(Bài dự thi) - Sau lưng là Trường Sơn, ba mặt xung quanh là sông A - Sáp bao bọc, bên kia là sân bay Asho… Đội sản xuất 4 (Đoàn kinh tế - quốc phòng 92 – Quân khu 4) như một ốc đảo biệt lập.
Bốn quân nhân và một gia đình trẻ... Vợ chồng chuẩn uý Thế Tài và cô giáo Thanh Hương đã có một chú bé 4 tháng tuổi ra đời ngay trên vùng đất mà người ta gọi là "điểm nóng dioxin" này. Tôi nhìn thấy trên bàn làm việc của trung tá, đội trưởng Nguyễn Kim Chất có một vật dụng đặc biệt, đó là cái chặn giấy làm bằng một khối hợp kim sơn màu xanh lá cây, nước sơn còn rất tốt... Nó chính là chi tiết được tháo ra từ "cây nhiệt đới" - một thiết bị kỹ thuật điện tử hiện đại của quân đội Mỹ đã sử dụng trong cuộc chiến tranh Việt Nam, dùng để trinh sát, phát hiện và chỉ điểm cho máy bay, phi pháo địch "tìm diệt" lực lượng ta. Đã mấy chục năm rồi, dãi dầu nắng gió Trường Sơn nhưng nó vẫn như còn mới... Và tôi nghe tiếng reng reng lục lạc dưới cổ chú bò đầu đàn từ trên sườn núi về chuồng trong buổi chiều vàng sượm. Chiếc lục lạc làm bằng một cái vỏ đạn đồng, kêu reng reng, reng reng... điểm vào không gian xoá đi cái tĩnh mịch, yên ắng núi rừng...
Theo chân người đội trưởng đã mấy chục năm quân ngũ, chúng tôi hành quân vào rừng sâu Trường Sơn... Nhờ những dấu tích còn sót lại, chúng tôi biết rằng nơi đây vốn là trạm phẫu tiền phương của một binh trạm đường mòn Hồ Chí Minh trong những năm chiến tranh. Trên những gốc cây cổ thụ, tôi nhìn thấy vẫn còn chăng nhiều tuyến đường dây điện thoại hữu tuyến, và đây đó, dưới chân chúng tôi là vết tích những công sự chiến đấu, những chiếc hầm chữ A, hầm thương binh... Cứ ngỡ như mới hôm qua đây thôi đã có một đơn vị giải phóng quân vừa mới chuyển đi, hành quân tiếp vào mặt trận. Và dưới căn hầm rộng rãi, có hai ngách dẫn ra giao thông hào kia, vừa như mới diễn ra cuộc họp của những người chỉ huy quân giải phóng... Rồi những hố bom.... Hố bom B52 rải thảm, hố pháo 105 li cày xới... Bây giờ, cỏ cây Trường Sơn đã mọc lên xanh rì, che khuất...
Tôi được biết, mấy năm trước nhân dân xã Hương Phong (huyện A - Lưới, tỉnh Thừa Thiên Huế) đã tổ chức lên tuyến đường Hồ Chí Minh cũ thu dây điện, dây cáp, ống dẫn xăng dầu và các vật liệu khác còn sót lại từ chiến tranh mang về để bắc cầu treo nhỏ vượt qua sông A - Sáp. Có chiếc cầu, mùa mưa, nước lũ dâng cao nhưng đồng bào hai bên vẫn giao lưu, đi lại bình thường, không còn cảnh phải trồng hai cột cao hai bên bờ sông, căng một dây thép ngang qua rồi buộc thư từ, thực phẩm vv... cho người ở bên kia kéo sang tiếp tế trong suốt mùa mưa như trước nữa. Thế nhưng, đến cơn lũ lịch sử năm 1999, cầu bị cuốn trôi...
Rồi thay thế vào đó là một chiếc "phà" tự chế của anh em bộ đội Đoàn 92. Phà cũng được làm từ 4 chiếc thùng phuy sắt đựng xăng máy bay nhặt trong sân bay A - Sho cũ, chở được người, xe máy qua sông... Ngồi trên chiếc phà tự chế, chông chênh vượt qua sông dữ, tôi thầm nghĩ rằng những đồ vật từ chiến tranh, dù chỉ là tận dụng lại thôi nhưng đã phục vụ rất tốt cho cuộc sống. Và nếu như hàng nghìn tỷ đô - la Mỹ đã đốt vào cuộc chiến tranh ở Việt Nam kia không phải dùng cho sản xuất bom đạn, súng ống, chất độc hoá học, sẽ làm được bao nhiêu chiếc phà, bao nhiêu chiếc cầu và bao nhiêu cuốn sách cho con trẻ đến trường?
Ở xã A - Đớt, mới đây có nhóm MIA tìm đến để xác minh một phi công Mỹ bị ta bắn rơi năm 1968. Bằng các thứ máy móc chuyên dùng hiện đại họ đã tìm kiếm, xác định được đúng địa điểm máy bay rơi, đúng tông tích, lai lịch người phi công Mỹ... Nhưng trong đám trẻ con A - Đớt tò mò đến xem họ làm việc, có những đứa đã bị nhiễm chất độc màu da cam…
Trần Hoài
