(TT&VH) - Phía sau gần 120 tờ báo cổ có mặt tại cuộc triển lãm Báo chí Việt Nam (1865 - 1954) - Quá trình hình thành và phát triển (khai mạc tại thư viện Hà Nội vào hôm qua 16/6/2010) là một câu chuyện dài về số phận những tờ báo có “tuổi thọ” lên tới cả trăm năm.
1. Rất nhiều trong số được trưng bày là những tờ báo đã được các nhà nghiên cứu nhắc đến trong giai đoạn lịch sử báo chí Việt Nam còn non trẻ như Gia Định báo, Trung Bắc tân văn, Phụ nữ tân văn, Phong hóa, Tiểu thuyết thứ Bảy, Tiểu thuyết thứ Hai... Kèm theo đó là những cái tên khá lạ tai như Cậu ấm, Nữ lưu, Phụ nữ tùng san, Bóng tròn Nam kỳ, Hướng đạo, Kịch bóng...
Dù màu giấy đã ngả vàng, hầu hết các tờ báo này đều được bảo quản khá tốt và còn nguyên vẹn. Chúng tôi mất 4 tháng chuẩn bị cho cuộc trưng bày này - Dương Quốc Đông, thành viên diễn đàn Sachxua.net cho biết. Đây là lần thứ hai, diễn đàn có hơn 3.000 thành viên đứng ra tổ chức triển lãm những bộ sách báo cổ của mình. Trước đó, một cuộc triển lãm đã được tổ chức vào tháng 3/2006, bao gồm hơn 100 cuốn sách cổ được mượn từ các bộ sưu tập của thành viên.
Nói công bằng, việc sưu tầm báo cổ khó hơn sách cổ cả chục lần. Thứ nhất, hiếm ai kiếm được cả một “bộ” đầy đủ vài chục số báo để lưu giữ, còn chỉ giữ một tờ thì giá trị không nhiều. Thứ hai, do khổ to và chất lượng giấy không đồng đều, việc bảo quản các tờ báo cổ có từ dăm chục năm trở lên rất khó khăn. Tùy điều kiện cá nhân, việc bảo quản báo bằng các loại hóa chất hay... hạt tiêu cũng chỉ có chất lượng ở mức tương đối - anh Hoàng Minh, một thành viên gạo cội của Sachxua.net cho biết.
Theo lời anh Minh, vì những khó khăn ấy, rất nhiều tờ báo cổ được giới sưu tầm săn lùng nhưng hiện nay vẫn rơi vào cảnh “tuyệt tích giang hồ”. Chẳng hạn, trong cuộc triển lãm lần này, các thành viên của Sachxua.net đã phải mượn tờ Đăng cổ tùng báo của Viện Sử học để triển lãm. Ngoài ra, một số tờ báo cổ khác hiện cũng đang nằm trong tay các nhà sưu tập nhưng không thể xuất hiện tại triển lãm vì những lý do tế nhị.
2. Nhà báo Yên Ba, một thành viên của Sachxua.net cho biết, cách đây vài năm, anh và một số thành viên đã bỏ rất nhiều công sức để truy tìm “tung tích” một tờ Gia Định báo - tờ báo quốc ngữ đầu tiên của Việt Nam, in năm1865. Lòng vòng hỏi thăm từ Bắc vào Nam, cuối cùng họ mới biết tờ báo này đã lọt vào tay một trùm sách cổ và sau đó được bán sang Canada với giá 1.000 USD.
Câu hỏi đang đặt ra cho giới sưu tập là việc tiếp tục bảo quản lượng báo cổ này sẽ được triển khai thế nào trước sự bào mòn của thời gian? Một gợi ý đã được nhà sử học Dương Trung Quốc đưa ra tại triển lãm: Hiện tại Hội Nhà báo Việt Nam đang có kế hoạch xây dựng một trung tâm dữ liệu khá hoành tráng trong đó có phòng trưng bày về lịch sử báo chí Việt Nam. Nếu được vậy, các nhà sưu tầm có thể phối hợp để “gửi” những đầu báo cũ tại đây, với điều kiện được đảm bảo tốt nhất về các phương án bảo quản.
“Với công việc mà các nhà sưu tầm đang làm, càng theo thời gian, số lượng các tờ báo cổ sẽ càng tăng lên. Chẳng hạn, tôi được biết hiện tại trong Viện Viễn Đông bác cổ còn giữ khá nhiều mẫu báo cổ có giá trị. Tuy nhiên việc tiếp cận các tờ báo này là rất khó, trước hết vì chúng quá cũ rồi, mở ra là gãy ngay. Từ ví dụ ấy, chúng ta cần nghĩ nghiêm túc về việc bảo quản những tờ báo cổ” - ông Dương Trung Quốc cho biết.
1. Rất nhiều trong số được trưng bày là những tờ báo đã được các nhà nghiên cứu nhắc đến trong giai đoạn lịch sử báo chí Việt Nam còn non trẻ như Gia Định báo, Trung Bắc tân văn, Phụ nữ tân văn, Phong hóa, Tiểu thuyết thứ Bảy, Tiểu thuyết thứ Hai... Kèm theo đó là những cái tên khá lạ tai như Cậu ấm, Nữ lưu, Phụ nữ tùng san, Bóng tròn Nam kỳ, Hướng đạo, Kịch bóng...
Dù màu giấy đã ngả vàng, hầu hết các tờ báo này đều được bảo quản khá tốt và còn nguyên vẹn. Chúng tôi mất 4 tháng chuẩn bị cho cuộc trưng bày này - Dương Quốc Đông, thành viên diễn đàn Sachxua.net cho biết. Đây là lần thứ hai, diễn đàn có hơn 3.000 thành viên đứng ra tổ chức triển lãm những bộ sách báo cổ của mình. Trước đó, một cuộc triển lãm đã được tổ chức vào tháng 3/2006, bao gồm hơn 100 cuốn sách cổ được mượn từ các bộ sưu tập của thành viên.
Theo lời anh Minh, vì những khó khăn ấy, rất nhiều tờ báo cổ được giới sưu tầm săn lùng nhưng hiện nay vẫn rơi vào cảnh “tuyệt tích giang hồ”. Chẳng hạn, trong cuộc triển lãm lần này, các thành viên của Sachxua.net đã phải mượn tờ Đăng cổ tùng báo của Viện Sử học để triển lãm. Ngoài ra, một số tờ báo cổ khác hiện cũng đang nằm trong tay các nhà sưu tập nhưng không thể xuất hiện tại triển lãm vì những lý do tế nhị.
2. Nhà báo Yên Ba, một thành viên của Sachxua.net cho biết, cách đây vài năm, anh và một số thành viên đã bỏ rất nhiều công sức để truy tìm “tung tích” một tờ Gia Định báo - tờ báo quốc ngữ đầu tiên của Việt Nam, in năm1865. Lòng vòng hỏi thăm từ Bắc vào Nam, cuối cùng họ mới biết tờ báo này đã lọt vào tay một trùm sách cổ và sau đó được bán sang Canada với giá 1.000 USD.
Câu hỏi đang đặt ra cho giới sưu tập là việc tiếp tục bảo quản lượng báo cổ này sẽ được triển khai thế nào trước sự bào mòn của thời gian? Một gợi ý đã được nhà sử học Dương Trung Quốc đưa ra tại triển lãm: Hiện tại Hội Nhà báo Việt Nam đang có kế hoạch xây dựng một trung tâm dữ liệu khá hoành tráng trong đó có phòng trưng bày về lịch sử báo chí Việt Nam. Nếu được vậy, các nhà sưu tầm có thể phối hợp để “gửi” những đầu báo cũ tại đây, với điều kiện được đảm bảo tốt nhất về các phương án bảo quản.
“Với công việc mà các nhà sưu tầm đang làm, càng theo thời gian, số lượng các tờ báo cổ sẽ càng tăng lên. Chẳng hạn, tôi được biết hiện tại trong Viện Viễn Đông bác cổ còn giữ khá nhiều mẫu báo cổ có giá trị. Tuy nhiên việc tiếp cận các tờ báo này là rất khó, trước hết vì chúng quá cũ rồi, mở ra là gãy ngay. Từ ví dụ ấy, chúng ta cần nghĩ nghiêm túc về việc bảo quản những tờ báo cổ” - ông Dương Trung Quốc cho biết.
Minh Châu
