*Đá sạch làm từ nước… giếng khoan
Nắng gắt kéo dài khiến những điểm làm đá lạnh chạy hết công suất, tăng giá hết cỡ vẫn không đáp ứng nổi nhu cầu. Nhiều chủ quán đã không ngần ngại mua đá cây (loại ướp thịt, cá…) để phục vụ “thượng đế”. Các chuyên gia y tế cho biết ở nhiệt độ làm đông nước thành đá chỉ kìm hãm được các loại vi khuẩn, nó sẽ phát triển trở lại khi đá tan.
Giải khát bằng đá… ướp cá, thịt
Theo chân bà chủ quán trà đá tên Hằng ở góc chợ Nghĩa Tân, Cầu Giấy (Hà Nội), chúng tôi đến một cơ sở sản xuất đá lạnh tại quận Cầu Giấy. Căn nhà cấp bốn và chiếc bể chứa nước đều cũ kỹ, rêu xanh mọc thành lớp. Tổng diện tích khoảng 40m2 nhưng đây là "lò" đá của một vùng, hàng ngày sản xuất hàng chục tấn đá. Một thợ làm đá ở đây cho biết cơ sở sản xuất này có phân biệt bể chứa nước sản xuất đá ăn và đá ướp cá, thịt “nhưng hôm nào cháy hàng thì đá ướp cũng được chở đến quán giải khát chị ạ!”. Những chiếc khay làm đá trong tình trạng cáu bẩn, gỉ sét. Nền nhà đặt đá nhếch nhác vì chân của nhân viên đi bất cứ đâu cũng có thể vào đó khuân đá đi bán. Cũng theo nhân viên này thì khách đến mua hàng chỉ mong giá thật thấp, đá phải trong, khi uống khách hàng không nhìn thấy gì là ổn.
Tại cơ sở sản xuất kiêm “môi giới” bán dây chuyền sản xuất đá trên đường Hồ Tùng Mậu, mức độ mất vệ sinh còn ghê sợ hơn. Khi chúng tôi ngỏ ý muốn lập điểm phân phối đá viên tinh khiết vì đây là mặt hàng đang bán chạy, chị chủ hồ hởi: “Cứ chọn địa điểm đi, chị cung cấp cho. Bán đá không cần thuê cửa hàng. Tìm địa điểm gần chợ, có nhiều quán giải khát là được”. Tôi e ngại vì tình trạng “cháy hàng” đã thường xuyên xảy ra, cơ sở không đáp ứng đủ nhu cầu đá viên. Không ngờ chị chủ đon đả: “Không đủ đá viên thì đá cây. Đá nào mà chả là đá”. “Nhưng đá cây là để ướp động vật, không đảm bảo vệ sinh, bị tanh khách hàng kiện chết” - tôi giả vờ hỏi. “Ôi dào cứ bán đi là biết, chả có ai kiện cả. Chị có cách khử tanh mà”. Chị chủ quả quyết!
Theo quan sát của chúng tôi thì hầu hết các cơ sở sản xuất đã đều có nước máy nhưng chỉ là “bình phong” che mắt các cơ quan chức năng. Nguồn nước làm đá chính là nước giếng khoan được xử lý thô qua bể lọc cát để nước trong, lọc than hoạt tính để loại tạp chất. Nhưng nhiều cơ sở sản xuất thủ công vẫn phù phép đá thường thành nước đá tinh khiết để đẩy giá lên cao hơn.
Người tiêu dùng vẫn vô tư mua đá dọc đường về uống
Điểm phân phối đá ở Nghĩa Tân, Cầu Giấy được bao quanh bởi các xe bán hoa quả. Tại điểm bán đá này, ngày nào cũng có hàng chục chuyến chiếc xích lô chất đầy đá viên, đá cây đưa đến. “Đại lý” này giữ đá khỏi tan bằng cách trải vài chiếc chăn chiên và những chiếc bao tải dứa cáu bẩn xuống đất, xếp đá vào sau đó tiếp tục phủ thêm mấy chiếc bao tải lên trên. Có khách mua hàng là những chiếc bao tải cáu bẩn lại được dỡ ra, nhân viên bán đá dùng con dao phay răng cưa đã gỉ sét chặt đá. Nước chảy ra đường hòa cũng hoa quả sâu thối bốc mùi thum thủm. Vậy mà hôm nào nơi này cũng đông khách, cả đống đá chất cao đến đầu người chưa đến 4h chiều đã hết veo.
Đá sạch cũng nguy hiểm
Theo chị Nguyễn Thùy Dương, Quản lý khách hàng Cty Nước đá Hà Nội thì, hầu hết các quán trà đá ven đường đều sử dụng đá do các cơ sở tư nhân nhỏ lẻ sản xuất, không đảm bảo đúng quy trình lọc nước nên đá có màu trắng đục, có vị lạ, có bọt khí, khi tan lắng cặn. Có thể nhận diện đá sạch với những dấu hiệu sau: viên đá trong suốt, không nổi bọt khí, khi tan ra có thể dùng được như nước tinh khiết, không có mùi vị... Trên thị trường hiện có một số thương hiệu đá viên tinh khiết có uy tín như Ice-wa của Cty nước đá Hà Nội, đá viên Pha Lê của Cty cổ phần Thủy Tạ, đá viên của Cty Dịch vụ hàng không...
Tuy nhiên, PGS.TS. Võ Kim Long, Nguyên viện trưởng Viện kỹ thuật nước và công nghệ môi trường cho biết: “Đá tinh khiết là đá được lọc đến độ không còn vi khuẩn và không còn cặn lắng. Nhưng hiện nay hệ thống lọc ở những điểm làm đá uy tín tại Việt Nam mới chỉ đáp ứng được tiêu chuẩn của Bộ Y tế nhưng vẫn chưa đạt chuẩn quốc tế. Nước máy cũng không đảm bảo được chất lượng. Kim loại nặng ở trong nước máy khi được hoà trong đá có tác hại rất lớn đến sức khoẻ của con người. Do đó, ở nhiệt độ làm đông nước thành đá chỉ mới kìm hãm được các loại vi khuẩn, vi sinh vật, nó sẽ sinh sôi trở lại trong quá trình đá được hoà tan. Nước đá không sạch đang là một nguồn lây bệnh nguy hiểm. Nó chứa các loại vi khuẩn, vi sinh vật gây bệnh đường ruột, như thương hàn, tả, lị... nhiều người đã nhập viện vì sử dụng loại đá này. Tốt nhất là uống nước đun sôi để nguội hoặc muốn sử dụng đá thì làm từ nước đun sôi để nguội”.
Nhếch nhác điểm bán đá chợ Nghĩa Tân
Đá lạnh không đảm bảo vệ sinh đang là mối đe doạ cho sức khoẻ của mọi người trong mùa hè. Không chỉ đá cây mất vệ sinh đang được sử dụng để giải khát mà ngay cả đá được coi là “sạch” cũng chứa các mầm mống gây bệnh.
Box: Theo tiêu chuẩn sản xuất đá tinh khiết phải lấy nước từ độ sâu 90 m, được xử lý qua hệ thống lọc thẩm thấu ngược và diệt vi khuẩn bằng tia cực tím. Khuôn đá, dao cắt, bồn cấp nước, cối lạnh... đều bằng inox, không bị rỉ sét. Chu trình sản xuất phải khép kín hoàn toàn tự động, không có sự tiếp xúc trực tiếp với bàn tay con người.
Nắng gắt kéo dài khiến những điểm làm đá lạnh chạy hết công suất, tăng giá hết cỡ vẫn không đáp ứng nổi nhu cầu. Nhiều chủ quán đã không ngần ngại mua đá cây (loại ướp thịt, cá…) để phục vụ “thượng đế”. Các chuyên gia y tế cho biết ở nhiệt độ làm đông nước thành đá chỉ kìm hãm được các loại vi khuẩn, nó sẽ phát triển trở lại khi đá tan.
Giải khát bằng đá… ướp cá, thịt
Theo chân bà chủ quán trà đá tên Hằng ở góc chợ Nghĩa Tân, Cầu Giấy (Hà Nội), chúng tôi đến một cơ sở sản xuất đá lạnh tại quận Cầu Giấy. Căn nhà cấp bốn và chiếc bể chứa nước đều cũ kỹ, rêu xanh mọc thành lớp. Tổng diện tích khoảng 40m2 nhưng đây là "lò" đá của một vùng, hàng ngày sản xuất hàng chục tấn đá. Một thợ làm đá ở đây cho biết cơ sở sản xuất này có phân biệt bể chứa nước sản xuất đá ăn và đá ướp cá, thịt “nhưng hôm nào cháy hàng thì đá ướp cũng được chở đến quán giải khát chị ạ!”. Những chiếc khay làm đá trong tình trạng cáu bẩn, gỉ sét. Nền nhà đặt đá nhếch nhác vì chân của nhân viên đi bất cứ đâu cũng có thể vào đó khuân đá đi bán. Cũng theo nhân viên này thì khách đến mua hàng chỉ mong giá thật thấp, đá phải trong, khi uống khách hàng không nhìn thấy gì là ổn.
Tại cơ sở sản xuất kiêm “môi giới” bán dây chuyền sản xuất đá trên đường Hồ Tùng Mậu, mức độ mất vệ sinh còn ghê sợ hơn. Khi chúng tôi ngỏ ý muốn lập điểm phân phối đá viên tinh khiết vì đây là mặt hàng đang bán chạy, chị chủ hồ hởi: “Cứ chọn địa điểm đi, chị cung cấp cho. Bán đá không cần thuê cửa hàng. Tìm địa điểm gần chợ, có nhiều quán giải khát là được”. Tôi e ngại vì tình trạng “cháy hàng” đã thường xuyên xảy ra, cơ sở không đáp ứng đủ nhu cầu đá viên. Không ngờ chị chủ đon đả: “Không đủ đá viên thì đá cây. Đá nào mà chả là đá”. “Nhưng đá cây là để ướp động vật, không đảm bảo vệ sinh, bị tanh khách hàng kiện chết” - tôi giả vờ hỏi. “Ôi dào cứ bán đi là biết, chả có ai kiện cả. Chị có cách khử tanh mà”. Chị chủ quả quyết!
Theo quan sát của chúng tôi thì hầu hết các cơ sở sản xuất đã đều có nước máy nhưng chỉ là “bình phong” che mắt các cơ quan chức năng. Nguồn nước làm đá chính là nước giếng khoan được xử lý thô qua bể lọc cát để nước trong, lọc than hoạt tính để loại tạp chất. Nhưng nhiều cơ sở sản xuất thủ công vẫn phù phép đá thường thành nước đá tinh khiết để đẩy giá lên cao hơn.
Điểm phân phối đá ở Nghĩa Tân, Cầu Giấy được bao quanh bởi các xe bán hoa quả. Tại điểm bán đá này, ngày nào cũng có hàng chục chuyến chiếc xích lô chất đầy đá viên, đá cây đưa đến. “Đại lý” này giữ đá khỏi tan bằng cách trải vài chiếc chăn chiên và những chiếc bao tải dứa cáu bẩn xuống đất, xếp đá vào sau đó tiếp tục phủ thêm mấy chiếc bao tải lên trên. Có khách mua hàng là những chiếc bao tải cáu bẩn lại được dỡ ra, nhân viên bán đá dùng con dao phay răng cưa đã gỉ sét chặt đá. Nước chảy ra đường hòa cũng hoa quả sâu thối bốc mùi thum thủm. Vậy mà hôm nào nơi này cũng đông khách, cả đống đá chất cao đến đầu người chưa đến 4h chiều đã hết veo.
Đá sạch cũng nguy hiểm
Theo chị Nguyễn Thùy Dương, Quản lý khách hàng Cty Nước đá Hà Nội thì, hầu hết các quán trà đá ven đường đều sử dụng đá do các cơ sở tư nhân nhỏ lẻ sản xuất, không đảm bảo đúng quy trình lọc nước nên đá có màu trắng đục, có vị lạ, có bọt khí, khi tan lắng cặn. Có thể nhận diện đá sạch với những dấu hiệu sau: viên đá trong suốt, không nổi bọt khí, khi tan ra có thể dùng được như nước tinh khiết, không có mùi vị... Trên thị trường hiện có một số thương hiệu đá viên tinh khiết có uy tín như Ice-wa của Cty nước đá Hà Nội, đá viên Pha Lê của Cty cổ phần Thủy Tạ, đá viên của Cty Dịch vụ hàng không...
Tuy nhiên, PGS.TS. Võ Kim Long, Nguyên viện trưởng Viện kỹ thuật nước và công nghệ môi trường cho biết: “Đá tinh khiết là đá được lọc đến độ không còn vi khuẩn và không còn cặn lắng. Nhưng hiện nay hệ thống lọc ở những điểm làm đá uy tín tại Việt Nam mới chỉ đáp ứng được tiêu chuẩn của Bộ Y tế nhưng vẫn chưa đạt chuẩn quốc tế. Nước máy cũng không đảm bảo được chất lượng. Kim loại nặng ở trong nước máy khi được hoà trong đá có tác hại rất lớn đến sức khoẻ của con người. Do đó, ở nhiệt độ làm đông nước thành đá chỉ mới kìm hãm được các loại vi khuẩn, vi sinh vật, nó sẽ sinh sôi trở lại trong quá trình đá được hoà tan. Nước đá không sạch đang là một nguồn lây bệnh nguy hiểm. Nó chứa các loại vi khuẩn, vi sinh vật gây bệnh đường ruột, như thương hàn, tả, lị... nhiều người đã nhập viện vì sử dụng loại đá này. Tốt nhất là uống nước đun sôi để nguội hoặc muốn sử dụng đá thì làm từ nước đun sôi để nguội”.
Đá lạnh không đảm bảo vệ sinh đang là mối đe doạ cho sức khoẻ của mọi người trong mùa hè. Không chỉ đá cây mất vệ sinh đang được sử dụng để giải khát mà ngay cả đá được coi là “sạch” cũng chứa các mầm mống gây bệnh.
Box: Theo tiêu chuẩn sản xuất đá tinh khiết phải lấy nước từ độ sâu 90 m, được xử lý qua hệ thống lọc thẩm thấu ngược và diệt vi khuẩn bằng tia cực tím. Khuôn đá, dao cắt, bồn cấp nước, cối lạnh... đều bằng inox, không bị rỉ sét. Chu trình sản xuất phải khép kín hoàn toàn tự động, không có sự tiếp xúc trực tiếp với bàn tay con người.
Mai Hạnh
