Có thể khẳng định adua là con đẻ của sự dốt nát, thiếu tự tin, lười suy nghĩ, nhưng lại hám hư danh, vụ lợi hoặc là thói vô trách nhiệm.
Trên một tờ báo cuối tuần gần đây, có người đã phải kêu lên về các thứ loạn game shoow, loạn nhắn tin, loạn cá cược bóng đá, loạn thời trang duyên dáng, loạn thi hát tìm sao...Các thứ loạn đó hầu hết đều bắt chước hoặc mua bản quyền của nước ngoài...chứ có gì mới mẻ đâu. Vậy mà họ rầm rĩ tán tụng thứ văn hóa đại chúng đó thành thời thựợng để tập hợp lấy số đông nhiệt huyết nhưng thiếu hiểu biết, thích đàn đúm để kiếm lời, một thứ cờ bạc thời kỹ thuật số đang hoành hành tới số trên phương tiện hiện đại nhất. Thói adua khi được tạo thành trào lưu thì nó có sức mạnh của chiếc xe tăng mù, có sức công phá khủng khiếp.
Trong nghệ thuật, adua cũng có lúc tạo thành trào lưu. Dù phần lớn chỉ là thứ học mót, bắt chước các giá trị sẵn có, nhưng lại nương náu dưới cái vỏ đổi mới, khám phá sáng tạo mỹ miều, rồi khua chiêng gõ mõ để ngộ nhận. Họ còn viết lách tung hứng. Lại có tờ báo lững lờ hai mặt để báo tăng số lượng, họ thành công trong vai ngư ông hưởng lợi. Lại có phóng viên viết theo thời, chứ không phải theo hiểu biết (cũng là một loại adua). Vậy mà có lúc cũng đủ làm cho cả giới chức sắc lúng túng mất tự tin, có lúc phải hùa theo. Quả thật, adua có mặt ở đủ nơi, với đủ hạng người, đủ tầng lớp và xuất hiện phong phú dưới nhiều dạng thức, nhiều màu sắc từ ăn mặc đến nói năng, đến đời sống nghệ thuật, có khi adua len vào cả chính trị. Người thì adua có chủ đích, kẻ thì adua là do ngộ nhận, có người lại chỉ là ham hố hùa theo đám đông thôi, phong phú vô cùng. Ở làng quê xưa, tật xấu adua có gây tác hại cũng không lớn lắm, nó chỉ loen khoen sau lũy tre làng. Nhưng ở xã hội công nghiệp, thói xấu này khi được lợi dụng ở tầm cao, đôi khi lôi kéo được cả đám đông hoành tráng, biến họ thành tù nhân để khai thác kinh tế, hoặc lợi dụng họ vào các mục đích vụ lợi khác. Nhiều khi cũng khá thành công.
Thói a dua làm hỏng con người, đánh mất mình trong cái đám đông không hình bóng, làm lùn đi cuộc sống tinh thần, trở thành kẻ phá hoại ác độc... bởi adua nhất thời chỉ tạo ra được các giá trị ảo.
Đỗ Đức
