạt” ngay từ vòng ngoài vì không được phiếu nào. Nghĩa là ngay cả vị giám khảo ấy cũng không bỏ phiếu cho mình. Như vậy đã được gọi là công tâm chưa?

Tác phẩm đoạt giải của họa sĩ Đoàn Văn Nguyên

* Anh đã gặp trường hợp tương tự thế này bao giờ chưa?

- Nếu bạn hỏi về việc tôi được giải khi ngồi trong BGK cuộc thi thì đây là lần đầu (cười). Ở Giải thưởng Toàn quốc của Hội Mỹ thuật vào các năm 2000 và 2005, tôi đều là thành viên BGK nên không được mang tác phẩm tới dự thi. Còn lại, tôi cũng chứng kiến một trường hợp của đồng nghiệp. Trong Giải thưởng Mỹ thuật Toàn quốc 1990, tôi và họa sĩ Vũ Duy Nghĩa đều giành giải A. Anh Nghĩa khi đó cũng là thành viên BGK. Tới giải năm 1995 thì Hội Mỹ thuật đưa ra quy chế là giám khảo không được dự thi nữa.

* Như anh nói, việc xét giải diễn ra công bằng và khách quan. Nhưng xin hỏi thật, anh có thấy... ngại khi với quy chế “mở” như thế này (giám khảo được phép dự giải), chắc chắn vẫn sẽ có người nói ra nói vào khi thấy giám khảo đoạt giải?

- Nếu ngại, tôi đã không mang tranh tới dự thi. Có chuyện thế này: Tôi từng góp ý với một lãnh đạo của Hội Mỹ thuật rằng chúng ta kỳ tới cũng nên mở rộng quyền dự thi tới thành viên BGK. Anh ấy giãy nảy: Thôi thôi, tôi muốn an toàn. Làm vậy, báo chí và dư luận xông vào thì ngại lắm. Tôi nói: Không anh ạ, chúng ta chỉ xấu hổ nếu làm việc đó một cách dấm dúi, lén lút và không đàng hoàng. Công khai và sòng phẳng trước sự quan sát và chú ý của mọi người, vậy mới là cần thiết...

* Xin cảm ơn anh về cuộc trò chuyện này!

Cúc Đường