(TT&VH) - Cuộc thi âm nhạc quốc tế Tchaikovsky được tổ chức 4 năm/lần là một trong những sự kiện âm nhạc lớn trên thế giới. Các thí sinh đoạt giải đều đã vang danh quốc tế và trở thành “sao sáng” trên các sân khấu hòa nhạc hàng đầu thế giới. Tuy nhiên, trong 2 thập kỷ qua, danh tiếng của cuộc thi này đã suy giảm hẳn bởi nhiều lý do. Chính vì vậy, cuộc thi lần thứ 14 vừa qua là dịp để giới âm nhạc Nga nỗ lực giành lại thanh thế đã mất.
Nhạc sĩ Nga vĩ đại Tchaikovsky (1840-1893)
Cuộc thi Tchaikovsky Quốc tế lần thứ 14 đã khép lại hôm 30/6 và Daniil Trifonov (Nga), sinh viên năm thứ 2 tại Viện Âm nhạc Cleveland (CIM), đã đoạt giải Nhất ở phần thi piano. Chàng trai 23 tuổi này còn đoạt giải Lựa chọn của Khán giả.
Hồi tháng 4, Trifonov đã đoạt giải Nhất tại cuộc thi Piano quốc tế Rubinstein được tổ chức ở Tel Aviv (Israel) và cách đây 1 năm đoạt giải Ba tại cuộc thi Chopin quốc tế ở Warsaw (Ba Lan).
Trifonov được đánh giá cao về khả năng sáng tạo, trí tưởng tượng và kỹ thuật chơi đàn điêu luyện đến kinh ngạc. Tại cuộc thi Tchaikovsky năm nay, Trifonov đã trình diễn các nhạc phẩm của Mozart, Tchaikovsky và Chopin. Trong khi đó, 2 nghệ sĩ Hàn Quốc là giọng bass Park Jong Min (24 tuổi) và soprano Seo Sun Young (27 tuổi) đã “rinh” trọn giải Nhất của phần thi thanh nhạc. Nghệ sĩ Armenia Narek Hakhnazaryan đoạt giải Nhất phần thi cello. Phần thi violon không có giải Nhất và giải Nhì được trao cho Itamar Zorman (Israel) và Sergey Dogadin (Nga).
Cuộc thi âm nhạc này luôn được tổ chức ở Moskva, nhưng năm nay nó diễn ra ở 2 thành phố của Nga: Moskva là sự so tài của các thí sinh piano và cello, còn ở St. Petersburg là nơi thi của các thí sinh violon và thanh nhạc.
Nhiều tranh cãi trong 2 thập kỷ
Cuộc thi âm nhạc Tchaikovsky được tổ chức lần đầu tiên vào tháng 4/1958 và đã thu hút sự quan tâm của toàn thế giới khi chiến thắng ở phần thi piano thuộc về thí sinh người Mỹ Van Cliburn (23 tuổi). Với vinh quang đó, Cliburn đã trở thành “người hùng” ở cả Liên Xô và Mỹ. Năm nay, nghệ sĩ dương cầm này đã trở thành Chủ tịch danh dự của phần thi piano. Năm 1962, cuộc thi Tchaikovsky có thêm phần thi cello và năm 1966 bổ sung phần thi thanh nhạc.
Tuy nhiên, hơn 2 thập kỷ qua thanh thế của cuộc thi đầy này đã suy giảm hẳn. Nhiều nguyên nhân đã được đưa ra, nhưng quan trọng nhất là do cách quản lý bất cập, trong khi thế giới đã có thêm nhiều cuộc thi dành cho các nghệ sĩ trẻ.
Năm 1994, danh tiếng của cuộc thi Tchaikovsky đã lu mờ khi 3 trong số 4 thành viên giám khảo của các phần thi piano, violon và cello không tìm được thí sinh xứng đáng để trao giải Nhất. 4 năm sau đó, cuộc thi được lại gây xôn xao khi giám khảo phần thi piano đã không trao giải Nhất và Nhì cho 2 học trò của thành viên giám khảo đồng thời là giáo sư Nhạc viện Moskva Sergei Dorensky, mà chỉ trao giải Ba cho thí sinh người Anh Freddy Kempf. Kempf không chỉ là thí sinh được khán giả yêu thích nhất mà còn được hầu hết nhạc sĩ chuyên nghiệp – những người đã xem cậu trình diễn – đánh giá cao.
Tại 2 cuộc thi gần đây nhất, năm 2002 và năm 2007, thì điều khiến người ta nhớ nhất là cuộc thi chỉ thu hút được một số ít các thí sinh thực sự xuất chúng của Nga và hải ngoại.
Với cố gắng giành lại thanh thế vốn có nên vai trò Chủ tịch cuộc thi năm nay đã được giao cho nhạc trưởng Valery Gergiev, Tổng giám đốc kiêm Giám đốc nghệ thuật của nhà hát Mariinsky ở St. Petersburg đồng thời là nhân vật có thế lực nhất trong giới âm nhạc Nga. Nhiều người không ngạc nhiên khi thấy ông Gergiev quyết định đưa một nửa cuộc thi về Petersburg. Mặc dù lý do được đưa ra là bởi hội trường lớn của Nhạc viện Moskva đang được xây dựng lại và chưa thể hoàn tất, nhưng nhiều chuyên gia cho rằng giải pháp đó không hợp lý bởi có nhiều địa điểm khác có thể thay thế hội trường lớn chứ không riêng gì St. Petersburg. Hơn nữa, việc ông Gergiev bổ nhiệm một người Mỹ: ông Richard Rodzinski làm Tổng giám đốc cuộc thi, đã gây nên tranh cãi lớn. Có ý kiến cho rằng việc giao trọng trách cho một người nước ngoài là coi thường nhiều tên tuổi trong giới âm nhạc Nga. Nhưng ông Gergiev giải thích cuộc thi phải được quản lý với một trình độ chuyên môn cao, mà thật tiếc là trong hơn 2 thập kỷ qua nó lại không được quản lý theo cách này. Ông Rodzinski giữ cương vị Chủ tịch của cuộc thi Piano quốc tế Van Cliburn ở thành phố Texas trong suốt 25 năm. Dưới sự chỉ đạo của ông, Cliburn đã vang danh là một trong những cuộc thi được quản lý tốt nhất và chấm điểm công bằng nhất.
Thí sinh Nga Daniil Trifonov đã đoạt giải Nhất phần thi 
piano tại cuộc thi Tchaikovsky năm nay
Cách tân
Không giống các cuộc thi trước, lượng thí sinh được chọn tham gia bị giới hạn một cách nghiêm ngặt: 30 nghệ sĩ piano, 25 nghệ sĩ violon, 25 nghệ sĩ cello và 40 ca sĩ (20 nam và 20 nữ). Tính tổng chung, lượng thí sinh tham gia năm nay thấp hơn cuộc thi trước 40%. Điều cách tân nữa trong cuộc thi năm nay là thành viên giám khảo. Trước đây, giám khảo của cuộc thi này hầu hết là giáo viên và giáo sư của Nhạc viện Moskva, nhưng năm nay ông Gergiev quyết định thành viên giám khảo chủ yếu là các nghệ sĩ có sự nghiệp trình diễn tích cực. Chẳng hạn như các nhà soạn nhạc Corigliano và Penderecki là giám khảo của phần thi violon và cello. Còn giọng tenor Placido Domingo là chủ tịch danh dự của phần thi thanh nhạc.
Tiền thưởng cuộc thi này thường vẫn được trao bằng đồng USD, nhưng năm nay đã được đổi thành euro song các giá trị giải thưởng vẫn không thay đổi, như giải Nhất là 20.000 euro; giải Nhì và Ba là 15.000 và 10.000 euro. Điều đáng nói nữa là ngoài số tiền thưởng, trong vòng 3 năm sau khi thi các thí sinh đoạt giải đều được ký hợp đồng tham gia các buổi hòa nhạc lớn do các công ty tổ chức hòa nhạc hàng đầu thế giới tổ chức như London, New York và Moskva.
Việt Lâm
