Nhà biên kịch Châu Thổ: Sao Hollywood cũng bó tay!

(TT&VH Cuối tuần) - Dù được chiếu vào “giờ hiểm”, 22h30 đến 23h30, nhưng bộ phim truyền hình Hàn Quốc Sự quyến rũ của người vợ đang thu hút sự chú ý của đông đảo khán giả Việt Nam. Thậm chí, từ khi tập 30 được chiếu trên VTV3, link xem bộ phim này trên tất cả các website xem phim trực tuyến đã tắc nghẽn. Sức hấp dẫn của một phim truyền hình Hàn Quốc vào thời điểm phim Hàn không còn là món ăn mới lạ, một lần nữa đặt ra cho các nhà làm phim Việt Nam nhiều câu hỏi liên quan tới chất lượng phim truyền hình mà phim Việt thời gian gần đây đang có nguy cơ rơi vào “thảm họa”.

TT&VH Cuối tuần có cuộc trao đổi về vấn đề này với nhà biên kịch Châu Thổ, tác giả nhiều kịch bản phim điện ảnh và truyền hình (TH), giám đốc sản xuất của Senafilm - hãng phim có nhiều hợp đồng gia công phim tại TP.HCM hiện nay.

Ít người thực sự có nghề

Nhà biên kịch Châu Thổ, tác giả nhiều kịch bản phim truyện và phim TH, giải Cánh diều Bạc Kịch bản phim truyện nhựa năm 2009 cho phim Trăng nơi đáy giếng

* Tôi đã hỏi 4 nhà biên kịch rằng “Anh/chị có xem phim Sự quyến rũ của người vợ không?” và có cùng một câu trả lời là “Không”. Giờ tôi lại hỏi chị câu đó?

- Tôi cũng không xem phim đó nhưng tôi đã xem rất nhiều phim Hàn Quốc, cả điện ảnh lẫn TH, đã từng sang Hàn Quốc để thăm các phim trường nên tôi không lạ khi một bộ phim nào đó của Hàn Quốc thu hút khán giả.

* Bộ phim này được xếp vào Top 5 phim ăn khách nhất Hàn Quốc năm 2009 với rating lúc cao nhất đạt tới 40%. Sẽ khó để nói về nó nếu chị không xem nhưng như chị đã nói, chị không lạ với việc phim Hàn Quốc ăn khách, vậy thì với tư cách một nhà biên kịch, một người sản xuất phim, xin chị lý giải vì sao một bộ phim đầy rẫy những tình tiết vô lý, diễn viên không đẹp (nếu không muốn nói là xấu) lại có khả năng thu hút khán giả như thế?

- Theo tôi thấy, trong nhiều bộ phim Hàn tôi đã xem, cái làm nên sự hấp dẫn là những câu chuyện nhỏ để chuyển tải một thông điệp lớn. Trong những câu chuyện nhỏ đó, cuộc sống sinh động và thực như đang hiện ra trước mắt, điều đó sẽ cuốn khán giả theo cái mạch truyện vô lý kia một cách vô điều kiện, hấp dẫn họ dù họ biết rằng vô lý.

* Xem phim Hàn Quốc thấy diễn viên của họ diễn xuất theo các công thức có sẵn, chẳng hạn vui thì cười, buồn thì khóc (cả nam và nữ đều khóc ra nước mắt), ngạc nhiên thì há miệng trợn mắt (cũng chỉ có một kiểu há miệng trợn mắt), cốt truyện cũng chỉ quanh đi quẩn lại tình yêu, gia đình… nhưng mỗi phim đều có sự hấp dẫn riêng và bàn tay của người biên kịch hiện lên rất rõ trong sự thành công của các bộ phim. Chị thấy sao về điều này?

- Mấy năm trước tôi đi Hàn Quốc và được gặp nhiều nhà biên kịch của họ. Ở Hàn Quốc, khán giả chờ đợi xem phim không phải là phim đó có diễn viên nào mà là kịch bản phim đó của ai, trong đó có một nữ biên kịch hàng đầu ở đất nước này bà Kim Soo Hyun, tác giả của nhiều phim TH nổi tiếng Hàn Quốc: Con trai con gái, Sự phẫn nộ của người mẹ, Người tình của chồng tôi… Tôi đã kinh ngạc và thán phục khi biết rằng tất cả các bộ phim làm trên kịch bản bà viết đều được khán giả háo hức chờ đợi trước thời điểm phát sóng hàng tháng trời và bà có quyền quyết định ai là đạo diễn, ai là diễn viên cho phim mình viết kịch bản. Bà này được coi là một trong những người quyền lực nhất trong giới sản xuất phim TH ở Hàn Quốc. Đó là lý do Hàn Quốc có nhiều bộ phim không cần ngôi sao cũng ăn khách.

* Dễ thấy những bộ phim TH Việt Nam được xếp vào loại “thảm họa” tuy do nhiều nguyên nhân nhưng nguyên nhân quan trọng nhất là kịch bản. Là người biên kịch, xin chị đưa ra lý giải cho tình trạng yếu kém của các kịch bản phim TH hiện nay.

Kịch bản hời hợt, thiếu kịch tính, thiếu xung đột, nhân vật không có tính cách điển hình thì diễn viên dù có là ngôi sao Hollywood cũng không thể diễn hay được.

- Trong nhiều kịch bản phim TH Việt, các nhân vật không có tính cách điển hình, các tình huống cũng hời hợt, không có xung đột, ít kịch tính. Kịch bản hời hợt, thiếu kịch tính, thiếu xung đột, nhân vật không có tính cách điển hình thì diễn viên dù có là ngôi sao Hollywood cũng không thể diễn hay được, thế nên đừng đổ phim dở là do diễn viên. Thị trường phim ảnh đang rất sôi động, các đài TH cần rất nhiều phim để phát sóng đã “lôi” rất nhiều người nhảy vào địa hạt viết kịch bản phim TH, trong đó số người thực sự có nghề rất ít. Người tay ngang làm ra các kịch bản kém chất lượng đã đành, người có nghề nhưng thiếu tâm, chạy theo số lượng cũng góp phần tạo ra những sản phẩm không tốt.

* Được biết kịch bản phim TH hiện nay chủ yếu được viết bởi các nhóm, bản thân chị cũng có một nhóm như vậy, chị nhận xét thế nào về khả năng của các bạn trẻ trong nhóm viết kịch bản của chị?

- Nói chung là khá vất vả để viết kịch bản theo nhóm. Tôi làm đề cương chi tiết để họ viết nhưng đến giai đoạn sửa, rất nhiều lần tôi không thể sử dụng những chất liệu họ đã tạo ra. Thậm chí có tình trạng viết được vài ba tập các bạn đã cạn vốn sống và không có kỹ thuật để tạo các đường dẫn phát triển kịch ngày càng cao hơn. Biên kịch chuyên nghiệp cần 3 điều kiện: Vốn sống, kỹ thuật và năng khiếu. Để tìm được người hội đủ cả 3 yếu tố đó quả là khó hơn tìm vàng. Nói chung, các bạn trẻ thiếu vốn sống, thiếu sự đầu tư cho việc quan sát cuộc sống quanh mình vì thế mà họ khó tạo ra được kịch bản hay. Hiện nay có nhiều người viết kịch bản trẻ tự tin lắm, họ viết chưa ra sao nhưng khi được mời cộng tác thì việc đầu tiên họ làm là ra giá với nhà sản xuất.

* Nhưng các bộ phim có kịch bản mua lại của Hàn Quốc và Việt hóa cũng chẳng khá hơn…

- Việt hóa kịch bản cũng cần có nghề mới làm được. Bây giờ các nhà sản xuất tưởng rằng mua kịch bản về rồi thuê người dịch và biên tập sơ sơ là làm phim được nhưng họ đã nhầm. Người dịch nếu không “cao tay” cũng dịch sai ý đồ kịch bản. Biên tập lại một kịch bản mua sẵn không phải việc dễ, giống như sửa một chiếc áo. Nếu may bạn có nguyên một mảnh vải để tha hồ cắt, may thì sửa bạn phải lựa trên chiếc áo có sẵn. Giá mua một kịch bản là 1.000 USD/tập phim, tiền dịch 400-500 ngàn/tập nữa, như vậy chi phí lớn mà hiệu quả lại không cao. Chưa kể thành công của một bộ phim còn cần đến các yếu tố khác quan trọng không kém là đạo diễn, quay phim, âm thanh, ánh sáng, âm nhạc…

Hãy duyệt phim, đừng duyệt giấy!

* Trước đây, TH đã từng có những bộ phim hay dù máy móc công nghệ chưa hiện đại, theo chị tại sao ở thời kỳ mọi thứ đều dễ dàng như hiện nay, phim lại cứ đi vào hướng thảm họa?

- Đó là điều tôi băn khoăn. Trước đây, cơ chế kiểm duyệt rất gắt gao, anh em làm phim chúng tôi phải chờ vài năm mới có một kịch bản được duyệt để làm phim. Còn bây giờ, mọi thứ đều dễ dàng, đáng lẽ chúng tôi phải vui, phải tạo được nhiều sản phẩm tốt chứ, đằng này… Có những bộ phim mà khi xem tôi không thể hiểu người ta bỏ tiền mua sóng chiếu để làm gì nữa. Nhưng ở cương vị một người sản xuất, tôi rất hiểu nguyên nhân sâu xa của việc đó.

* Là gì thưa chị?

- Tôi vừa gặp một đạo diễn trẻ có đủ các giải thưởng này nọ, anh ta khoe tôi “em vừa làm một phim 30 tập trong 38 ngày!”. Tôi không biết phải nói gì nữa. Với tư cách khán giả thì tôi buồn vì không được nhà sản xuất và đài TH tôn trọng. Họ làm phim với thời gian chóng mặt như vậy thì lấy đâu ra phim hay. Đạo diễn trẻ thì chạy đua như thế để tiết kiệm thời gian, chi phí cho sản xuất. Còn đạo diễn có nghề thì một lúc làm 2-3 phim. Các bộ phận khác cũng vậy. Ai, dù giỏi hay không giỏi, cũng đang trong tình trạng chạy sô. Cho dù có là thiên tài thì cũng không thể cho ra những sản phẩm tốt với kiểu làm như thế. Cả ngành phim ảnh như đang ở thời kỳ “vét sòng”, ai cũng bận rộn cả, tôi đang chuẩn bị làm một phim mà kiếm mãi không ra người quay phim, tất cả đều kẹt sô. Một nhóm lồng tiếng trước đây làm rất tốt thì nay vì ăn khách quá cũng chạy sô, tuyển thêm các nhân viên chân ướt chân ráo vừa ra nghề ... 10 người làm một phim chắc chắn phải hay hơn 10 người làm 5 phim một lúc chứ.

* Tôi thấy rằng nguyên nhân sâu xa gây ra các thảm họa phim TH chính là các đài TH khi họ không kiểm duyệt chất lượng phim trước khi phát sóng. Mặt khác, đài TH cũng chạy theo đồng tiền, đấu thầu giờ phát sóng là một biểu hiện của việc chạy theo đồng tiền chứ không phải theo chất lượng nghệ thuật. Bằng chứng là bộ phim đang được khen ngợi Huyền sử thiên đô bỗng dưng bị cắt sóng để nhường chỗ cho Đường tới thành Thăng Long, một bộ phim gây tranh cãi về chất lượng ngay từ khi chuẩn bị được đầu tư sản xuất chỉ vì “hợp đồng đã ký”!

- Bạn nói đúng. Senafilm của tôi tập trung các nhà làm phim kỳ cựu từ hãng Giải Phóng, những người còn khao khát làm nghề với cái tâm, nhưng chúng tôi chỉ biết làm phim chứ không biết làm cách nào để lấy được quota sóng trên TH. Những công ty quảng cáo mới làm được việc này. Chúng tôi chỉ có cách là đi làm thuê. Nhiều năm nay, giá một tập phim đài đưa ra vẫn không thay đổi, vẫn là 180 triệu trong khi chỉ sau 1 năm thôi, giá cả các lĩnh vực đều tăng không ngừng. Năm trước tiền thuê một thư ký trường quay là 1,5 triệu thì đến nay đã là 2,5 triệu; nếu tiền thuê phim trường là 500 ngàn - 1 triệu thì nay tăng lên thành 2,5 triệu rồi. Làm một tập phim với chi phí từ 90 đến 120 triệu, trong đó trừ đi 12-13 triệu tiền cho một đạo diễn có tiếng, nếu muốn rẻ hơn thì chỉ còn cách thuê người không giỏi. Mà chủ đầu tư - các công ty quảng cáo - thì hầu như không có khả năng thẩm định chất lượng phim.

* Việc thẩm định phim phải là của nhà đài chứ, thưa chị?

- Đúng vậy, nhưng bây giờ các đài đều duyệt phim trên giấy. Quy trình duyệt của HTV là nhà sản xuất gửi đề cương chi tiết để duyệt, sau đó đấu thầu quota mà chưa cần biết sản phẩm như thế nào. Trúng thầu rồi mới triển khai sản xuất. Có những kịch bản người ta đem bán cho công ty tôi nhưng tôi không mua vì chất lượng kém thì ngay sau đó tôi thấy kịch bản đó có lịch phát sóng trên HTV. VTV duyệt kỹ hơn, nếu phim dài 30 tập thì nhà sản xuất phải nộp kịch bản 15 tập họ mới duyệt, nhà sản xuất còn phải gửi cả lý lịch nghề nghiệp của ê-kíp làm phim, lý lịch của hãng sản xuất… một bộ hồ sơ rất dày. Sau đó còn phải bay ra bay vào để thuyết trình cho hội đồng thẩm định. Hội đồng thẩm định của VTV cũng toàn những người rất có nghề.

Cả ngành phim ảnh như đang ở thời kỳ "vét sòng", ai cũng bận rộn chạy sô. Có là thiên tài cũng không thể cho ra những sản phẩm tốt với kiểu làm như thế.

* Vậy mà những bộ phim “thảm họa” lại xuất hiện trên VTV nhiều nhất. Có phim đang chiếu phải ngừng phát sóng như Anh chàng vượt thời gian, thậm chí có phim vừa chiếu được 1 tập đã phải ngừng phát sóng như Hãy cùng em điệu Sarikakeo.

- Điều này thì tôi không lý giải được.

* Nếu là người có quyền, chị sẽ đưa ra giải pháp gì để tạo ra được những bộ phim chất lượng?

- Điều tiết chất lượng phim bằng chính cơ chế giá. Đó cũng là quy luật của thị trường, nếu coi phim ảnh là một thứ hàng hóa. Tất cả các đài TH đều biết mỗi năm họ cần bao nhiêu tập phim cần phải phát trên tất cả các giờ dành cho phim Việt. Vậy thì ngay từ đầu năm trước, hãy thông báo rằng họ cần ngần ấy tập phim thuộc các thể loại (tâm lý xã hội, lịch sử, cổ trang…) và ra giá cho các tập phim theo xếp hạng A, B, C một cách thật chênh lệch. Sau đó sẽ duyệt phim đã hoàn thành và cất vào kho để chiếu dần. Cơ chế giá sẽ tự điều chỉnh chất lượng sản phẩm và chắc chắn nhà sản xuất sẽ không dại gì thuê những người dốt về làm phim. Và nếu bán được giá tốt, nhà sản xuất sẽ mạnh dạn đầu tư để có những sản phẩm tốt hơn, câu tiền nào của ấy luôn luôn có giá trị. Thêm một điều, nếu có kho phim như vậy, các nhà đài sẽ không bao giờ lo bị “thủng” sóng - mối lo ngại thường trực của các đài TH hiện nay.

* Cảm ơn chị về cuộc trò chuyện thẳng thắn này.

Dương Vân Anh (thực hiện)