(TT&VH) - Khái niệm “vàng tặc” lần đầu xuất hiện tại Nam Phi trong những năm 90, khi loại tội phạm này gia tăng chóng mặt. Khi cơn sốt giá vàng lên cao trong năm nay “vàng tặc” không còn hoạt động tự phát mà được nhiều tổ chức tội phạm điều hành.
Những người “thử vận may”
 Hai "vàng tặc" được phóng viên tờ Times chụp ảnh khi đang làm việc |
Bầu không khí nồng nặc mùi dầu diesel, mùi amoniac. Con đường hầm mà cả nhóm đang đi đột nhiên chia làm hai, chui sâu xuống dưới lòng đất. Phóng viên khẽ hỏi người dẫn đường rằng nếu leo xuống hầm, liệu họ có thể leo lên lại được không. Người dẫn đường giơ ngón tay lên miệng, ra hiệu im lặng rồi thì thầm: “Chúng ở ngay dưới chúng ta”. Trong bóng tối vang lên tiếng súng lên đạn. “Đó là lời cảnh cáo. Họ sẽ leo lên đây và giết hết chúng ta. Đã tới lúc rời đi rồi” - người hướng dẫn nói.
Hãy tưởng tượng cảnh sống trong địa ngục (theo đúng nghĩa đen) tối om, ngột ngạt gần một năm trời, nóng hầm hập ở 38 độ C, làm việc liên tục 12 tiếng đồng hồ/ngày và đối diện với hàng loạt nguy hiểm. Đó là cuộc sống của giới khai thác “vàng thổ phỉ”, được biết tới ở Nam Phi với biệt danh Zama Zama (có nghĩa là “Hãy thử vận may”).
Địa ngục trần gian
“Làm việc dưới lòng đất cực kỳ khổ ải” - Masahe, một Zama, thô lộ - “Sau vài ngày bạn bắt đầu hoảng loạn, đặc biệt là về đêm. Bạn mất dần khái niệm thời gian. Bạn bắt đầu sợ đất đá nghiền nát dưới địa ngục do bị ám ảnh cảnh tượng các bức tường bỗng đổ sụp lên người”.
Masahe kể rằng anh làm việc cho một băng tội phạm có đủ các thành phần là thợ đào vàng trộm, đốc công và lính canh. “Vàng tặc” như Masahe được đưa tới trà trộn trong các khu mỏ hợp pháp của nhà nước, bên cạnh các mỏ vàng bỏ hoang.
Đào vàng trái phép là công việc nguy hiểm, có thể khiến người ta dễ dàng mất mạng
Masahe được khoảng 3.900 USD cho 4 tháng làm việc trong lòng đất. Đây có thể xem là cả một gia tài theo thước đo tại thị trấn Welkom. Chui xuống mỏ, sử dụng bản đồ và các máy bộ đàm di động, các Zama có thể đi 20 km trong bóng tối dưới lòng đất để tới điểm đã định rồi bắt đầu khai thác vàng. Công việc của họ trong mấy tháng tiếp theo có thể gói gọn trong mấy chữ “ăn, ngủ, đào”.
Đồ tiếp tế cho “vàng tặc” rất sẵn nhưng đắt đỏ. Một ổ bánh mì hoặc một chai Coca-Cola có giá “trên trời” là 7,5 USD. Một chiếc bánh mì kẹp thịt có giá 47 USD. Thuốc lá giá dao động từ 15 - 30 USD/bao. Rượu mạnh Oude Meester giá 75 USD. Rượu whiskey Fish Eagle giá 45 USD/chai. Tất cả các khoản đều được bán chịu và khi thợ mỏ chui lên khỏi lòng đất thì sẽ thanh toán bằng vàng. Các cô gái làng chơi cũng được đưa xuống đây để phục vụ thợ mỏ. Họ sẽ loanh quanh trong lòng đất khoảng 1 tuần, ngủ với hầu hết các tay Zama rồi lại “chui lên giời”.
Masahe cho biết có một cuộc chiến đang diễn ra trong lòng Welkom bởi có nhiều băng đào vàng trái phép đang cạnh tranh quyết liệt. “Nếu bắt được một đối thủ, chúng tôi sẽ biểu quyết về hình thức trừng phạt. Chúng tôi có thể dùng đèn hàn để “tùng xẻo” hắn và ném xác xuống một đường hầm. Có rất nhiều thi thể ở dưới đó” - Masahe kể. Ngoài việc bị đối thủ sát hại, các Zama có thể chết vì muôn ngàn lý do. Đó là hơi thủy ngân rất độc bốc lên khi thợ xử lý quặng để tách vàng. Đó còn là những vụ sập hầm do dùng thuốc nổ phá đá, những vụ nổ khí methane do hút thuốc dưới hầm. Hồi tháng 6 vừa qua, thi thể 91 Zama đã được lôi lên từ dưới mỏ Eland đã bị đóng cửa tại thị trấn Welkom. Cảnh sát cho rằng riêng năm ngoái có khoảng 1.000 “vàng tặc” chết dưới lòng đất tại nhiều mỏ vàng thổ phỉ ở Nam Phi.
Một số thợ đào vàng trái phép bị bắt hồi tháng 3 năm nay
Vấn nạn khó chống
Mặc dù vàng chỉ còn chiếm một phần tương đối nhỏ trong nền kinh tế Nam Phi vẫn có khoảng nửa triệu người sống nhờ ngành công nghiệp từng sản xuất 12% lượng vàng thế giới. Người ta ước tính rằng có 600 triệu ounce vàng vẫn chưa được khai thác ở lòng chảo vàng Witwatersrand của Johannesburg. Trữ lượng này tương đương với tổng số vàng đã được khai thác kể từ năm 1885, khi những hòn quặng trộn lẫn vàng tấm đầu tiên được tìm thấy.
Với việc giá vàng luôn cận kề ngưỡng cao kỷ lục 1.000 USD/ounce và có lúc đã vượt mức này, thế giới “vàng tặc” ở Nam Phi sẽ còn tiếp tục bành trướng. Ngành công nghiệp khai thác vàng Nam Phi đã cố gắng tự vệ bằng cách tăng cường các biện pháp an ninh, sa thải các nhân viên ăn đút lót để bảo kê cho các Zama. Tuy nhiên vàng lậu vẫn chảy ra khỏi Nam Phi và chiếm 10% tổng lượng xuất khẩu vàng của nước này.
Theo Anton van Achterbergh, cố vấn pháp lý của Cơ quan quản lý mỏ Nam Phi, gần như không thể dẹp được nạn “vàng thổ phỉ”. Ông than thở: “Khu vực nằm giữa Johannesburg và Welkom có hàng ngàn km đường ngầm. Vàng lại khai thác quá dễ nên hiện chúng tôi vẫn chưa biết phải chống lại vấn nạn này bằng cách nào”.
Gia Bảo
