Kha Lăng Yến: Viết không vì mục đích xuất bản

Kha Lăng Yến đã một số tiểu thuyết được chuyển thể lên màn bạc như Thu Thu do Trần Xung đạo diễn (phim đã đoạt nhiều giải thưởng điện ảnh); Tiểu Ngư, kịch bản viết chung với Lý An và do Trương Ái Gia đạo diễn. Mới đây chị còn gây tiếng vang khi là đồng tác giả kịch bản phim Mai Lan Phương của đạo diễn Trần Khải Ca. Hiện nay Kha vừa là hội viên Hội nhà văn Trung Quốc, vừa là hội viên Hội tác giả Hollywood của Mỹ; đã đoạt hơn 30 giải thưởng văn học và điện ảnh; có tác phẩm được dịch ra nhiều thứ tiếng như Anh, Bồ Đào Nha, Đức, Pháp, Hà Lan…

Cuộc đời Kha Lăng Yến cũng đa sắc màu như các kịch bản của chị. Sinh ra ở Thượng Hải năm 1958, Kha trở thành nghệ sĩ múa của đoàn nghệ thuật Giải phóng quân khi mới 12 tuổi và cả thời kỳ tuổi vị thành niên chị trình diễn khắp miền Tây Trung Quốc, nhưng năm 1985 đã có tác phẩm văn học đầu tay. Đầu những năm 1990 chị tới Mỹ để học thêm về nghề viết văn. Sau một năm tới Mỹ, chị gặp Lawrence Arthur Walker, lúc đó là một nhà ngoại giao 32 tuổi. Nhưng khi đang hăng hái chuẩn bị cho một cuộc sống mới ở Mỹ thì một rắc rối đã đưa Kha trở lại với thực tế. Nguyên tắc từ thời Chiến tranh Lạnh yêu cầu các nhà ngoại giao Mỹ phải báo cáo với Cục An ninh Mỹ khi có quan hệ với những người thuộc các nước Cộng sản. Lúc đó, FBI tới trường học của Kha rồi chị và những người bạn thân đều bị chất vấn. Thậm chí Kha còn bị kiểm tra qua máy phát hiện nói dối. “Tôi gác điện thoại và ngồi một mình trong phòng tối”, Kha Lăng Yến nhớ lại.

Lúc đó Walker như hóa điên. Anh bỏ việc và hai người kết hôn vào năm 1992. Nhưng Walker giờ đã trở lại với công việc ngoại giao, thế nên cứ ba năm là hai vợ chồng chị lại tới sống ở những nơi khác nhau. Nhờ vậy mà Kha có nhiều cơ hội được đi du lịch và có cảm hứng sáng tác. Nhưng nhờ trải qua những năm khó khăn nên chị lại càng cảm nhận được “giá trị” của cuộc đời “nay đây mai đó” của mình. “Tôi thấy thật may mắn khi mình có được con mắt lanh lợi để quan sát được từng nơi mà mình đặt chân tới”.

Và cái nhìn lanh lợi đó đã góp phần làm phong phú tác phẩm của chị. Một ngày hồi đầu những năm 1990, khi đang theo học tại Mỹ chị bỗng nhìn thấy một chiếc váy ướt treo trên ban-công nhà hàng xóm. Tưởng tượng một người đàn ông sẽ cảm thấy thế nào khi nhìn thấy chiếc váy hết sức gợi cảm đó, trong đầu chị đã phác ra một câu chuyện ngắn về sự tưởng tượng của một người nhập cư Trung Quốc về một bà chủ nhà người Mỹ. Câu chuyện này sau đó đã đoạt giải văn học hàng đầu của Đài Loan.

Không chạy theo xu thế

Năm 2004, vợ chồng chị tới Nigerria. Mãnh lực cuộc sống ở những đồng cỏ châu Phi đã truyền cảm hứng cho chị viết cuốn The Ninth Widow, tiểu thuyết kể về một phụ nữ trẻ can đảm đã giấu bố chồng trong hầm khoai tây để tránh bị đấu tố rong cuộc cải cách ruộng đất ở Trung Quốc từ những năm 1950. Kha Lăng Yến còn viết về nhiều nhân vật khác như người lính, nghệ sĩ múa, gái “bán hoa” và cả những tên gangster và đặt họ vào bối cảnh trong cuộc kháng chiến chống Nhật (1938-1945), thời Cách mạng Văn hóa (1966-76) và làn sóng di cư tới các nước phương Tây.

Nhà phê bình văn học Li Jingze nhận xét văn phong của Kha Lăng Yến đáng được ghi nhận đặc biệt bởi vốn kiến thức và trải nghiệm của chị. “Kha có một nhãn quan độc đáo về sự khác biệt văn hóa ở những nước và quốc tịch khác nhau”. Tờ San Francisco Chronicle nhận định: “Với lối viết đơn giản nhưng đầy mãnh lực, Kha Lăng Yến đã gợi lên những hình ảnh “giật nảy người” về sự tàn bạo và thú nhục dục”.

Bản thân nữ văn sĩ họ Kha cũng nhận thấy “được đi nhiều giúp tôi không bị mắc vào một xu thế nhất định. Tôi không chạy theo cái gọi là thị hiếu phổ cập ở bất cứ đâu. Nếu độc giả Đại lục không thích một tác phẩm nào đó thì tôi vẫn có độc giả Mỹ và Đài Loan. Hay nếu một câu chuyện không đi theo xu thế văn học hiện thời ở Mỹ thì tôi lại có độc giả Trung Quốc”.

Năm 2006, Kha tung ra tiểu thuyết tiếng Anh The Banquet Bug. Nội dung truyện xoay quanh nhân vật Đan, một công nhân thất nghiệp, sống với cô vợ Tiểu Mai tại vùng ngoại ô bẩn thỉu của Bắc Kinh. Vận may của Đan đã đến khi anh phát hiện ra có thể được ăn miễn phí đủ món ngon vật lạ trong những bữa tiệc xa hoa bằng cách giả làm nhà báo. Nhưng một bí mật được tiết lộ trong một bữa tiệc đã đưa Đan vào một vụ bê bối của chính phủ…

Kha Lăng Yến đã viết lại cuốn The Ninth Widow bằng tiếng Anh và đang có kế hoạch xuất bản vào năm tới. Nhưng có điều chị không hề thấy phiền lòng nếu độc giả phương Tây không thích nó, bởi với chị: “Tôi không bao giờ viết tiểu thuyết chỉ vì mục đích xuất bản. Tôi cảm thấy hạnh phúc khi viết và khi hoàn thành tôi thấy mình như một thiên thần”, Kha Lăng Yến thổ lộ.

Lương Tuấn Vĩ