Nguyễn Thị Kim - Cánh chim đầu đàn của điêu khắc nữ Việt Nam đã ra đi...

(TT&VH) - (LTS) Nhà điêu khắc - nghệ sĩ Nguyễn Thị Kim đã qua đời vào hồi 14g  ngày 1/12/2011 tại Hà Nội. Nguyễn Thị Kim luôn là nghệ sĩ của cách mạng, của nhân dân với những tác phẩm điêu khắc giàu sức sống, sinh động và chan chứa nhiệt huyết. Bà có vinh dự là người nữ điêu khắc đầu tiên thực hiện tác phẩm tượng Chủ tịch Hồ Chí Minh tại Bắc Bộ Phủ năm 1946. Những tác phẩm tiêu biểu của bà đã đi vào, lan tỏa trong đời sống xã hội Việt Nam và mặc nhiên trở thành di sản văn hóa của người Việt. TT&VH trân trọng giới thiệu bài viết của họa sĩ Nguyễn Xuân Tiệp, nguyên Phó Giám đốc Bảo tàng Mỹ thuật Việt Nam.

Nhà điêu khắc - nghệ sĩ Nguyễn Thị Kim sinh ngày 10/12/1918 tại Hà Nội. Bà thi đỗ vào Trường Cao đẳng Mỹ thuật Đông Dương, học điêu khắc khóa 13 (1939 - 1944).

Nhà điêu khắc - nghệ sĩ Nguyễn Thị Kim

Ở nghệ sĩ Nguyễn Thị Kim, qua những năm tháng với những đóng góp của một công dân, một cán bộ - nghệ sĩ, hay là một người tham gia quản lý - nghệ sĩ (cùng những trọng trách như: Ủy viên Ban Chấp hành Hội Phụ nữ Việt Nam, Ủy ban Liên hiệp Văn học Nghệ thuật Việt Nam, Ban Chấp hành Hội Mỹ thuật Việt Nam, Phó Chủ tịch Hội Văn nghệ Hà Nội...) Bà luôn là người hoàn thành tốt nhất, trách nhiệm nhất những công việc mình được giao phó góp phần xây dựng, phát triển nền mỹ thuật nói riêng và văn hóa Việt Nam nói chung.

2. Tôi cũng đã nhiều lần được tiếp xúc, trao đổi và trò chuyện (bởi tính chất công việc cùng nhà nghiên cứu mỹ thuật Nguyễn Hải Yến) với nghệ sĩ Nguyễn Thị Kim tại khuôn viên - căn phòng khách của bà và ông (chồng nghệ sĩ Nguyễn Thị Kim là Phạm Văn Đôn (1917 - 2000) một họa sĩ nổi tiếng ở chất liệu tranh khắc gỗ), căn phòng tầng 2 (số nhà 12B phố Hai Bà Trưng, quận Hoàn Kiếm, Hà Nội), có cửa sổ nhìn xuống vườn đan xen những cây cao, thấp nhấp nhô…. rất chuyển động và ăn nhập với không gian của những hiện vật tranh, tượng được sắp xếp ngổn ngang nhưng có tổ chức riêng ở phòng khách, không khí luôn chứa đựng sự ấm cúng.

Chân dung cháu gái - tượng đồng 1958 - cao 23,5cm

Đó là những kỷ niệm khó quên khi ngồi đối thoại cùng ông và bà. Nghệ sĩ Nguyễn Thị Kim có khuôn mặt đôn hậu, nói kiệm lời, giản dị tự nhiên. Ở bà còn lưu giữ phong thái mực thước, sang trọng cùng vẻ đẹp duyên dáng của những thiếu nữ thành thị Hà Nội trước năm 1954. Những ấn tượng đó luôn tạo cho người được tiếp xúc một trạng thái bình tâm, chan hòa và cởi mở trong khi giao tiếp. Đó là điểm nổi trội, mạnh mẽ ở bà song tôi nhận ra ở con người nghệ sĩ Nguyễn Thị Kim một đặc biệt nữa là sự hồn nhiên, trong trẻo, lòng nhân ái cùng tình yêu luôn được thắp lửa xuyên suốt các giai đoạn của đời sống và nghệ thuật.

3. Trong sự nghiệp sáng tạo nghệ thuật của bà, tác phẩm Hạnh phúc - Sơn đắp 1950 nêu bật được giá trị viên mãn của đời sống ấm no hạnh phúc của nhân dân, tác phẩm Chân dung Bác Hồ - đồng 1946 đã khẳng định khả năng khái quát đặc điểm, tinh thần, ý chí của vị lãnh tụ Việt Nam, tác phẩm Chân dung cháu gái - đồng 1958 lại khắc họa rõ nét vẻ đẹp ngây thơ, sức sống tươi mới của tuổi trẻ… các tác phẩm này là tiêu biểu, đỉnh cao trong sự nghiệp nghệ thuật của bà đồng thời là những tác phẩm xuất sắc của nền nghệ thuật tạo hình Việt Nam. Chúng đã đi vào, lan tỏa trong đời sống xã hội Việt Nam và mặc nhiên trở thành di sản văn hóa của người Việt. Với người nghệ sĩ, đấy là sự vinh danh quan trọng nhất.

Vậy mà giờ đây cánh chim đầu đàn của điêu khắc nữ Việt Nam đã ra đi….

Những nghệ sĩ hậu bối chúng tôi xin thắp một nén hương để tiễn biệt bà - nghệ sĩ Nguyễn Thị Kim về cõi vĩnh hằng. Ở nơi đó, người bạn đời của bà - nghệ sĩ Phạm Văn Đôn đang chờ, ngóng trông. Và rồi hai người lại cùng nhau tâm giao như đôi uyên ương thuở nào.

Họa sĩ Nguyễn Xuân Tiệp