(TT&VH) - Nhân đứa cháu vừa thi đại học có điểm đủ để vào trường (20,5) nhưng chưa biết đăng ký ngành học nào - gọi điện thoại nhờ tư vấn về việc chọn ngành học, nếu như trượt nguyện vọng 1 phải đăng ký nguyện vọng 2, tôi bỗng liên tưởng lại về việc chọn ngành chọn nghề trước đây và hiện nay qua những gì tôi được biết.
Thời kỳ những năm còn bao cấp, thi đại học thì theo tinh thần "Nhất Y, nhì Dược. Tạm được Bách khoa, Sư phạm bỏ qua, Tổng hợp cút thẳng". Ngoại ngữ thì đầu bảng chắc chắn Tiếng Nga rồi, vì lúc đó Liên Xô đang “thịnh" . Tùy theo năng lực của từng người thế nhưng nếu đăng ký thi ai cũng sẽ cố gắng đạt được các tiêu chí như trên. Chẳng may phải học ngành khác tự nhiên cảm thấy "kém" hơn so với bạn bè cùng trang lứa. Đấy là chọn ngành trong thi cử, thế còn nghề đi làm thì sao?
Có một câu ca dao mà các thế hệ cha anh trước đây chắc chắn nhiều người biết: "Nhà văn, nhà giáo, nhà báo, nhà đài/ Bốn nhà cộng lại thành hai nhà nghèo".
Câu ca này được truyền miệng khi nói chuyện về cuộc sống vất vả khó khăn lúc đó mà "bốn nhà trên" là đại diện tiêu biểu. Các nghề khác cũng có các "đặc điểm" riêng mà nếu như ai đã từng trải qua đều biết, chẳng hạn như "ráo mồ hôi ráo tiền" nói về nghề mộc, "24/24h úp mặt vào tường giơ tay lên" là nghề thợ xây, "Gù lưng, chai đít lại hay ghẻ ruồi" nói về thợ may, "Trâu đen ăn cỏ, trâu đỏ ăn gà" nói về thợ lái máy cày ruộng thời bao cấp... Còn nhiều câu ví về nghề hay lắm nhưng tôi không thể nhớ hết được.
Trở lại với câu hỏi của đứa cháu, tôi hỏi: Cháu thích học ngành gì trong các ngành còn lại? Cháu có thông tin gì về các ngành đó chưa? Các môn học khi đăng ký ngành học đó thế nào? Thay cho câu trả lời, cháu tôi nói thực ra cả lớp cháu hầu như chọn ngành chọn trường để thi, chọn ngành để học theo "cảm tính" nhiều hơn là dựa vào việc tự đánh giá năng lực bản thân, sự đam mê, cũng như các thông tin có được về trường hoặc ngành học đó. Một số bạn thì căn cứ theo "đầu ra" do gia đình có "thế" chọn lựa sẵn hoặc do bố mẹ có "quan hệ" đặt trước một ghế cho con khi ra trường có việc làm ngay.
Ở ta, công tác tư vấn hay hướng nghiệp cho học sinh sắp tốt nghiệp PTTH cách chọn trường, chọn ngành, nghề... chưa được các cơ quan, tổ chức có trách nhiệm quan tâm chú ý đúng mức. Một số trung tâm có quảng cáo, hoặc một số đơn vị có tổ chức "ngày hội tư vấn" cho học sinh nhưng chủ yếu vẫn ở những trung tâm thành phố lớn chứ các tỉnh xa hầu như không có. Làm được việc này chúng ta sẽ tiết kiệm được nhiều thứ cho xã hội, sẽ không có tình trạng "thừa thầy, thiếu thợ" khi đi làm và quan trọng không có chuyện học xong rồi nhưng chẳng biết nghề này được dùng vào việc gì? Loanh quanh lại bỏ đi học việc khác để kiếm sống tồn tại.
Huyền Thị (Bạch Mai - Hà Nội)