(TT&VH Online) GS.TS Chương Thâu (nguyên Trưởng phòng Lịch sử cận đại, Viện sử học) đưa ra những lời giải đáp thú vị về “năm Hàm Nghi thứ 5”, đồng thời cung cấp thêm một thông tin ít được biết đến xưa nay – chuyện đi cầu viện Nga!
Ông cho biết:
- Trước hết đây là một bức chiếu mới, không giống 2 bức Chiếu Cần Vương được biết đến lâu nay và được coi đó là tài liệu kinh điển về phong trào Cần Vương và vua Hàm Nghi. 2 bức chiếu trước đây khá dài và nói đường lối chính sách rất kỹ.
* Ông có suy nghĩ gì về năm tháng được đề trong bức chiếu rất mới này?
- Nếu tính năm 1885 là năm Hàm Nghi thứ nhất như xưa nay vẫn tính thì năm Hàm Nghi thứ 5 là năm 1889 rồi. Về niên đại có thể đặt câu hỏi như vậy. Nhưng thật ra, sau khi vua Hàm Nghi bị bắt, các phong trào yêu nước vẫn lấy niên hiệu theo Hàm Nghi (chứ không lấy niên hiệu vua Đồng Khánh). Khởi nghĩa Phan Đình Phùng cũng vậy. Đến sau này, thì lấy theo niên hiệu vua Thành Thái, Duy Tân (cũng bỏ không đề niên hiệu Khải Định). Sở dĩ có điều đó vì các nhà nho yêu nước chỉ đề niên hiệu các vua yêu nước....
* Còn về nội dung?
- Tôi lưu ý đến mấy vấn đề nội dung, chẳng hạn, bức chiếu ghi: “Chẳng ngờ Văn Tường hai lòng nên xa giá phải rời đi Cam Lộ”. Có thực tế là gần đây khi thảo thảo luận về Nguyễn Văn Tường, người ta có khuynh hướng khôi phục vị trí Nguyễn Văn Tường, cho rằng Nguyễn Văn Tường cũng là người yêu nước, không phải hai lòng mà cũng theo phái chủ chiến. Nhưng ở đây ngay từ đầu đã khẳng định Nguyễn Văn Tường hai lòng(*).
Nội dung rất quan trọng là bức chiếu có nói chuyện vua Hàm Nghi cầu viện nước Đại Đức. Đây là hiện tượng mới. Có phải vua Hàm Nghi có chủ trương cầu viện nước Đức không?
|
"Tôi chỉ mới biết
chuyện Tôn Thất
Thuyết đại diện cho
triều đình Hàm Nghi
đi cầu viện Nga qua
lãnh sự quán Nga
tại Trung Quốc,
chưa thấy ở đâu ghi
là cầu viện Đức".
(GS.TS Chương Thâu) |
Đối với tôi, đây là thông tin rất mới. Trước đây tôi chỉ mới biết chuyện Tôn Thất Thuyết đại diện cho triều đình Hàm Nghi đi cầu viện Nga qua lãnh sự quán Nga tại Trung Quốc, chưa thấy ở đâu ghi là cầu viện nước Đức
(Về việc đi “thông hiếu với Nga”, sử gia người Pháp Goerges Boudarel có đưa ra ý kiến là: Có thể Tăng Bạt Hổ mang thư ủy nhiệm của vua Hàm Nghi sang liên lạc với bá tước Cassini, sứ thần Nga ở Bắc Kinh để cầu viện, nhưng bị từ chối 2 lần vào khoảng giữa tháng 12-1892 và tháng 3- 1893. Phái bộ này gồm 3 người cho biết rằng họ được lệnh nhà vua bí mật sáng Saint Pétersbourg để yêu cầu Nga hoàng giúp Việt Nam đánh Pháp.
Theo Toàn quyền De Lanessan thì phái đoàn này của Tôn Thất Thuyết chứ không phải của triều đình Huế”)
|
Vua Hàm Nghi bị bắt (tranh vẽ) |
* Theo nghiên cứu của giới sử học VN thì cuối TK 19 thì mối quan hệ giữa VN và Đức như thế nào?
- Theo như tôi biết, cuối TK19, VN chưa có mối quan hệ nào với Đức cả, mãi đến phong trào Việt Nam Quang phục hội, khi Phan Bội Châu bị bắt năm 1913, thì giao lại cho Nguyễn Thượng Hiền khi đó đang hoạt động ở Xiêm, sứ mạng liên hệ với Đức. Nguyễn Thượng Hiền cũng được Đại sứ quán Đức tại Xiêm giúp đỡ tiền để chống Pháp.. Trong quan hệ với phương Tây, nếu như người VN quan hệ buôn bán với người Hà Lan từ rất sớm (TK 17-18), nhưng vào thời đó, và cả đến TK19 không thấy bóng dáng của người Đức đâu.
* Và suy nghĩ của ông?
- Tôi chưa có điều kiện tiếp xúc với nguyên bản bức chiếu, nhưng biết đâu, chính bức chiếu này sẽ mở ra một hướng nghiên cứu mới. Theo tôi nên tổ chức hội thảo. Nếu đây là tư liệu tốt, chính xác thì đưa vào kho sử liệu của Việt Nam. Theo như thông tin công bố, thì bức chiếu này đã được GS Léon Vandermeersch (Pháp) xác nhận một cách quả quyết rằng đây là thật. Tôi tin về mặt khảo chứng văn bản học, thì GS Léon là một chuyên gia có trình độ cao, và có thể tin cậy!
* Xin cảm ơn ông!
Nguyễn Mỹ(lược ghi)
(*) Trong chiếu Cần Vường lần thứ 2 (19/9/1885) cũng đã kể tội Nguyễn Văn Tường
