Đem dân ca Gaelic đến với thế giới

Julie Fowlis bắt đầu khẳng định tên tuổi trên sân khấu trình diễn sau khi đoạt giải nhất trong cuộc thi mang tên Pan-Celtic Sean-Nos hồi năm 2004 ở Tralee, Ireland. Cùng năm đó, cô cũng được đề cử Ca sĩ tiếng Gaelic xuất sắc nhất tại Giải thưởng âm nhạc truyền thống Scotland (Fowlis đoạt giải ở các năm 2005 và 2007, là ca sĩ duy nhất cho tới nay 2 lần đoạt giải thưởng danh giá này).

Năm 2005, Fowlis phát hành album solo đầu tay Mar a Tha Mo Chridhe và ngay lập tức giành được rất nhiều lời khen ngợi. Các ca khúc và chất giọng thể hiện của Fowlis được mô tả là “có sức hấp dẫn, lôi cuốn khán giả chẳng kém các ca khúc của Kate Bush hay Bjork”. 2005 cũng có thể nói là năm bận rộn nhất trong sự nghiệp âm nhạc đến nay của Fowlis, khi cùng với thành công trong sự nghiệp solo, cô còn hợp tác với Dochas cho ra album mới An Darna Umhail. Sự bình dị đời thường trong các ca khúc ở vùng North Uist mà Fowlis thể hiện ngày càng hấp dẫn người yêu nhạc và mang lại thành công chưa từng có đối với một ca sĩ hát bằng ngôn ngữ Gaelic. Sự nghiệp ca sĩ của Fowlis mới được ít năm, nhưng đó là những ngày tháng đầy ắp thành công. Fowlis đã cùng Dochas đi lưu diễn khá nhiều nơi trên thế giới, đồng thời cũng gặt hái được nhiều thành quả cá nhân. Những đêm diễn với các ca khúc Gaelic lôi cuốn đông đảo khán giả dù rất nhiều người trong số họ không hiểu nghĩa của lời bài hát. Tháng 3/2007, Fowlis phát hành album đơn ca thứ hai - Cuilidh (hợp tác sản xuất với chồng, Eamon Doorley). Cuilidh ngay lập tức trở thành album ăn khách nhất ở các bảng xếp hạng âm nhạc folk và world music, đem về cho Fowlis Giải thưởng âm nhạc truyền thống Scotland ở hạng mục Album của năm.

 

Julie Fowlis đang chơi đàn

Khi có người thắc mắc liệu Fowlis có sẽ thu âm một ca khúc không phải tiếng Gaelic hay không, cô thú nhận: “Thể hiện một ca khúc tiếng Anh từ đầu đến cuối là điều rất khó nhọc đối với tôi. Những ca khúc “nằm lòng” của tôi đều có xuất xứ từ North Uist”. Bây giờ, số lượng người yêu thích ca khúc tiếng Gaelic đã vượt xa con số khoảng 60 ngàn người biết ngôn ngữ này ở Scotland. Fowlis cho rằng thành công của thể loại âm nhạc “world music” đã mở ra tương lai cho những ca sĩ không hát bằng tiếng Anh.

Fowlis nhận ra giá trị của North Uist qua chính quãng thời gian phải rời xa mảnh đất quê hương này. Mẹ cô là người gốc North Uist nói tiếng Gaelic, còn cha không phải là người bản xứ nhưng có nhiều năm quản lý một khách sạn ở vùng này. Năm Fowlis 13 tuổi, người cha rời North Uist đem theo cả gia đình, đến nhận công việc mới ở vùng Scottish Highlands. North Uist là một trong rất ít nơi ở Scotland mà người dân vẫn sử dụng tiếng Gaelic là ngôn ngữ phổ thông. Từ cuối những năm 1950, đầu 1960, tiếng Gaelic đã không còn được sử dụng thường xuyên trong trường phổ thông. Ở Scotland hiện chỉ còn chưa đầy 1% dân số biết tiếng Gaelic, ngôn ngữ có cả một kho tàng ca khúc, mà theo như Fowlis, có những bài ra đời cách đây tới 500 năm.

Fowlis thực ra không hề có ý định trở thành ca sĩ chuyên nghiệp, hát nhạc dân ca Gaelic. Ban đầu, Fowlis học kèn oboe, nhưng ngay từ lúc ấy cô đã nhận thấy mình không hợp với loại nhạc cụ này. Fowlis thổ lộ: “Tôi thấy mình không hợp với việc trình diễn cùng dàn nhạc. Tôi thường cảm thấy căng thẳng và mệt mỏi”… Fowlis bắt đầu chuyển sang quan tâm đến những điệu dân ca thân thiết trong suốt thời thơ ấu, và cô dành hẳn một năm chỉ để bổ túc tiếng Gaelic. Sau đó, Fowlis làm việc bán thời gian cho Feis Ross, một tổ chức hỗ trợ việc phát triển nhạc dân gian Gaelic ở Scotland. Trong một lần nghiên cứu tại Thư viện Edinburgh, Fowlis tình cờ tìm được một đoạn ca khúc của vùng North Uist với lời ca đầy cuốn hút. Cô quyết định trở lại hòn đảo quê hương để tìm người biết những đoạn còn lại. Fowlis đến nhờ “bậc thầy” Hug Matheson, nổi tiếng về vốn ca khúc và các điển tích của vùng North Uist. Nhưng ông già Hug Matheson khi ấy đang bị bệnh phổi khá nặng, không thể bật ra gì hơn ngoài vài câu hát ngắn, đứt quãng. Và khi Fowlis đã thu dọn xong thiết bị thu âm và chuẩn bị ra về với bao thất vọng, thì bỗng nhiên Hug Matheson cất lên trọn vẹn ca khúc mà cô đang kiếm tìm. Fowlis nhớ lại: “Đó là lần duy nhất ông ấy hát cho tôi nghe trọn cả ca khúc”. Và tình yêu dân ca vùng North Uist đến với Fowlis từ đó.

Julie Fowlis (thứ ba từ phải) cùng nhóm nhạc Dochas

 

Scotland có 3 ngôn ngữ chính thức được công nhận: tiếng Anh, tiếng Gaelic Scotland và tiếng Scotland. Tiếng Gaelic đa số được nói ở vùng Đảo tây Tiếng Scotland và tiếng Gaelic được công nhận trong bản hiến chương Liên hiệp châu Âu về ngôn ngữ vùng hay ngôn ngữ thiểu số và được chấp thuận qua bầu phiếu tại UK (Vương quốc liên hiệp) năm 2001. Dựa vào cam kết của UK, hành pháp Scotland rất quan tâm trong việc trợ giúp cả hai ngôn ngữ. Theo đạo luật ngôn ngữ về tiếng Gaelic được Quốc hội Scotland thông qua năm 2005, tiếng Anh và tiếng Gaelic được tôn trọng như nhau…” (theo Wikipedia)

Bên cạnh sự nghiệp ca hát và biểu diễn thành công của mình, Fowlis còn xuất hiện với tư cách khách mời trên một số chương trình truyền hình tiếng Gaelic, tham gia vào các vở nhạc kịch như The Curve of the Earth (trình diễn tại các Liên hoan âm nhạc Celtic Connections và Interceltique de Lorient hồi năm 2002), The Evangelists (từng được trình diễn lại nhiều lần từ năm 2002) và When They Lay Bare (có 3 đêm diễn tại nhà hát Tramway Theatre trong liên hoan âm nhạc Celtic Connections hồi năm 2003). Fowlis gần đây còn là một DJ trên sóng phát thanh BBC ở Scotland - chương trình âm nhạc truyền thống Travelling Folk và một chương trình về thể loại world music mang tên Global Gathering. Hồi năm 2007, BBC cũng đã có một chương trình riêng về Fowlis và các chuyến lưu diễn của cô mang tên Bliadhna Julie (Năm của Julie).

Tuần tới (ngày 12/8), đĩa Cuilidh của Fowlis sẽ được phát hành tại Mỹ. Theo tiếng Gaelic, cuilidh có nghĩa là “kho báu” và Cuilidh quả đúng là một kho báu âm nhạc - từ các giai điệu truyền khẩu sôi động cho đến những khúc ballad êm đềm, man mác, diễn tả cuộc sống và những tổn thất bởi thiên tai trên hòn đảo khắc nghiệt North Uist ở Outer Hebrides. Và để quảng bá cho CD này, Fowlis sẽ có một chuyến lưu diễn ở Mỹ từ 21/9 đến 5/10 tới đây, đi qua nhiều thành phố nổi tiếng như New York, Chicago, Philadelphia... Những tháng hè năm nay, Fowlis tham gia khá nhiều liên hoan âm nhạc ở Anh, xuất hiện cùng các ca sĩ đồng lứa và tiền bối như Pete Doherty, Shane MacGowan và Lou Reed trong chuyến lưu diễn Rogues Gallery, viết lại ca khúc Blackbird bằng tiếng Gaelic để đóng góp vào album tôn vinh nhóm The Beatles.