Thời ấy rừng Yên Tử còn thâm nghiêm u tịch lắm bởi người đi lễ còn thưa thớt. Con đường mòn nhỏ với những bậc đá xếp không đều được ẩn sâu dưới tán lá om om tối. Từ lúc đặt chân đến suối Giải Oan rồi tiếp lộ trình lên chùa Hoa Yên tôi cứ thấy lành lạnh khi được lần lượt nghe mẹ giảng giải gốc tích từng phần đất hết sức tường tận. Mãi sau này tôi mới biết những tích chuyện ấy mẹ chỉ được nghe kể rồi nhớ nằm lòng chứ nào đã một lần được đến đây! Vừa đi tôi vừa lắng nghe tiếng mẹ nhỏ to trong xào xạc lá rừng. Trên đường vào đất phật, mỗi gốc cây, mỗi khe suối nhỏ đều chứa chất đầy những huyền tích người xưa để lại.
Mẹ tôi xưa nay vốn là người quen gánh bộ chợ phiên nên dù tuổi cao mà đôi chân bà vẫn dẻo dai, bền bỉ từng bước. Còn tôi đang sức lớn nên cứ tung tăng chạy vọt lên ngó nghiêng. Mẹ thấy đã gọi giật lại bảo : từ từ con ạ, đường còn xa đi đứng phải biết giữ sức...Với lại đi lễ chùa chứ đi ăn cướp đâu mà cần nhanh. Với bà, vào đất phật là để tu tâm dưỡng tính chứ không giống bất kì cuộc đi nào!
Bây giờ nhớ lại thấy nao nao kỉ niệm. Nhớ bên góc sân chùa Hoa Yên chiều hôm ấy, mẹ con ngả nón mê, mở mo cơm nắm, dốc muối rừng ra lá chuối rồi sắt cơm, nhẩn nha chấm ăn. Tôi nắc nỏm hình như cơm ngon hơn ở nhà, mẹ cười bảo là vì con được ăn cơm trên đất phật. Đêm ấy ngủ ở chùa Hoa Yên trong cõi u linh cửa phật mà sao giấc ngủ không sâu, nghe trong thăm thẳm tĩnh lặng, tiếng lá tùng vuốt gió nhẹ thoảng trong sương. Mẹ trở mình: Cả cuộc đời sống ngay thẳng mới mong có ngày này con ạ. Tôi lơ mơ nghĩ có lẽ nghĩ có lẽ mình đã được biết đến cõi phật.
Giờ thì tôi không còn nhớ đủ các tên chùa trên đường lên chùa Đồng nữa. Quãng đường ấy không dài lắm nhưng vô cùng hiểm trở, là thử thách khắc nghiệt với lớp người ở tuổi mẹ tôi. Đường dốc cao như chồng ghế, cứ ngửa mặt bấu víu vào cây cối dây dợ hai ben dường mà đu mà leo. Nhìn lên chỉ thấy hun hút trời xanh nhòa trong vần vụ sương mai. Vậy mà trong cuộc đi gian nan ấy không có ai bị ngã cả. Mẹ bảo đi Yên Tử lại dám leo đến tận chùa Đồng là có lòng thành nên được phật độ. Tôi thấy mệt thở cả ra tai, nhưng khi thắp hương vái phật ở chùa Đồng thì thấy vẻ mặt mẹ thật mãn nguyện, thấy mọi gian nan đã trải của mẹ đã được bù đắp.
Mấy chục năm qua, đường xá lên Yên Tử đã được tu chỉnh để khách hành hương đỡ phần khó khăn. Mới đây lại có cáp treo để đỡ chân người lên chùa lại được ngắm Yên Tử từ trên cao. Tôi hào hứng kể cho mẹ nghe, muốn mời mẹ đi một lần nữa. Tưởng vui, nhưng lại thấy bà hờ hững. Tôi chợt nhận ra trong đôi mắt mờ đục của mẹ ướt một nét buồn. Bà lắc đầu : Mẹ yếu rồi, nhưng nếu đến được Yên Tử lần nữa thì mẹ vẫn muốn đi bằng chân của mình con ạ.
Đỗ Đức