(TT&VH) - "Các vua Hùng đã có công dựng nước, Bác cháu ta phải cùng nhau giữ lấy nước”. Câu nói này là lời căn dặn của Bác với cán bộ, chiến sĩ Đại đoàn 308, đơn vị được giao nhiệm vụ tiếp quản thủ đô vào đầu tháng 10/1954. Đó cũng chính là lời kết trong câu chuyện Một sáng thu xưa(SGK lớp 5, tập 2) của tác giả Đoàn Minh Tuấn. Lời di huấn thiêng liêng ấy đã trở thành chân lý của các thế hệ người Việt Nam…
* Bài văn đã đi vào lịch sử
Nhà văn Đoàn Minh Tuấn sinh ra ở một làng quê nghèo miền núi Ấn sông Trà, ông chưa bao giờ nghĩ rằng mình lại viết văn, rồi gắn bó với văn chương trong cả cuộc đời như thế. Ông tham gia vào cuộc kháng chiến khá sớm, từ tháng 8, năm 1945 làm trinh sát, đến năm 1950 tham gia quân đội tại trường võ bị Trần Quốc Tuấn và chiến đấu tại chiến trường Tây Nguyên. Khi ấy ông là một chàng thanh niên đầy lãng mạn, mông mơ. Chàng đã hành quân qua biết bao vùng đất, tận mắt thưởng ngoạn những cảnh sắc tuyệt mỹ của giang sơn. Nào rừng đại ngàn, nào suối thác…tất cả đều đẹp quá chừng. Cảm xúc trước thiên nhiên kỳ mỹ ấy đã không ngăn được chàng cầm bút viết văn, và chàng viết từ khi nào cũng không hay.
 Bác Hồ căn dặn các chiến sĩ Đại đoàn 308 tại Đền Hùng. |
Con đường văn chương của ông chính thức bắt đầu với tác phẩm Em đội viên sáng mắt được in lần đầu tiên báo Quân đội Nhân dân tháng 5, năm 1959...
Có duyên và và mang lại thành công nhiều nhất trong sự nghiệp sáng tác Đoàn Minh Tuấn chính là mảng sáng tác về Bác Hồ.
Nhắc đến Đoàn Minh Tuấn, người ta nhớ ngay đến tập ký Bác Hồ - Cây đại thọ, và với những ai đã từng cắp sách tới trường hẳn không thể quên đoạn trích Một sáng thu xưa rút ra từ tập Núi sông hùng vĩ, được chọn giảng trong SGK lớp 5, tập 2.
Núi sông hùng vĩ là một tác phẩm được nhà văn Đoàn Minh Tuấn viết từ năm 1973 – 1974 gồm 3 tập: Đất tổ nghìn năm, Phương Nam thần đồng và Từ ngày có Bác. Tác phẩm giới thiệu về đất nước và con người Việt Nam anh hùng, trong sự nghiệp xây dựng, đấu tranh bảo vệ nền độc lập của dân tộc qua các thời đại: đất Tổ Hùng Vương, thành cổ Hoa Lư nghìn năm rạng rỡ, Thăng Long nghìn năm văn hiến, Bạch Đằng dòng sông đầy chiến công đến Ba Đình lịch sử. Bên cạnh việc miêu tả những cảnh sắc thiên nhiên đẹp đẽ, phong phú… tác giả còn đi sâu vào khám phá và khẳng định tầng văn hóa dày dặn trên mỗi vùng đất của Tổ quốc, gắn liền với bao chiến công hiển hách, bao nhân vật tiếng tăm lừng lẫy ở cả quá khứ lẫn hiện tại.
Một thoáng thu xưa kể lại câu chuyện Bác Hồ đến thăm đềm Hùng và gặp các chiến sĩ đại đoàn quân Tiên Phong đang đóng ở đây. Bác đã hỏi thăm sức khỏe các chiến sĩ và hỏi chuyện về chính đền Hùng. “Bác giải thích: - Vua Hùng là ông vua có công dựng nước, chính là ông Tổ của nước Việt Nam ta.”
Rồi Bác ân cần dặn mọi người: “Các vua Hùng đã có công dựng nước, bác cháu ta phải cùng nhau giữ lấy nước”.
Từ chính câu chuyện có thật trong lịch sử, Đoàn Minh Tuấn, bằng giọng văn chân thực, giản dị của mình đã một lân nữa khắc họa sâu sắc hình ảnh và câu nói nổi tiếng của Bác chính trên Đất Tổ.
* Viết cho thiếu nhi- dù hư cấu cũng phải “như thật”!
Nhà văn Đoàn Minh Tuấn sáng tác không nhiều cho thiếu nhi, tuy nhiên những tác phẩm dành cho thiêu nhi của ông lại khá thành công. Bắt đầu từ truyện ngắn Em đội viên sáng mắt, đến kịch bản rối Trăng rằm, ếch hoa và cóc xám được Tuần báo văn nghệ Hội nhà văn Việt Nam tặng thưởng tháng 9/2001….đều để lại ấn tượn g nhất định trong lòng độc giả.
|
Nhà văn Đoàn Minh Tuấn (trái) thời trẻ cùng Nguyễn Tuân |
Ông cho rằng, viết cho thiếu nhi thực không dễ chút nào. Văn viết cho thiếu nhi cần sự trong sáng, gần gũi và hơn hết là phải lồng vào đó những bài học dễ hiểu mà ý nghĩa. Đặc biệt, viết cho thiếu nhi cũng phải biết “hư cấu” sao cho khéo.
Ông kể lại câu chuyện khá thú vị xoay quanh truyện ngắn Em đội viên sáng mắt. Truyện kể về em bé Hơ Nin, người dân tộc Ê – đê, từ ba tuổi đã mù cả hai mắt nhưng vẫn tham gia vót chông. Tin Hơ Nin vót chông đánh giặc không mấy chốc lan đi khắp làng, khắp huyện và biến thành một cuộc vận động lớn. Thế là du kích có thừa chông để giam chân quân giặc, góp phần chiến thắng cho chiến dịch xuân - hè Liên khu V và Điện Biên Phủ. Từ đó các anh bộ đội kể cho nhau nghe chuyện em. Nhiều người không nhớ rõ tên. Họ chỉ gọi em là "Em đội viên mắt sáng". Sau này, các tổ chức đoàn thể còn quyết định tìm Hơ – Nin để khen thưởng, nhưng tìm mãi …không ra vì Hơ -– Nin chỉ là một nhân vật do nhà văn sáng tạo ra. Ấy vậy, mà nó chân thực quá, sống động và gần gũi quá nên ai nấy đều tin Hơ - Nin là có thực!
Ông kết lại: Sáng tác cho thiếu nhi, dù là những chuyện mình hư cấu hoàn toàn đi chăng nữa thì cũng phải làm sao cho chân thực, tạo được niềm tin cho các độc giả nhí. Với trẻ con, niềm tin của chúng đặt vào những điều rất gần gũi và bình dị nhưng lại tạo nên sức mạnh vô cùng to lớn. Khi chúng tin vào những câu chuyện cổ tích là chúng tin vào chân lý ở hiền gặp lành, ác giả ác báo. Khi chúng tin những câu chuyện mà người lớn chỉ dạy chúng sẽ học và làm theo…chỉ cần người lớn chúng ta chân thành và yêu thương chúng thật lòng là được.
Yên Khương
(*)Xem từ TT&VH số 111 ra ngày 20/4/2008
Kỳ sau (Chủ Nhật, 31/5): Đoàn Minh Tuấn: Những sự cố bi hài xung quanh cái tên!