(Bài dư thi) - Thời trai trẻ ai cũng nuôi một khát vọng đi xa. Dù thuở lọt lòng không có cây cung dâu bắn mũi tên cỏ bồng thì đôi chân vẫn mang một định mệnh ra đi để khám phá chính bản thân mình. Thế nhưng bên cạnh con đường dài ấy cờ hồ vẫn có một lối vắng, ngõ quên để rồi rất muộn (hoặc chẳng bao giờ) người lữ khách trong ta mới chợt nhận ra được. Chưa được đi hết những miền đất lạ dưới gầm trời này nhưng tôi đã phải trả giá cho quy luật ấy. Một con ngõ nhỏ mà em vẫn chờ tôi nhưng tôi đã dửng dưng, một tiếng gọi thầm mà tôi đã quên để hôm nay mới biết đó là một mạch máu nhỏ nơi gần tim tôi nhất.
Thành phố của tôi được mọc lên từ một công trường thuỷ điện lớn nhất Đông Nam Á lúc bấy giờ. Sự pha trộn giữa công trường và phố xá tạo nên một bức tranh nhiều màu sắc. Có những dãy nhà cấp 4 từ thập kỉ 70 nằm cạnh những khu nhà khang trang, có những con đường đất đỏ nằm bên một đại lộ mới. Chuyến đi của tôi hôm nay có gốc gác từ mười năm trước ở một thành phố như thế.
Buổi học cuối cùng của thời học sinh như một cơn gió nhẹ nhàng đưa chúng tôi ra khỏi sân trường hoa lệ. Tôi đi bên cạnh em thật tình cờ sau một vài lần tách tốp với chúng bạn. Đường về nhà tôi phải qua nhà em - là hôm nay tôi mới biết - vì chả bao giờ tôi đi sớm, về sớm như em cả, với con trai “đất là nơi anh đến trường” (Nguyễn Khoa Điềm). Em đạp xe chậm chậm bên tôi đến mức có thể nghe rõ từng tiếng nan hoa xe đạp cho đến lức em dừng xe trước một ngõ nhỏ và mời tôi ghé thăm nhà em một lần. Nhưng lời mời khe khẽ từ ngõ nhỏ ấy là qua sớm bởi khi đó tôi 18 tuổi, cái tuổi đang khát khao dược kiếm tìm những con đường lớn.
Một lần rồi chín mười lần về qua nhà trên những chuyến xe khách nhưng tôi đã luôn ngồi bên hàng ghế không thể nhìn ra con ngõ ấy. Có thể nó đã bị giải toả để xây một nhà máy, một khu Resort chăng? Tôi nghĩ thế. Và rồi hôm nay sự mờ hồ của tôi đã đến lúc phải nhường chỗ cho một bất ngờ lớn. Theo bước chân em học sinh giỏi có hoàn cảnh khó khăn giờ tôi mới đến con ngõ này. Tôi vừa như muốn bước chậm lại vì mất đi mười năm kiêu ngạo vừa như người muốn bước nhanh để giành lại kí ức của mình. Một khu dân đông đúc hiện ra trước mắt tôi, nó như một bí mất của con ngõ nhỏ. Càng đi tiếp tôi càng cảm nhận được không khí của một đời sống sung túc. Những ngôi nhà xây cao tầng nằm bên những căn nhà cấp 4 dưới tán cây mát rượi. Những lối bê tông khiêm nhường nhưng ngay ngắn gợi một sự gắn kết tự nguyện của những con người nơi đây. Không có biệt thự của sếp, không có người nhận đô la từ nước ngoài gửi về, họ bắt đầu từ gây dựng dinh cơ từ những căn nhà kho cũ được ngăn ra. Những người thợ xây, thợ hàn, thợ lắp máy… sau đêm chia tay trên công trường thuỷ điện đầy hân hoan và lưu luyến trở về vẫn mặc nguyên màu áo công nhân và luôn giữ một tác phong như thế.
Chiều xuống họ chia nhau từng bó rau héo úa, đêm đêm vẫn tiếng đang ghi ta và chén nước chè xanh hát những bài hát sông Đà và sáng hôm sau từng tốp công nhân áo xanh như bầy ong cần mẫn laị toả đi muôn hướng. Dù “quần nhân bách tính” nhưng những người công nhân ngày nào vẫn khiêm nhường bám trụ, tự đùm bọc, bảo ban nhau chia từng mảnh vườn để tạo dựng nên một xóm làng hay một khu phố công nhân như thế. Họ không có đủ tiềm lực để bon chen kiếm một mảnh đất mặt phố hay một căn nhà tầng kiểu cũ nhưng trong họ có đủ nội lực để tạo nên một gia đình đầm ấm. Tối về bố đưa cho mẹ từng đồng tiền nhàu nát đẫm mồ hôi và lấm vữa xi-măng để tiếp sức cho đồng vốn buôn mớ rau chợ sớm. Ở góc kia là cô bé ngồi học bài bên cậu em đang lắp bắp đánh vần. Đến đây bạn có thể bắt gặp những cậu bé, cô bé khôi ngô và đáng yêu như thế. Nào là những Hoà Bình, Đà Giang hay những Dương, Định, Hà, Thanh, Sơn…để ghi nhớ lúc bé cất tiếng khóc chào đời là lúc cha chặn dòng sông huyền thoại xây công trình thuỷ điện hay để kỉ niệm mảnh đất quê hương: Hà Nam, Nam Định, Hà Tây, Hải Dương, Trúc Sơn…
Chúng tự nói với nhau bằng tiếng nói trong trẻo như được lọc ra từ muôn vàn thổ ngữ của người công nhân thuỷ điện, nói với nhau về cái thân phận khiêm nhường nên phải luôn chăm chỉ và bản lĩnh. Chính các em đã tự viết lại những đoạn kết có hậu cho cuộc đời cha mẹ ở những xóm công nhân như thế này. Mười năm sau khi là một thầy giáo tôi mới tìm ra một “đào hoa nguyên ký” giữa thành phố của tôi. Nơi mà tôi đã lãng quên lời mời của em để giờ đây khi đứng trong con ngõ nhỏ tôi không biết em đang ở đâu trong những ngôi nhà đầm ấm đang lên đèn kia ? Đâu đây lại có tiếng ghi ta khe khẽ, ngày mai lại có một câu bé, cô bé đến với cổng trường đại học bằng tiếng ghi ra trong đêm liên hoan chia tay của như thế. Hình như tôi đang lạc vào một thế giới khác, ngay trên quê hương mình. Một nơi gần lắm…mà không phải ! một chuyến đi xa nhất trong cuộc đời tôi!
Thành phố của tôi được mọc lên từ một công trường thuỷ điện lớn nhất Đông Nam Á lúc bấy giờ. Sự pha trộn giữa công trường và phố xá tạo nên một bức tranh nhiều màu sắc. Có những dãy nhà cấp 4 từ thập kỉ 70 nằm cạnh những khu nhà khang trang, có những con đường đất đỏ nằm bên một đại lộ mới. Chuyến đi của tôi hôm nay có gốc gác từ mười năm trước ở một thành phố như thế.
Buổi học cuối cùng của thời học sinh như một cơn gió nhẹ nhàng đưa chúng tôi ra khỏi sân trường hoa lệ. Tôi đi bên cạnh em thật tình cờ sau một vài lần tách tốp với chúng bạn. Đường về nhà tôi phải qua nhà em - là hôm nay tôi mới biết - vì chả bao giờ tôi đi sớm, về sớm như em cả, với con trai “đất là nơi anh đến trường” (Nguyễn Khoa Điềm). Em đạp xe chậm chậm bên tôi đến mức có thể nghe rõ từng tiếng nan hoa xe đạp cho đến lức em dừng xe trước một ngõ nhỏ và mời tôi ghé thăm nhà em một lần. Nhưng lời mời khe khẽ từ ngõ nhỏ ấy là qua sớm bởi khi đó tôi 18 tuổi, cái tuổi đang khát khao dược kiếm tìm những con đường lớn.
Một lần rồi chín mười lần về qua nhà trên những chuyến xe khách nhưng tôi đã luôn ngồi bên hàng ghế không thể nhìn ra con ngõ ấy. Có thể nó đã bị giải toả để xây một nhà máy, một khu Resort chăng? Tôi nghĩ thế. Và rồi hôm nay sự mờ hồ của tôi đã đến lúc phải nhường chỗ cho một bất ngờ lớn. Theo bước chân em học sinh giỏi có hoàn cảnh khó khăn giờ tôi mới đến con ngõ này. Tôi vừa như muốn bước chậm lại vì mất đi mười năm kiêu ngạo vừa như người muốn bước nhanh để giành lại kí ức của mình. Một khu dân đông đúc hiện ra trước mắt tôi, nó như một bí mất của con ngõ nhỏ. Càng đi tiếp tôi càng cảm nhận được không khí của một đời sống sung túc. Những ngôi nhà xây cao tầng nằm bên những căn nhà cấp 4 dưới tán cây mát rượi. Những lối bê tông khiêm nhường nhưng ngay ngắn gợi một sự gắn kết tự nguyện của những con người nơi đây. Không có biệt thự của sếp, không có người nhận đô la từ nước ngoài gửi về, họ bắt đầu từ gây dựng dinh cơ từ những căn nhà kho cũ được ngăn ra. Những người thợ xây, thợ hàn, thợ lắp máy… sau đêm chia tay trên công trường thuỷ điện đầy hân hoan và lưu luyến trở về vẫn mặc nguyên màu áo công nhân và luôn giữ một tác phong như thế.
Chiều xuống họ chia nhau từng bó rau héo úa, đêm đêm vẫn tiếng đang ghi ta và chén nước chè xanh hát những bài hát sông Đà và sáng hôm sau từng tốp công nhân áo xanh như bầy ong cần mẫn laị toả đi muôn hướng. Dù “quần nhân bách tính” nhưng những người công nhân ngày nào vẫn khiêm nhường bám trụ, tự đùm bọc, bảo ban nhau chia từng mảnh vườn để tạo dựng nên một xóm làng hay một khu phố công nhân như thế. Họ không có đủ tiềm lực để bon chen kiếm một mảnh đất mặt phố hay một căn nhà tầng kiểu cũ nhưng trong họ có đủ nội lực để tạo nên một gia đình đầm ấm. Tối về bố đưa cho mẹ từng đồng tiền nhàu nát đẫm mồ hôi và lấm vữa xi-măng để tiếp sức cho đồng vốn buôn mớ rau chợ sớm. Ở góc kia là cô bé ngồi học bài bên cậu em đang lắp bắp đánh vần. Đến đây bạn có thể bắt gặp những cậu bé, cô bé khôi ngô và đáng yêu như thế. Nào là những Hoà Bình, Đà Giang hay những Dương, Định, Hà, Thanh, Sơn…để ghi nhớ lúc bé cất tiếng khóc chào đời là lúc cha chặn dòng sông huyền thoại xây công trình thuỷ điện hay để kỉ niệm mảnh đất quê hương: Hà Nam, Nam Định, Hà Tây, Hải Dương, Trúc Sơn…
Chúng tự nói với nhau bằng tiếng nói trong trẻo như được lọc ra từ muôn vàn thổ ngữ của người công nhân thuỷ điện, nói với nhau về cái thân phận khiêm nhường nên phải luôn chăm chỉ và bản lĩnh. Chính các em đã tự viết lại những đoạn kết có hậu cho cuộc đời cha mẹ ở những xóm công nhân như thế này. Mười năm sau khi là một thầy giáo tôi mới tìm ra một “đào hoa nguyên ký” giữa thành phố của tôi. Nơi mà tôi đã lãng quên lời mời của em để giờ đây khi đứng trong con ngõ nhỏ tôi không biết em đang ở đâu trong những ngôi nhà đầm ấm đang lên đèn kia ? Đâu đây lại có tiếng ghi ta khe khẽ, ngày mai lại có một câu bé, cô bé đến với cổng trường đại học bằng tiếng ghi ra trong đêm liên hoan chia tay của như thế. Hình như tôi đang lạc vào một thế giới khác, ngay trên quê hương mình. Một nơi gần lắm…mà không phải ! một chuyến đi xa nhất trong cuộc đời tôi!
Bùi Việt Phương
