(TT&VH) - Cách nay 6 năm (17/6/2003 - 2009), nhà thơ Thu Bồn đã như cánh chim Chơ Rao bay về cõi vĩnh hằng. Tuần trước, Hội Nhà văn TP.HCM và Nhóm Văn chương Hồn Việt đã tổ chức lễ tưởng niệm ngày giỗ của ông. Tuy không phải giỗ năm chẵn, buổi lễ vẫn có mặt đông đảo đồng nghiệp cầm bút cũng như người mến mộ một tài thơ và một con người sống chí tình.
|
Về đi em chợ chiều sắp vãn
Nhớ mua cho anh một gói nhân tình (Thơ Thu Bồn) |
Các đồng nghiệp cầm bút cùng với Thu Bồn như: Nguyễn Quang Sáng, Chim Trắng, Hoài Anh, Đoàn Minh Tuấn, Ngô Thảo, Nguyễn Quang Thân, Triệu Xuân, Đoàn Thạch Biền, Phạm Thị Ngọc Liên, Bích Ngân... cùng các giáo sư: Trần Hữu Tá, Nguyễn Văn Hạnh... đã có mặt để tưởng nhớ Thu Bồn. Trong cõi người mênh mông, sau khi đã về với cát bụi chừng ấy năm ròng còn có nhiều đồng nghiệp, người hâm mộ nhớ, đến tưởng niệm Thu Bồn thật quý hiếm, nhất là ở cái thời ai cũng chật vật về thời gian. Những đồng nghiệp có mặt, người phát biểu về Thu Bồn, người im lặng rảo bước ngoài hành lang khán phòng... đều mang trong mình “một gói nhân tình” để thương nhớ ông.
Sống quyết liệt…
Nhà văn, thiếu tướng Nguyễn Chí Trung ở Hà Nội không vào dự được nhưng có gửi một bài tưởng niệm nhà thơ, đồng đội của mình. Ông Trung kể nhiều kỷ niệm với Thu Bồn thời ở chiến trường Khu 5. Những gì ông Trung kể hiện lên một tính cách Thu Bồn quyết liệt từ các hành động sống hàng ngày của một người lính. Chuyện Thu Bồn đi “cõng quế” (cõng gạo), làm nhà, nấu ăn hay ôm đại liên bắn máy bay đều rất tháo vát và quyết liệt. Ông Trung kết lại: “Ở ngoài này, tưởng nhớ Thu Bồn, tưởng nhớ một đời thơ lồng lộng. Những trường ca thời ấy của anh như những lâu đài thi hứng...”.
Sống quyết liệt…
Nhà văn, thiếu tướng Nguyễn Chí Trung ở Hà Nội không vào dự được nhưng có gửi một bài tưởng niệm nhà thơ, đồng đội của mình. Ông Trung kể nhiều kỷ niệm với Thu Bồn thời ở chiến trường Khu 5. Những gì ông Trung kể hiện lên một tính cách Thu Bồn quyết liệt từ các hành động sống hàng ngày của một người lính. Chuyện Thu Bồn đi “cõng quế” (cõng gạo), làm nhà, nấu ăn hay ôm đại liên bắn máy bay đều rất tháo vát và quyết liệt. Ông Trung kết lại: “Ở ngoài này, tưởng nhớ Thu Bồn, tưởng nhớ một đời thơ lồng lộng. Những trường ca thời ấy của anh như những lâu đài thi hứng...”.
Nhà thơ Nguyễn Duy (trái) và Nguyễn Tiến Toàn tại lễ tưởng niệm Thu Bồn
Những tháng ngày ở rừng cùng với tình người mộc mạc đã theo Thu Bồn vào thời bình, trong thành phố. Nhà thơ Nguyễn Duy ôn lại: “Tôi quen Thu Bồn hồi ở số 4 Lý Nam Đế cùng với anh Trần Sơn Nam, đã từng có mặt với nhau ở mặt trận Quảng Trị năm 1972. Sau đó là mặt trận biên giới Tây Nam với quân đoàn 4 rồi biên giới phía Bắc - Lạng Sơn, chúng tôi có đi với nhau. Vào Sài Gòn, Thu Bồn làm... “Tổng biên tập tờ báo cấp quận” đầu tiên của cả nước năm 1981 (thực chất đó là một dạng bản tin của quận). Khi gặp nhà văn Nguyễn Văn Bổng, Thu Bồn nói: anh là Tổng Biên tập báo Văn Nghệ, tôi cũng là “Tổng Biên tập báo... quận 5”.
“Thu Bồn dù ở đâu tôi vẫn thấy, cái chất Thu Bồn vẫn là thiên nhiên hoang dại - nhà thơ Nguyễn Duy kể tiếp - Và rồi sau này chính chất thiên nhiên đó đưa Thu Bồn về suối Lồ Ồ - ngoại thành Sài Gòn. Năm 1991, khi ấy ở trong một khu vườn na, có một con đường nhỏ đi vào, Thu Bồn đã tự tay viết bảng nhỏ “đường Thu Bồn” - đây là mảnh đất do nhà doanh nghiệp, nhà văn Nguyễn Tiến Toàn mua giúp. Thu Bồn đã tự tay dựng lên một cái chòi, anh em đã kéo nhau lên chơi ở đó”.
Nguyễn Duy tiếp: “Cái chất của Thu Bồn là không ưa, không phù hợp với phố phường. Chất của Thu Bồn là về với đồng, ruộng, cây cỏ, ếch nhái, ễnh ương...Tôi nhớ nhiều câu thơ của Thu Bồn nhưng đọng lại là viết về thiên nhiên: “Cầu trời bên ấy bình yên. Em về xin cứ thiên nhiên mà về” hay như “Rồi mai mưa gió qua đây/ Anh còn ở với cỏ cây... em về”, chính đó là những câu hay nhất của Thu Bồn. Tôi đã viết bài Mắt na - ở vườn na nhà Thu Bồn tháng 7/1991 từ cảm hứng thiên nhiên của anh: “Chúng mình nhắm mắt đi em/ Cho na mở mắt ra xem chúng mình”.
... và hồn nhiên
“Thu Bồn dù ở đâu tôi vẫn thấy, cái chất Thu Bồn vẫn là thiên nhiên hoang dại - nhà thơ Nguyễn Duy kể tiếp - Và rồi sau này chính chất thiên nhiên đó đưa Thu Bồn về suối Lồ Ồ - ngoại thành Sài Gòn. Năm 1991, khi ấy ở trong một khu vườn na, có một con đường nhỏ đi vào, Thu Bồn đã tự tay viết bảng nhỏ “đường Thu Bồn” - đây là mảnh đất do nhà doanh nghiệp, nhà văn Nguyễn Tiến Toàn mua giúp. Thu Bồn đã tự tay dựng lên một cái chòi, anh em đã kéo nhau lên chơi ở đó”.
Nguyễn Duy tiếp: “Cái chất của Thu Bồn là không ưa, không phù hợp với phố phường. Chất của Thu Bồn là về với đồng, ruộng, cây cỏ, ếch nhái, ễnh ương...Tôi nhớ nhiều câu thơ của Thu Bồn nhưng đọng lại là viết về thiên nhiên: “Cầu trời bên ấy bình yên. Em về xin cứ thiên nhiên mà về” hay như “Rồi mai mưa gió qua đây/ Anh còn ở với cỏ cây... em về”, chính đó là những câu hay nhất của Thu Bồn. Tôi đã viết bài Mắt na - ở vườn na nhà Thu Bồn tháng 7/1991 từ cảm hứng thiên nhiên của anh: “Chúng mình nhắm mắt đi em/ Cho na mở mắt ra xem chúng mình”.
... và hồn nhiên
 Nhà thơ Thu Bồn |
Mỗi đồng nghiệp hay mỗi độc giả mến mộ Thu Bồn đều có những kỷ niệm riêng về ông hay về tác phẩm của ông. Nhà văn Nguyễn Quang Sáng nhớ lại khi cùng Thu Bồn sang Liên Xô cũ. Nguyễn Quang Sáng chơi bóng bàn rất giỏi nên trong các trận giao hữu với nhà văn nước bạn, ông cứ thắng hoài. Nhưng Nguyễn Quang Sáng đã thua một cậu nhóc tóc vàng trước khi về nước. Thu Bồn hỏi: “Ông làm chính trị nên vờ thua phải không?”. Nguyễn Quang Sáng: “Thua thiệt chứ thả gì. Thằng nhỏ có chỉ đạo viên tìm ra điểm yếu của tui”. Thu Bồn ngẩn người rồi nói: “Kỳ cục vậy. Chơi mà cũng chỉ đạo à!”.
Thu Bồn sống hồn nhiên đến tận những hơi thở cuối cùng. Nhà văn, nhà doanh nghiệp Nguyễn Tiến Toàn - người ở bên Thu Bồn những phút cuối cùng - cho biết: “Đầu tháng 6/2003 anh vào bệnh viện Nguyễn Trãi. Anh ốm lắm, chỉ còn 37 ký, thế mà Lý Bạch Huệ (vợ Thu Bồn) nói anh 50 ký anh vẫn tin, và anh cũng tin mười ngày nữa là mình hết bệnh về nhà...”.
Sống gần thiên nhiên và hồn nhiên như thế, nên cả cuộc đời Thu Bồn cái gì ông cũng muốn tự làm lấy. Khi về sống ở Sài Gòn, số 6 Đặng Thái Thân, Q.5, trên mảnh đất này, ông đã tự tay cất nhà rông cho mình. Theo hồi ức của nhiều người, nhà rông ở mấy năm, ông lại phá đi cất lại. Những ngày cuối đời, ông về sống ở ngoại thành Sài Gòn, ông cũng tự tay cất nhà, trồng cây, đào ao thả cá... sống như đã sống trước sau như một.
Tính cách ấy đã làm nên một Thu Bồn nhà thơ vừa quyết liệt vừa trữ tình. Một trong những bài thơ cuối cùng, Thu Bồn viết: “Về đi em chợ chiều sắp vãn/ Nhớ mua cho anh một gói nhân tình/ Non nước cách xa bạn bè lận đận/ Anh nằm đây trò chuyện với riêng mình...”.
Nhắc đến ông dù 6 năm ngày mất hay lâu hơn nữa, người đọc vẫn không thể quên trường ca: Bài ca chim Chơ Rao hay những bài thơ trữ tình như: Tạm biệt Huế. Thu Bồn mãi mãi còn trò chuyện với độc giả thông qua những tác phẩm của mình.
Thu Bồn sống hồn nhiên đến tận những hơi thở cuối cùng. Nhà văn, nhà doanh nghiệp Nguyễn Tiến Toàn - người ở bên Thu Bồn những phút cuối cùng - cho biết: “Đầu tháng 6/2003 anh vào bệnh viện Nguyễn Trãi. Anh ốm lắm, chỉ còn 37 ký, thế mà Lý Bạch Huệ (vợ Thu Bồn) nói anh 50 ký anh vẫn tin, và anh cũng tin mười ngày nữa là mình hết bệnh về nhà...”.
Sống gần thiên nhiên và hồn nhiên như thế, nên cả cuộc đời Thu Bồn cái gì ông cũng muốn tự làm lấy. Khi về sống ở Sài Gòn, số 6 Đặng Thái Thân, Q.5, trên mảnh đất này, ông đã tự tay cất nhà rông cho mình. Theo hồi ức của nhiều người, nhà rông ở mấy năm, ông lại phá đi cất lại. Những ngày cuối đời, ông về sống ở ngoại thành Sài Gòn, ông cũng tự tay cất nhà, trồng cây, đào ao thả cá... sống như đã sống trước sau như một.
Tính cách ấy đã làm nên một Thu Bồn nhà thơ vừa quyết liệt vừa trữ tình. Một trong những bài thơ cuối cùng, Thu Bồn viết: “Về đi em chợ chiều sắp vãn/ Nhớ mua cho anh một gói nhân tình/ Non nước cách xa bạn bè lận đận/ Anh nằm đây trò chuyện với riêng mình...”.
Nhắc đến ông dù 6 năm ngày mất hay lâu hơn nữa, người đọc vẫn không thể quên trường ca: Bài ca chim Chơ Rao hay những bài thơ trữ tình như: Tạm biệt Huế. Thu Bồn mãi mãi còn trò chuyện với độc giả thông qua những tác phẩm của mình.
Thanh Kiều (ghi)
