(TT&VH Cuối tuần) - Trên thế giới có nhiều bộ phim phóng tác từ tác phẩm văn học dựa theo những câu chuyện tự thuật. Tuy nhiên sự thành công của những bộ phim thuộc thể loại này chỉ luôn ở mức khiêm tốn. Out of Africa (Xa mãi Phi châu) là một ngoại lệ hiếm hoi đạt thành công cả về doanh thu lẫn nghệ thuật.
>> Chuyên đề: Những bộ phim đi cùng năm tháng
Chuyện tình lãng mạn trên nền của châu Phi hoang dã
Bộ phim dựa trên cuộc đời thật của nữ bá tước Karen Blixen, người Đan Mạch. Năm 1913, Karen đến Kenya để cưới nam tước Bror Blixen – một người bạn cũ ở Đan Mạch. Tuy nhiên đây là một đám cưới vụ lợi: Bror có tước hiệu, còn Karen có số tiền cần thiết để có thể lập một trang trại bò sữa. Cuộc hôn nhân sớm tan vỡ và Karen rơi vào vòng tay người thợ săn cừ khôi người Anh có tâm hồn phóng khoáng Denys Finch… Khi những giấc mơ đã cạn kiệt, bà trở về Đan Mạch viết sách dưới bút danh Isak Dinesen. Sau nhiều năm, những ký ức và nỗi đau của Karen đã biến các tác phẩm của bà trở thành một trong những cuốn sách hay nhất viết về châu Phi.
Truyện của Isak Dinesen rất thành công, đặc biệt là tác phẩm Xa mãi Phi châu và 7 câu chuyện Gothic. Tuy nhiên không phải tiểu thuyết Xa mãi Phi châu là nguồn cảm hứng duy nhất để dựng nên bộ phim cùng tên này, mà điều cốt yếu đó là một câu chuyện tình cổ điển, tinh tế và đầy chín chắn, được kể lại đầy thận trọng với một tình cảm còn tươi mới, khiến người xem như sống cùng những đam mê của các nhân vật.
Suốt nhiều năm sau đó, các nhà làm phim đã thử viết một kịch bản phỏng theo tiểu thuyết Xa mãi Phi châu của bà, nhưng dự án ấy vẫn cứ ở trên giấy. Năm 1985, nhân kỷ niệm 100 năm ngày sinh của văn hào Isak Dinesen (tức Karen Blixen), nhà sản xuất kiêm đạo diễn Sidney Pollack đã biến giấc mơ này thành hiện thực.
Những diễn viên được “đo ni đóng giày”
Bộ phim dài đến 160 phút nhưng rất ít nhân vật, vì thế chọn diễn viên là điều quan trọng hàng đầu. Để chọn vai diễn người thợ săn lãng tử Denys Finch, thoạt đầu đạo diễn Sidney Pollack không hề nghĩ đến diễn viên Robert Redford, mặc dù ông đã từng hợp tác với Redford trong một thiên sử thi nổi tiếng khác Jeremiah Johnson. Nhưng rồi sau khi đã thử tất cả các diễn viên người Anh, Sydney hiểu rằng chỉ có Redford là hợp với vai này nhất. Tuy nhiên nhiều nhà phê bình quá khắt khe cho rằng anh diễn mang đậm phong cách Mỹ hơn là một vai diễn người Anh.
Vai nữ chính Karen Blixen thì phức tạp hơn một chút. Ban đầu Sydney Pollack không chọn Meryl Streep vì cho rằng cô không đủ mức gợi tình để đóng vai Isak Dinesen. Nhưng diễn xuất của cô thì quá tuyệt, do đó để nhận vai này Meryl Streep phải chịu mặc những chiếc áo nâng ngực và áo sơ mi cổ rộng được thiết kế đặc biệt để vai diễn toát lên vẻ gợi cảm.
Chỉ có diễn viên người Đức Klaus Maria Brandauer, thủ vai Bá tước Bror Blixen là người duy nhất mà Sydney ưng ý khi chọn vai này. Anh là lựa chọn số một đến mức có những thời điểm Klaus vì quá bận đã tính từ chối, làm Sydney phải lo sốt vó vì theo ông, không thể tìm được một ai khác có thể thay thế Klaus.
Nhạc phim – một đỉnh cao của Xa mãi Phi châu
Không ai xem phim này có thể quên được giai điệu da diết do nhà soạn nhạc lừng danh John Barry viết. Nhạc nền của phim này tạo cho người xem cảm nhận vẻ đẹp của thảo nguyên bao la hiện lên trước mắt mình. Đạo diễn Sidney Pollack muốn nhạc phim phải thể hiện được tinh thần của nhân vật.
Để viết ra những giai điệu tình cảm yêu thương da diết cho phù hợp với phim, John Barry đã viết cả chục giai điệu, và người kiểm duyệt có tiếng nói trọng lượng đầu tiên là… vợ ông. Chỉ đến khi nào bà gật đầu thì ông mới cảm thấy mình đã thành công.
Sau khi bộ phim công chiếu, giai điệu tuyệt vời trong phim Xa mãi Phi châu đã giúp mang lại cho nhà soạn nhạc John Barry hầu như tất cả những danh hiệu và giải thưởng cao quý nhất của thế giới trong lĩnh vực âm nhạc.
Biến Đông Phi hoang dã trở thành một phim trường vĩ đại
Xa mãi Phi châu là một câu chuyện trung thực về không gian và thời gian. Câu chuyện tình lãng mạn của Isak Dinesen không thể tồn tại nếu không có khung cảnh tuyệt vời của Đông Phi thời thuộc địa.
Để tìm kiếm những phong cảnh có thể phản ánh được vẻ đẹp bình dị đầy chất thơ trong câu chuyện, đạo diễn Sydney Pollack cùng với nhà thiết kế Stephen Grimes và những nhà cố vấn khác đã gần như phải “lục tung” đất nước Kenya để tìm những bối cảnh thích hợp cho bộ phim. Cuối cùng họ đã chọn được 2 địa điểm chính cách thủ đô Nairobi khoảng 30 dặm. Khoảng 70% bộ phim sẽ được thu hình ở đây. Hai bối cảnh chính khổng lồ đã được gấp rút xây dựng trong vòng 1 năm.
Tư liệu sử dụng chủ yếu từ những bức hình xưa cũ và dựa theo một vài bản vẽ thiết kế gốc còn lưu lại trong các viện bảo tàng, nhà thiết kế Grimes và các cộng sự đã xây dựng một bản sao chính xác về thuở ban đầu của thủ đô Nairobi thời kỳ khai phá và mở rộng diện tích đất chăn nuôi trồng trọt. Trong đó phải kể đến những địa danh quen thuộc như khách sạn Osgood và Norfork, ngân hàng tiêu chuẩn Đông Phi mọc lên giữa những hàng cây bạch đàn, những tòa nhà chính phủ đủ kiểu dáng, chợ Ấn Độ, khu họp chợ trời, văn phòng bác sĩ, một nhà thờ, nhiều cửa hàng thương mại và bản sao của nhà ga xe lửa đúng như kích thước thật. Những bối cảnh khác bao gồm Masai Mara, vùng Kenya mở rộng của đồng bằng Serengeti nổi tiếng - thường được biết đến như là khu vực đông vui và sầm uất nhất ở Kenya. Phía Tây của thung lũng Rift ở Nairobi, miệng núi lửa Ngorongoro và hồ Manyara ở Tanzania, là nơi tổ quay thứ hai đã đến để thu hình cuộc di trú hàng năm của các loài thú hoang dã, và để “chộp” được bức tranh phong cảnh vẫn còn hoang sơ của châu Phi.
Một bữa tiệc thiên nhiên đã mắt bằng hình ảnh
Ấn tượng lớn nhất khi xem phim đó là những khung hình tạo cho khán giả một cảm giác choáng ngợp trước thiên nhiên châu Phi hùng vĩ. Đây là một bộ phim nặng về cảm xúc vì thế kịch bản rất khó quay, rất khó thể hiện bằng ngôn ngữ hình ảnh. Nhà quay phim David Watkin sử dụng rất nhiều góc máy từ trên cao, phần lớn quay ngoại cảnh với ánh sáng tự nhiên, một ít nội cảnh cũng là ánh sáng thật.
Để đạt được sự trung thực đến mức tối đa, tất cả phục trang và đạo cụ - kể cả những bức ảnh ngày xưa của Karen Blixen đều phải đưa từ châu Âu sang. Các chuyên gia về thiết kế nội thất và đạo cụ đã phải lùng sục khắp đất nước Kenya để kiếm những món đồ gia dụng tương tự như trước đây gia đình Blixen đã dùng.
Động vật hoang dã đóng vai trò nổi bật trong hầu hết các bộ phim về châu Phi, đặc biệt là những bộ phim diễn ra vào thời kỳ thuộc địa. Các nhà làm phim đã chọn sư tử và hà mã như hai con vật tiêu biểu để khán giả dễ hình dung ra đó là vùng đất châu Phi hoang dã. Mặc dù hệ thú rừng ở Kenya vô cùng phong phú, nhưng đem chúng ra khỏi môi trường sống tự nhiên để phục vụ cho việc quay phim là một điều không thể. Hai con sư tử được chở từ Mỹ sang, chúng được huấn luyện kỹ và thành thục đến mức, nếu thả chúng ra sống ở môi trường thiên nhiên hoang dã, chúng có thể chết chỉ trong vòng một tuần! Chính vì tự tin vào sự thuần thục của lũ sư tử mà đạo diễn Sidney Pollack đã nảy ra một ý định táo bạo khi quay cảnh con sư tử rình Karen Blixen. Để cho cảnh quay đạt đến cảm xúc chân thật nhất, ông đã bỏ nhỏ người dạy thú tháo xích buộc con sư tử và đừng nói cho Meryl Streep biết. Meryl tự tin bước lại gần con sư tử và quất roi da liên tiếp, đúng như dự đoán con sư tử được tự do gầm lên một tiếng khủng khiếp và chồm lên người cô, nhưng chưa kịp làm gì thì nó đã bị khống chế. Meryl can đảm là vậy, thế mà cô đã gần muốn xỉu khi biết sự thật của cảnh quay này! Ai cũng nghĩ hà mã là con vật rất dễ thương và đáng yêu. Tuy nhiên người ta cho biết số nạn nhân bị hà mã giết nhiều hơn số người chết do bất cứ loài động vật nào khác ở châu Phi gây nên. Vậy mà Meryl Streep và Robert Redford đã phải quay cảnh tắm chung với bọn hà mã… hoang dã của rừng già Kenya! “Tôi và Redford phải ở dưới nước cùng với bầy hà mã và lũ con của chúng, chỉ cần một động tác khả nghi là chúng tôi sẽ bị xé xác ngay lập tức. Cảnh này làm cho tôi chết khiếp còn hơn cảnh đối mặt với sư tử”. Meryl nhớ lại.
Xa mãi Phi châu ra mắt tại Mỹ ngày 18/12/1985. Với kinh phí sản xuất khoảng 31 triệu USD, bộ phim đã đạt được doanh thu 79,1 triệu USD, và đạt doanh thu toàn cầu là 258,2 triệu USD. Đây là một con số ngoài sức tưởng tượng, bởi trên thế giới không có nhiều bộ phim tình cảm đạt được điều tương tự. Sau khi bộ phim được trình chiếu, khách du lịch bắt đầu ồ ạt tới vùng đất nghèo khó này, họ cảm thấy mình cần phải nhanh chóng khám phá một châu Phi hoang sơ trước khi nó bị cơ khí hóa. Năm đó bộ phim đã đoạt 7 giải Oscar trong đó có giải Đạo diễn và Phim hay nhất.
>> Chuyên đề: Những bộ phim đi cùng năm tháng
Chuyện tình lãng mạn trên nền của châu Phi hoang dã Bộ phim dựa trên cuộc đời thật của nữ bá tước Karen Blixen, người Đan Mạch. Năm 1913, Karen đến Kenya để cưới nam tước Bror Blixen – một người bạn cũ ở Đan Mạch. Tuy nhiên đây là một đám cưới vụ lợi: Bror có tước hiệu, còn Karen có số tiền cần thiết để có thể lập một trang trại bò sữa. Cuộc hôn nhân sớm tan vỡ và Karen rơi vào vòng tay người thợ săn cừ khôi người Anh có tâm hồn phóng khoáng Denys Finch… Khi những giấc mơ đã cạn kiệt, bà trở về Đan Mạch viết sách dưới bút danh Isak Dinesen. Sau nhiều năm, những ký ức và nỗi đau của Karen đã biến các tác phẩm của bà trở thành một trong những cuốn sách hay nhất viết về châu Phi.
Truyện của Isak Dinesen rất thành công, đặc biệt là tác phẩm Xa mãi Phi châu và 7 câu chuyện Gothic. Tuy nhiên không phải tiểu thuyết Xa mãi Phi châu là nguồn cảm hứng duy nhất để dựng nên bộ phim cùng tên này, mà điều cốt yếu đó là một câu chuyện tình cổ điển, tinh tế và đầy chín chắn, được kể lại đầy thận trọng với một tình cảm còn tươi mới, khiến người xem như sống cùng những đam mê của các nhân vật.
Suốt nhiều năm sau đó, các nhà làm phim đã thử viết một kịch bản phỏng theo tiểu thuyết Xa mãi Phi châu của bà, nhưng dự án ấy vẫn cứ ở trên giấy. Năm 1985, nhân kỷ niệm 100 năm ngày sinh của văn hào Isak Dinesen (tức Karen Blixen), nhà sản xuất kiêm đạo diễn Sidney Pollack đã biến giấc mơ này thành hiện thực.
Những diễn viên được “đo ni đóng giày”
Bộ phim dài đến 160 phút nhưng rất ít nhân vật, vì thế chọn diễn viên là điều quan trọng hàng đầu. Để chọn vai diễn người thợ săn lãng tử Denys Finch, thoạt đầu đạo diễn Sidney Pollack không hề nghĩ đến diễn viên Robert Redford, mặc dù ông đã từng hợp tác với Redford trong một thiên sử thi nổi tiếng khác Jeremiah Johnson. Nhưng rồi sau khi đã thử tất cả các diễn viên người Anh, Sydney hiểu rằng chỉ có Redford là hợp với vai này nhất. Tuy nhiên nhiều nhà phê bình quá khắt khe cho rằng anh diễn mang đậm phong cách Mỹ hơn là một vai diễn người Anh.
Vai nữ chính Karen Blixen thì phức tạp hơn một chút. Ban đầu Sydney Pollack không chọn Meryl Streep vì cho rằng cô không đủ mức gợi tình để đóng vai Isak Dinesen. Nhưng diễn xuất của cô thì quá tuyệt, do đó để nhận vai này Meryl Streep phải chịu mặc những chiếc áo nâng ngực và áo sơ mi cổ rộng được thiết kế đặc biệt để vai diễn toát lên vẻ gợi cảm.
Chỉ có diễn viên người Đức Klaus Maria Brandauer, thủ vai Bá tước Bror Blixen là người duy nhất mà Sydney ưng ý khi chọn vai này. Anh là lựa chọn số một đến mức có những thời điểm Klaus vì quá bận đã tính từ chối, làm Sydney phải lo sốt vó vì theo ông, không thể tìm được một ai khác có thể thay thế Klaus.
Nhạc phim – một đỉnh cao của Xa mãi Phi châu
Không ai xem phim này có thể quên được giai điệu da diết do nhà soạn nhạc lừng danh John Barry viết. Nhạc nền của phim này tạo cho người xem cảm nhận vẻ đẹp của thảo nguyên bao la hiện lên trước mắt mình. Đạo diễn Sidney Pollack muốn nhạc phim phải thể hiện được tinh thần của nhân vật.
Để viết ra những giai điệu tình cảm yêu thương da diết cho phù hợp với phim, John Barry đã viết cả chục giai điệu, và người kiểm duyệt có tiếng nói trọng lượng đầu tiên là… vợ ông. Chỉ đến khi nào bà gật đầu thì ông mới cảm thấy mình đã thành công.
Sau khi bộ phim công chiếu, giai điệu tuyệt vời trong phim Xa mãi Phi châu đã giúp mang lại cho nhà soạn nhạc John Barry hầu như tất cả những danh hiệu và giải thưởng cao quý nhất của thế giới trong lĩnh vực âm nhạc.
Biến Đông Phi hoang dã trở thành một phim trường vĩ đại
Xa mãi Phi châu là một câu chuyện trung thực về không gian và thời gian. Câu chuyện tình lãng mạn của Isak Dinesen không thể tồn tại nếu không có khung cảnh tuyệt vời của Đông Phi thời thuộc địa.
Để tìm kiếm những phong cảnh có thể phản ánh được vẻ đẹp bình dị đầy chất thơ trong câu chuyện, đạo diễn Sydney Pollack cùng với nhà thiết kế Stephen Grimes và những nhà cố vấn khác đã gần như phải “lục tung” đất nước Kenya để tìm những bối cảnh thích hợp cho bộ phim. Cuối cùng họ đã chọn được 2 địa điểm chính cách thủ đô Nairobi khoảng 30 dặm. Khoảng 70% bộ phim sẽ được thu hình ở đây. Hai bối cảnh chính khổng lồ đã được gấp rút xây dựng trong vòng 1 năm.
Tư liệu sử dụng chủ yếu từ những bức hình xưa cũ và dựa theo một vài bản vẽ thiết kế gốc còn lưu lại trong các viện bảo tàng, nhà thiết kế Grimes và các cộng sự đã xây dựng một bản sao chính xác về thuở ban đầu của thủ đô Nairobi thời kỳ khai phá và mở rộng diện tích đất chăn nuôi trồng trọt. Trong đó phải kể đến những địa danh quen thuộc như khách sạn Osgood và Norfork, ngân hàng tiêu chuẩn Đông Phi mọc lên giữa những hàng cây bạch đàn, những tòa nhà chính phủ đủ kiểu dáng, chợ Ấn Độ, khu họp chợ trời, văn phòng bác sĩ, một nhà thờ, nhiều cửa hàng thương mại và bản sao của nhà ga xe lửa đúng như kích thước thật. Những bối cảnh khác bao gồm Masai Mara, vùng Kenya mở rộng của đồng bằng Serengeti nổi tiếng - thường được biết đến như là khu vực đông vui và sầm uất nhất ở Kenya. Phía Tây của thung lũng Rift ở Nairobi, miệng núi lửa Ngorongoro và hồ Manyara ở Tanzania, là nơi tổ quay thứ hai đã đến để thu hình cuộc di trú hàng năm của các loài thú hoang dã, và để “chộp” được bức tranh phong cảnh vẫn còn hoang sơ của châu Phi.
Một bữa tiệc thiên nhiên đã mắt bằng hình ảnh
Ấn tượng lớn nhất khi xem phim đó là những khung hình tạo cho khán giả một cảm giác choáng ngợp trước thiên nhiên châu Phi hùng vĩ. Đây là một bộ phim nặng về cảm xúc vì thế kịch bản rất khó quay, rất khó thể hiện bằng ngôn ngữ hình ảnh. Nhà quay phim David Watkin sử dụng rất nhiều góc máy từ trên cao, phần lớn quay ngoại cảnh với ánh sáng tự nhiên, một ít nội cảnh cũng là ánh sáng thật.
Để đạt được sự trung thực đến mức tối đa, tất cả phục trang và đạo cụ - kể cả những bức ảnh ngày xưa của Karen Blixen đều phải đưa từ châu Âu sang. Các chuyên gia về thiết kế nội thất và đạo cụ đã phải lùng sục khắp đất nước Kenya để kiếm những món đồ gia dụng tương tự như trước đây gia đình Blixen đã dùng.
Động vật hoang dã đóng vai trò nổi bật trong hầu hết các bộ phim về châu Phi, đặc biệt là những bộ phim diễn ra vào thời kỳ thuộc địa. Các nhà làm phim đã chọn sư tử và hà mã như hai con vật tiêu biểu để khán giả dễ hình dung ra đó là vùng đất châu Phi hoang dã. Mặc dù hệ thú rừng ở Kenya vô cùng phong phú, nhưng đem chúng ra khỏi môi trường sống tự nhiên để phục vụ cho việc quay phim là một điều không thể. Hai con sư tử được chở từ Mỹ sang, chúng được huấn luyện kỹ và thành thục đến mức, nếu thả chúng ra sống ở môi trường thiên nhiên hoang dã, chúng có thể chết chỉ trong vòng một tuần! Chính vì tự tin vào sự thuần thục của lũ sư tử mà đạo diễn Sidney Pollack đã nảy ra một ý định táo bạo khi quay cảnh con sư tử rình Karen Blixen. Để cho cảnh quay đạt đến cảm xúc chân thật nhất, ông đã bỏ nhỏ người dạy thú tháo xích buộc con sư tử và đừng nói cho Meryl Streep biết. Meryl tự tin bước lại gần con sư tử và quất roi da liên tiếp, đúng như dự đoán con sư tử được tự do gầm lên một tiếng khủng khiếp và chồm lên người cô, nhưng chưa kịp làm gì thì nó đã bị khống chế. Meryl can đảm là vậy, thế mà cô đã gần muốn xỉu khi biết sự thật của cảnh quay này! Ai cũng nghĩ hà mã là con vật rất dễ thương và đáng yêu. Tuy nhiên người ta cho biết số nạn nhân bị hà mã giết nhiều hơn số người chết do bất cứ loài động vật nào khác ở châu Phi gây nên. Vậy mà Meryl Streep và Robert Redford đã phải quay cảnh tắm chung với bọn hà mã… hoang dã của rừng già Kenya! “Tôi và Redford phải ở dưới nước cùng với bầy hà mã và lũ con của chúng, chỉ cần một động tác khả nghi là chúng tôi sẽ bị xé xác ngay lập tức. Cảnh này làm cho tôi chết khiếp còn hơn cảnh đối mặt với sư tử”. Meryl nhớ lại.
Xa mãi Phi châu ra mắt tại Mỹ ngày 18/12/1985. Với kinh phí sản xuất khoảng 31 triệu USD, bộ phim đã đạt được doanh thu 79,1 triệu USD, và đạt doanh thu toàn cầu là 258,2 triệu USD. Đây là một con số ngoài sức tưởng tượng, bởi trên thế giới không có nhiều bộ phim tình cảm đạt được điều tương tự. Sau khi bộ phim được trình chiếu, khách du lịch bắt đầu ồ ạt tới vùng đất nghèo khó này, họ cảm thấy mình cần phải nhanh chóng khám phá một châu Phi hoang sơ trước khi nó bị cơ khí hóa. Năm đó bộ phim đã đoạt 7 giải Oscar trong đó có giải Đạo diễn và Phim hay nhất.
Bá Vũ
