Phiêu diêu thầy ngoại

(TT&VH) - Một thập kỷ qua, BĐVN đã sử dụng 5 thầy ngoại. Chính xác hơn là 8 vị bởi ông Riedl 3 lần, HLV Calisto 2 lần cầm cương. 10 năm, chỉ một lần vô địch được đấu trường khu vực, nay đang quay về vạch xuất phát. Điều đó đã đặt ra hàng loạt câu hỏi: bóng đá chúng ta đang tụt hậu; lãng phí chất xám thầy ngoại hay đã không biết sử dụng họ để phát triển nền bóng đá thoát ra khỏi phạm vi “ao làng”?

Luẩn quẩn và chưa hiệu quả

Nếu không lấy con số tròn là 10 năm, thì chính xác BĐVN đã có thầy ngoại từ năm 1995, đấy là HLV Tavares. Ông này đã đặt dấu ấn khá sâu sắc ở Cúp Độc lập. Tại giải này, Việt Nam tham dự với hai ĐT và cả hai đều thi đấu thành công, đều vào bán kết giải này. Điều làm ngạc nhiên nhất là thể lực của các cầu thủ Việt Nam tăng lên đáng kể và do đó nhiều người nghi ngờ ông Tavares cho các cầu thủ sử dụng các “viên kẹo bí ẩn”. Ngay sau khi ĐT Việt Nam để thua Housing Bank ở trận bán kết, HLV Tavares bất ngờ tuyên bố từ chức với lý do không nhận được sự hợp tác của VFF.

Việc Tavares “tái hôn” với VFF cho chiến dịch Tiger Cup 2004, rồi HLV Riedl 3 lần, HLV Calisto 2 lần dẫn dắt ĐT Việt Nam thể hiện cái vòng luẩn quẩn và bế tắc trong việc chọn thầy ngoại của chúng ta. Điều đó chứng tỏ tâm lý sợ rủi ro của VFF lúc nào cũng ở trạng thái cao độ. Nên nhớ rằng, HLV Calisto không phải là sự lựa chọn tối ưu của VFF trong chiến dịch tuyển chọn HLV trưởng sau thất bại SEA Games 24 mà thuyền trưởng là HLV Riedl. Chỉ đến khi cả trăm hồ sơ không nên cơm cháo gì, VFF mới bất đắc dĩ chọn Calisto, nhưng cũng chỉ dám ký 2 năm.

Nếu xem SEA Games 18 (1995), HLV Weigang đã đưa được BĐVN giành HCB là cái mốc đánh dấu sự hòa nhập, thì đến 2009 (SEA Games 25) HLV Calisto, người được coi là có năng lực tốt nhất, thì thành tích vẫn chỉ dừng lại ở tấm HCB. Có điều, lần này là thất bại trước Malaysia không được đánh giá cao, chứ không phải là Thái Lan của thế hệ Kiatisuk, Dusit, Chukiat, Tawan.

Có thể gọi đó là một quá trình dẫm chân tại chỗ, dù chúng ta luôn huyễn hoặc rằng nền bóng đá nội địa đã phát triển chuyên nghiệp, có giải VĐQG số một trong khu vực. 15 năm với chừng đó thầy ngoại, nhưng chỉ một lần chạm đỉnh, rõ ràng việc sử dụng thầy ngoại của chúng ta đã không hiệu quả như mong muốn. Điều đó khiến cho dư luận cả nước đã nghĩ đến việc đưa thầy nội dẫn dắt các ĐTQG, bởi nếu chỉ cần HCB thì không có gì là quá sức với HLV VN.

Vì sao và vì đâu?

Bóng đá không đứng tách rời như một thực thể độc lập, mà nó chịu nhiều va đập, chi phối và phản ánh cơ chế chung của xã hội. Từ ngày đất nước mở cửa, nhiều công ty Việt Nam đã thuê người nước ngoài giữ vị trí chủ chốt để nâng tầm vóc. Tâm lý chung là “ông Tây” mình tuyển về sẽ là một “thần y” có thể trị bách bệnh, giải quyết được mọi vấn đề của công ty. Tuy thế, tình hình thực tế của công ty lại không tương ứng, khiến cho tài năng của nhân sự ngoại cao cấp không thể phát huy, thậm chí phản tác dụng. Rắc rối thường gặp nhất là trở lực từ những nguồn lực cũ, tư duy cũ, bao gồm các yếu tố con người lẫn quy trình, tác phong.

Trong các đời HLV ngoại của BĐVN 10 năm qua, HLV Calisto là người giàu thành tích nhất, nhưng 2 năm nay ông cũng chỉ về nhì và về ba. Ảnh: VSI

10 năm qua, VFF đã có những bước tiến khá dài, nhưng như thế vẫn chưa phải là đủ để bắt kịp được với tốc độ phát triển của đất nước nói chung, của bóng đá chuyên nghiệp nói riêng. Chính nguyên Chủ tịch VFF Mai Liêm Trực đã phải thốt lên: “Trình độ VFF thấp hơn mặt bằng xã hội”.

Việc sử dụng HLV ngoại của VFF do đó đã không phát huy hiệu quả cao nhất, bởi bị đóng khung ở mục tiêu thành tích trước mắt, thay vì coi họ là động lực để mình phải thay đổi cơ chế làm việc, tận dụng chất xám phục vụ mục tiêu lâu dài cho nền bóng đá. Chính vì thế, hơn 10 năm qua chúng ta chưa xây dựng được một lộ trình phát triển phù hợp nhất với điều kiện thực tiễn của BĐVN và tố chất người Việt. Mỗi ông thầy mỗi phách, đấy là cảm giác rất rõ! Bản thân họ cũng khó mà chú tâm cho công việc kiến trúc ngôi nhà, khi phải đóng vai trò người thợ nhiều hơn và luôn bị ám ảnh bị sa thải.

Vai trò của ông chủ (VFF) với người làm thuê (HLV ngoại) quá mờ nhạt. Gọi sự quá phụ thuộc cũng được, hay vị thế bị lấn lướt cũng chẳng sai. Chúng ta đã quá lệ thuộc vào HLV ngoại, sự sợ hãi phải nhận trách nhiệm đã biến hình ảnh VFF luôn yếm thế sau những cuộc ra đi của thầy ngoại.

Đấy là rào cản về mặt vĩ mô (VFF), còn thấp hơn, từ phía cầu thủ, các ông thầy ngoại đã không ít lần “chết” vì cái sự nghiệp dư của học trò. Chúng ta đã quá quen với sự nghi ngờ trước việc rất nhiều lần bị thất bại trước ngưỡng cửa thiên đường. Đấy không hẳn là định mệnh như cách lý giải của những người duy tâm. Chỉ khi 7 cầu thủ bị đưa ra ánh sáng hành vi bán độ ở SEA Games 2005 thì mới hé lộ một chút phần chìm của BĐVN, hay có thể nói đã lý giải nguyên nhân vì sao ngoài HLV Calisto, các HLV ngoại khác không vượt được ngưỡng của mình trong một thời gian dài như thế.

Kết

Khi VFF vẫn tiếp tục tin dùng HLV Calisto thì họ đã phải chấp nhận thực tế với một nền bóng đá còn sâu đậm nghiệp dư, bất cứ HLV tài ba khác về đây cũng khó thành công hơn ông thầy Bồ.

Đấy là bản chất vấn đề, bởi hiện nay chúng ta không còn bị giới hạn về tiền bạc để trả lương cho HLV giỏi.

NGỌC HÒA