Văn hóa toàn cảnh » Âm nhạc

NS Dương Thụ: "Cứ thế mãi"... thì còn gì bằng!

Thứ Tư, 01/09/2010 07:46 | In trang này In bài viết

Hòa nhạc Điều còn mãi

(TT&VH Cuối tuần) - Sau khi gây bất ngờ ở lần ra mắt vào chiều 2/9 năm ngoái tại Nhà hát lớn Hà Nội, Điều còn mãi 2010 sẽ trở lại vào chiều ngày 2/9 tới đây. Không còn bất ngờ, liệu chương trình có tiếp tục là “bữa tiệc âm nhạc lay động lòng người”? TT&VH Cuối tuần trò chuyện với Tổng đạo diễn chương trình, nhạc sĩ Dương Thụ.

* Hàng năm, một chương trình, bắt đầu đúng 2 giờ chiều ngày 2/9, chỉ trên một sân khấu và với một phong cách âm nhạc hàn lâm - liệu những điều đặc biệt và độc đáo ấy khiến cho chương trình Điều còn mãi sẽ có cảm giác “Cứ thế mãi” với công chúng không, thưa ông?

- Lặp lại là một trong những yếu tố quan trọng để định dạng một chương trình. Chúng ta chạy theo phong trào, không có những định hướng nghệ thuật kiên định, chưa hình thành một cái gì đã đòi thay đổi nên không thể có tính bền vững trong việc phát triển âm nhạc và không thể có những chương trình mang bản sắc riêng. Hơn nữa, Điều còn mãi là dạng chương trình khác với các show ca nhạc giải trí - nơi âm nhạc nặng tính thời trang, mà đã là thời trang thì phải thay đổi liên tục, nếu không sẽ tụt hậu và sinh ra cảm giác nhàm chán. Một chương trình nghiêm túc, mang tính học thuật, phải có qui chuẩn. Thưởng thức nhạc nghiêm túc là bằng tai, con mắt xem chỉ là một yếu tố phù trợ; âm thanh phải thật, âm thanh điện tử nếu có chỉ là sự trợ giúp bất đắc dĩ. Vì vậy chương trình phải chọn một thính phòng đáp ứng được tiêu chuẩn này. Ở Việt Nam chỉ có thính phòng Nhạc viện TP. HCM do Nhật thiết kế là đủ tiêu chuẩn. Ở Hà Nội, Nhà hát lớn là nơi thích hợp nhất, vả lại đó còn là không gian có tính lịch sử để ở đó âm nhạc có thể vang lên một cách kiêu hãnh những “Điều còn mãi”. Nếu “cứ thế mãi” những điều tốt đẹp thì còn gì bằng.

* Chọn phong cách thính phòng cổ điển Tây phương cho một chương trình âm nhạc “thuần Việt” từ tác phẩm đến nghệ sĩ biểu diễn – tại sao ông có sự lựa chọn này thay vì một “phong cách âm nhạc thuần Việt” + “tác phẩm âm nhạc thuần Việt” trong ngày độc lập?

- Âm nhạc cũng như toán học, ở đỉnh cao, ngoài phương diện biểu cảm, còn là một khoa học về âm thanh. Muốn viết được một tác phẩm giao hưởng phải nắm được “công nghệ”, và muốn nắm được “công nghệ” phải học hành tử tế. Việt Nam không phát minh ra toán học và nhạc giao hưởng, cái đó là ở phương Tây nên muốn có nó chúng ta phải học thứ ngôn ngữ của nó. Nhà toán học lỗi lạc Ngô Bảo Châu được đào tạo ở Pháp nhưng không vì thế mà bảo anh ấy không phải là nhà toán học VN. Đặng Thái Sơn được đào tạo ở Nga, chơi nhạc của Chopin, nhưng anh ấy vẫn là nghệ sĩ VN.

Ở mức thuần khiết, và đỉnh cao, âm nhạc mang tính quốc tế. Khi đến một mức độ văn minh nào đó để có thể hòa nhập được với thế giới thì chẳng có gì được gọi là thuần Việt cả. VN nằm ở nội dung âm nhạc, ở cái hồn của nó và ở cái cách cảm thụ và diễn đạt, hoàn toàn không nằm ở những yếu tố thuần Việt có tính hình thức. Các tác phẩm viết cho dàn nhạc thính phòng và giao hưởng của nhà soạn nhạc Tôn Thất Tiết (một nhà soạn nhạc tầm cỡ thế giới) đã chứng minh điều đó. Chúng tôi rất tiếc đã không đủ tiền để mời ông về tham gia Điều còn mãi.

Tôi nghĩ như thế nên làm như thế. Những người khác, nghĩ khác, có thể sẽ làm khác.

* Các tác phẩm VN, nhất là khí nhạc, ít có cơ hội xuất hiện trong các chương trình hòa nhạc lớn (nếu có cũng rất hạn chế) - có một thực tế là khoảng cách trình độ tác phẩm giữa các tác giả Việt và những thiên tài âm nhạc thế giới, khiến bản thân các nghệ sĩ biểu diễn cũng có tâm lý không thích biểu diễn tác phẩm “nội”. Ông có “gặp khó” như thế khi tìm kiếm tác phẩm - tác giả cho chương trình Điều còn mãi không?

- Đúng là như vậy. “Mặt bằng” một đêm diễn nhạc thính phòng và giao hưởng ở Việt Nam hiện nay rất có vấn đề. Bên cạnh những Beethoven, Mozart, Schubert, Tchaikovsky... mà đưa tác phẩm của các tác giả VN vào phần lớn là khập khiễng. Nhạc hàn lâm Việt Nam muốn phát triển phải nằm trên mặt bằng khác. Điều còn mãi tuy không “thuần Việt” như bạn muốn nhưng là một chương trình hòa nhạc hoàn toàn của người VN, từ tác phẩm-tác giả đến người biểu diễn, người chỉ huy. Một “mặt bằng” như thế tốt hơn cho sự phát triển loại âm nhạc thuộc diện “văn hóa cao” này ở nước ta.

Tất nhiên tác giả khí nhạc của chúng ta rất hiếm. Ngoại trừ các nhạc sĩ bậc thầy như Đàm Linh, Nguyễn Đình Tấn đã mất, còn lại chỉ đếm trên đầu ngón tay. Nhưng một điều rất mừng là trong vài năm gần đây đã xuất hiện các nhà soạn nhạc trẻ tuổi thế hệ 7X, 8X như Trần Mạnh Hùng, Việt Anh, Nguyễn Mạnh Duy Linh, Đỗ Kiên Cường, Tuệ Nguyên... Tôi đã được nghe tác phẩm của họ và chắc chắn họ sẽ lần lượt xuất hiện trong Điều còn mãi.

* Với đà mỗi năm một chương trình như thế này, ông có nghĩ đến ngày “cạn vốn”?

- Điều còn mãi không chỉ là quá khứ. Kho tàng âm nhạc nếu luôn tìm cách bổ sung thì sao ta lại phải “nghĩ đến ngày cạn vốn”. Bổ sung bằng những cái chúng ta đã bỏ quên. Có những bản trường ca, hợp xướng và oratorio cần được dựng lại nghiêm túc vì nó rất hay như Tiếng hát biên thùy (Tô Hải), Bài thơ gang thép Thái Nguyên (Hoàng Vân) chẳng hạn. Nếu mỗi năm dựng một cái thì phải 10 năm nữa mới hết. Bây giờ tác phẩm khí nhạc phần lớn chỉ là trích đoạn. Vài năm nữa, lớp công chúng nhạc hàn lâm Việt Nam hình thành, họ có khả năng nghe được dài hơn, thì sẽ chơi trọn vẹn. Một concerto, hoặc một bản giao hưởng thường chiếm gần phân nửa thời gian của chương trình, mỗi năm chỉ dựng được một bản nên cũng chẳng lo không đủ tác phẩm. Đấy là chưa kể tác phẩm mới của thế hệ những nhà soạn nhạc trẻ, được đào tạo từ các nhạc viện trong nuớc, hoặc từ nước ngoài trở về. Riêng về ca khúc, trong 80 năm phát triển với hàng chục nghìn tác phẩm lẽ nào không chọn được 100 bài giàu tính nghệ thuật có thể thính phòng hóa để đưa vào chương trình. Về lâu dài Điều còn mãi vẫn đi theo hướng là một chương trình hòa nhạc thính phòng - giao hưởng VN, là hồi ức về những điều chúng ta đã trải qua và cả những điều chúng ta đang mơ tới. Nó cũng nhắm tới việc xây dựng công chúng cho âm nhạc nghiêm túc của các tác giả VN. Có công chúng, loại âm nhạc “văn hóa cao” thuần túy VN này mới có cơ phát triển. Đấy cũng là một cái đích khác mà Điều còn mãi hướng tới.

Điều còn mãi có sự tham gia của Dàn nhạc giao hưởng Việt Nam, nhạc trưởng Lê Phi Phi, nhạc trưởng Trần Nhật Minh, các nghệ sĩ: Bùi Công Duy, Xuân Huy, Phó An My, các ca sĩ: Trọng Tấn, Đăng Dương, Đức Tuấn, Hồng Nhung, Mỹ Linh, Khánh Linh, Nguyên Thảo,... diễn ra tại Nhà hát lớn Hà Nội lúc 14 giờ ngày 2/9

* Mới đây ông làm khán giả trong một show ca nhạc “trình diễn công nghệ” ở TP.HCM, ông có vẻ thất vọng?

- Nghệ thuật không phải là kỹ thuật. Trong trình diễn ca nhạc, kỹ thuật tối tân đến mấy cũng chỉ là phương tiện chứ không phải mục đích. Do tôi hiểu nhầm là một buổi trình diễn thuần túy công nghệ nên đi xem để cập nhật. Nhưng đó lại là một show diễn phô trương về kỹ thuật hậu đài, hát “nhạc thị trường”, ca sĩ cỡ “karaoke”, vũ đạo chẳng ăn nhập gì với nội dung bài hát, còn bài hát thì “rỗng tuếch” (chuyện bình thường ở các show diễn hiện nay). Các bạn trẻ ưa thích show diễn kiểu này, còn tôi thì không.

* Đến những chương trình như vậy được xem nhiều hơn là nghe, được “xả” nhiều hơn là “ngấm” và đấy có thể xem là xu hướng phổ biến của khán giả hiện nay. Giải trí là chính “cho đời đỡ mệt”! Trong khi Điều còn mãi thì ngược lại: nghe là chính (hình như chẳng có gì để xem), cảm nhận, thậm chí phải cố mà cảm nhận (với các tác phẩm khí nhạc). Như vậy có phải là “cực đoan”, là “đi ngược” không?

- Khi người ta vô cảm thì người ta cần giải trí, chứ không cần xúc động. Nghệ thuật là câu chuyện của tâm hồn, nó gợi cảm, nó đánh thức và rung động. Điều còn mãi là chương trình nghệ thuật chứ không phải là một show diễn giải trí. Và vì nó là âm nhạc nên nó là để nghe chứ không phải để nhìn, yếu tố nhìn chỉ đóng vai trò phù trợ. Hiểu như thế là đúng mực, là thuận chứ không phải là cực đoan, là đi ngược như giả thiết của bạn.

* Với chủ đề Ngàn năm Thăng Long - Hà Nội, trong chương trình có một bài hát của ông, bài Mong về Hà Nội. Ông muốn gửi gắm chút riêng tư gì của mình trong chương trình này?

- Tôi xa Hà Nội trong nhiều năm, nhưng Hà Nội lại là một phần đời quan trọng của mình, không có nó thì không có tôi bây giờ. Tôi mong được về Hà Nội, để được trở lại cái tuổi thơ khốn khó của mình, trở lại những gì đã khắc sâu trong ký ức. Hà Nội của tôi là “Hà nội vỉa hè”, là “Hà Nội trí tuệ”. Làm bóng xe ba gác nón mê áo rách và ngồi hầu rượu anh Văn Cao, cà phê với anh Xuân Khánh, Dương Tường. Cả hai thứ trái ngược này hòa trộn trong tôi. Tôi nhớ tôi-Hà-Nội nghèo những ngày xa xưa ấy...

Mong về Hà Nội vốn là bài dành cho anh Ngọc Tân và cô Hồng Nhung, lần này lại là một người khác, Trọng Tấn, người đang chuẩn bị làm một album riêng hát những bài hát của tôi. Hy vọng Tấn sẽ mang lại cho người nghe một điều gì đó mới mẻ.

Vân Hạc (thực hiện)

Tìm hiểu thêm:

0 thích.

Gửi bình luận

Họ tên bạn:
Email:
	Chọn Avatar
Nội dung:

Trang bình luận

Tin mới

Các tin đã đăng

Giải Âm nhạc Cống hiến

Đọc nhiều nhất

Thông tin tiện ích

Các giải TT&VH tổ chức

Tư liệu thể thao

Sự kiện qua ảnh

Người đẹp

Các bài nổi bật trong ngày

Đọc gì trên TT&VH ngày 27/05/2012?

Bạn đọc thảo luận

ars - 5/27/2012 2:01:27 PM

Hãy thể hiện đi GS đừng để mất RPV vì lúc này anh ấy là người rất quan trọng trong kế hoạch của GS đó, còn vài vụ nữa hãy nhanh tay và rước họ về Emirates thế là ổn./.

Van Persie: Arsenal, đừng nói chuyện tiền bạc với tôi!

Khát Vọng - 5/27/2012 1:04:18 PM

Chúa sẽ không vui khi bị so sáhn với một kẻ đạo đức giả đâu

Dấu chân của của nhà truyền giáo PEP G-O-D-IOLA (phần 2)

bboy - 5/27/2012 1:15:54 PM

Nực cười với cái kiểu tính cup "đếm cua trong lỗ" ) Xin hỏi bạn lấy j ra đảm bảo sau 30 năm Pep hay Mou sẽ có 15 cái cup châu Âu )))) Chả ai nói trước được tương lai đâu, tốt nhất là bạn nên ráng...

Sốc: Sir Alex sẽ rời M.U mùa tới

Bảo Chi Lâm - 5/27/2012 1:06:13 PM

Thư Anh viết bài này như cay cú tuyển Ý thì phải! Chẳng khách quan gì cả! May mà Ý vừa thắng trận làm nóng 6 sao! Không thì lại bị vùi dập còn kinh khủng hơn nữa

Vấn đề của đội tuyển Italia: Sự suy thoái của những tiền đạo thực thụ

Dũng - 5/27/2012 1:18:31 PM

Đã bảo Philani trận này không đá rồi mà vẫn còn đưa vào comment. Trước khi comment thì hãy đọc qua bài báo 1 lượt đi nhé! Đúng là "thùng rỗng kêu to"

18h30 ngày 27/5, SLNA-B.BD (BTV 2 trực tiếp): Hòa ơi chào mi!

Tổng Biên tập: Trương Lê Kim Hoa
Giấy phép số 118/GP-TTĐT ngày 15/06/2011 do Bộ Thông tin
và Truyền thông cấp
Tòa soạn 33 Lê Thánh Tông, Hà Nội
Điện thoại: 04.39331878 Fax: 04.38248600
E-mail: ttvhonline@thethaovanhoa.vn
Web-site: www.thethaovanhoa.vn

Liên hệ quảng cáo
Nguyễn Quỳnh Hoa
Điện thoại: (04) 39330097
Mobile: 0912.4191.97
Email: hoaquynh@thethaovanhoa.vn

Miền Trung
Nguyễn Hữu Quý
Điện thoại: (0511) 3849355
Mobile: 0905.5543.03
Email: ngochoa@thethaovanhoa.vn

Miền Nam
Đỗ Thị Thu Hà
Điện thoại: (08) 39303373
Mobile:0903.1226.33
Email: thuha@thethaovanhoa.vn