Nếu so với 1 năm về trước, cuốn nào cũng tăng ít là 20%, nhiều là 50%. Hôm trước ngồi với chủ nhà sách Lâm ở số 3 Đinh Lễ, anh còn bảo có cuốn đã tăng tới 70-80% rồi. Sách cũng là một thứ hàng hóa, cũng phải chịu sự tác động của những quy luật thị trường. Giờ giá xăng tăng, lương thực thực phẩm tăng; đến mớ rau, cọng hành của bà Tài “móm” ở đầu ngõ nhà mình còn tăng thì sao giá sách có thể đứng im cho được. Bởi để có một cuốn sách trên tay, biết bao nhiêu chi phí liên quan. Từ nhuận bút tác giả, dịch giả; quản lý phí, giá giấy, công in, phí vận chuyển, phí phát hành…. Biết bao người có “liên quan” thì mới ra đời được một cuốn sách. Và những con người ấy thì vẫn phải ăn uống, đi lại,…- nói chung là biết bao con người phải sống chung với thời “gạo châu củi quế”…
Sách tăng giá là dễ hiểu, và là đương nhiên thôi. Chỉ thấy khổ cho những người cầm bút. Mức nhuận bút thì bao nhiêu năm vẫn chưa thấy biến chuyển.
Nhưng theo mình khổ nhất vẫn là độc giả.
Hôm rồi, có một bạn phóng viên làm chuyên đề về “Ngành xuất bản thời bão giá”, có hỏi mình mấy câu. Khi ấy, mình cũng đã nói độc giả là thiệt thòi nhất.
Đây là nội dung trả lời của mình hôm ấy: Giá giấy tăng đã tác động đến thị trường xuất bản - chuyện ấy nhiều người cũng đã biết, và hiện nó đang lan tỏa tới bạn đọc, thông qua các xuất bản phẩm in xong và nộp lưu chiểu bắt đầu từ quý 2/2008
Với những người làm xuất bản, giá cả đã khiến họ, hơn lúc nào hết, phải đắn đo quyết định chọn loại giấy gì để in cuốn sách này để giá bìa của cuốn sách vẫn được bạn đọc dễ dàng chia sẻ. Nếu các cơ quan báo chí đều đồng loạt đăng Thông báo tăng giá bán từ đầu quý 2 hoặc quý 3 (như tờ Tuổi trẻ tăng 50%, từ 1.800đ lên 2.700đ) thì dân xuất bản đã không có được “lợi thế” như vậy. Việc âm thầm tăng, và vừa tăng giá xuất bản phẩm vừa “nghe ngóng” là động thái của những người làm xuất bản hiện nay. Trên thực tế, nhiều cuốn sách ra ở thời điểm này đã tăng tới hơn 40% so với cùng kỳ năm ngoái.
Với một số tác giả, nhất là các tác giả muốn xuất bản tập truyện đầu tay hay tập thơ, thì việc “hết giấy” hoặc sự biến động mạnh của giá giấy đã khiến nhiều người lần lữa chuyện xuất bản. Với riêng mình, có tác giả đã rút bản thảo vì “không nghĩ rằng giá giấy bây giờ cao như thế”. Cũng có tác giả chấp nhận in, nhưng chỉ in giấy “đẹp vừa phải” để... miễn là được cầm cuốn sách của mình trên tay.
Tôi nghĩ rằng, độc giả là người thiệt thòi nhất, và chịu ảnh hưởng “nặng nề” nhất vì chuyện giá giấy và chi phí sản xuất tăng. Hàng trăm NXB và các Công ty văn hóa trong cả nước vẫn đều đặn ấn hành những tựa sách mới, sách mua bản quyền nước ngoài, nhưng có một số độc giả trung thành của sách cũng đã ái ngại cho văn hóa đọc. Tuy nhiên, nếu là một độc giả thông thường, và không nhất định phải “sở hữu” những cuốn sách theo kiểu thời thượng, tôi nghĩ độc giả vẫn có một “mẹo nhỏ” để mua được những cuốn sách hay theo “giá cũ”: Đó là chấp nhận những cuốn sách in hồi đầu năm 2008 và trước đó.
Nói là vậy thôi, ai mà chả thích đọc những cuốn sách mới vừa xuất hiện trên quầy. Tâm lý chung của con người là vậy mà. Nhưng “mẹo nhỏ” ấy nếu những ai mua các loại sách kiểu như công cụ, hay nữ công gia chánh chẳng hạn, thì có thể áp dụng. Vậy nhưng nếu có áp dụng, thì sự thiệt thòi vẫn thuộc về độc giả mát rồi. Bởi với bấy nhiêu tiền, nếu không gặp “bão giá”, bạn vẫn ung dung sở hữu sách mới…
Thôi cầm lòng vậy, đành lòng vậy chứ biết làm sao…
Và, nhiều độc giả phải tự “kiềm chế” rút tiền mua sách thì những người làm xuất bản, phát hành sách cũng phải “đành lòng vậy, cầm lòng vậy” chứ biết làm thế nào.
Nhưng nếu lâu dần, trong một xã hội hiện đại thói quen mua sách mất đi, thói quen đọc sách mất đi, thì không biết chuyện gì sẽ đến?
Ôi, lạy trời, câu hỏi này có những đáp án… “ngớ ngẩn thật, ngớ ngẩn thật”.
Nguyễn Thanh Bình
