(TT&VH) - LTS: Cuộc triển lãm 100 năm phát hiện Văn hóa Sa Huỳnh đã được khai mạc vào hôm qua 8/7/2009 tại Bảo tàng Lịch sử Việt Nam. Cách đây tròn 100 năm, nhà nghiên cứu người Pháp Vinet đã phát hiện ra những vết tích đầu tiên của văn hóa Sa Huỳnh tại đầm muối Sa Huỳnh (Đức Phổ, Quảng Ngãi). Phát hiện này đã khởi đầu cho việc tìm kiếm và dựng lại diện mạo của nền văn hóa thuộc thời đại sắt sớm, cách ngày nay khoảng 2000-2500 năm.
* Thanh Hóa nên lập Bảo tàng Đông Sơn
* Tây Nam Bộ nên lập Bảo tàng Óc Eo
Nhân dịp này, TT&VH xin giới thiệu ý kiến của TS Phạm Quốc Quân, Giám đốc Bảo tàng Lịch sử Việt Nam về vấn đề bảo tồn và phát huy Văn hóa Sa Huỳnh
1. Trong thời Sơ sử, trên mảnh đất Việt Nam hình chữ S hiện nay, có ba nền văn hóa nổi tiếng được cả thế giới biết đến như những bức tượng đài, như những đỉnh cao chói lọi của văn minh khu vực, đó là Đông Sơn ở miền Bắc, Sa Huỳnh ở miền Trung, và Óc Eo ở miền Nam. Ba nền văn hóa trở thành biểu tượng và là niềm tự hào của mỗi người dân Việt Nam ở trong nước cũng như nước ngoài.
Thành tựu nghiên cứu về ba nền văn hóa, cho đến nay là rất đáng ghi nhận, đó là các giai đoạn phát triển đa tuyến, chứng minh được yếu tố bản địa, đồng thời có sự hội nhập của nhiều thành tố văn hóa bên ngoài, đặc biệt là Trung Quốc, Ấn Độ. Ba nền văn hóa đã tạo nên những nhân lõi vật chất để hình thành nên những nhà nước sơ khai, để rồi suốt dặm dài nhiều nghìn năm, dưới nhiều biến cố chủ quan và khách quan của lịch sử, để đến hôm nay có một nước Việt Nam thống nhất trong đa dạng, chắc chắn có sự chi phối của cơ tầng đầu tiên kiến tạo nên ba nền văn hóa nổi tiếng nêu trên.
Sự phong phú vật chất và đa dạng của loại hình di vật của ba nền văn hóa cũng khiến cho chúng ta phải ngạc nhiên, không biết cha ông ta đã vật vã vươn lên với biết bao thử thách để lại đến ngày nay một khối lượng di sản đồ sộ và kỳ thú, không kém bất cứ một nền văn minh cổ nào trên thế giới, nhưng dường như không mấy ai mường tượng nổi, bởi chúng bị xé nát thành những sưu tập nhỏ, trưng bầy khiêm tốn ở một số bảo tàng Việt Nam.
2. Vậy nên, tôi rất mong muốn ở miền Trung Việt Nam, với đại diện là tỉnh Quảng Ngãi cần xây dựng một bảo tàng về văn hóa Sa Huỳnh mà trong đó, thông qua những bộ di vật đặc sắc và hấp dẫn của những giai đoạn phát triển trước Sa Huỳnh, hậu Sa Huỳnh, tiền Chăm Pa, giới thiệu một cách khá toàn diện về đời sống vật chất, tinh thần, hoạt động kinh tế, cơ tầng xã hội, sự phát triển nội tại, sự tiếp thu ảnh hưởng bên ngoài của nền văn hóa này với thế giới. Một bảo tàng khiêm tốn thôi về diện tích và đầu tư, nhưng chắc chắn nó sẽ là “sản phẩm hàng hóa” đặc sắc mang nhãn hiệu miền Trung Việt Nam.
* Thanh Hóa nên lập Bảo tàng Đông Sơn
* Tây Nam Bộ nên lập Bảo tàng Óc Eo
Nhân dịp này, TT&VH xin giới thiệu ý kiến của TS Phạm Quốc Quân, Giám đốc Bảo tàng Lịch sử Việt Nam về vấn đề bảo tồn và phát huy Văn hóa Sa Huỳnh
1. Trong thời Sơ sử, trên mảnh đất Việt Nam hình chữ S hiện nay, có ba nền văn hóa nổi tiếng được cả thế giới biết đến như những bức tượng đài, như những đỉnh cao chói lọi của văn minh khu vực, đó là Đông Sơn ở miền Bắc, Sa Huỳnh ở miền Trung, và Óc Eo ở miền Nam. Ba nền văn hóa trở thành biểu tượng và là niềm tự hào của mỗi người dân Việt Nam ở trong nước cũng như nước ngoài.
Thành tựu nghiên cứu về ba nền văn hóa, cho đến nay là rất đáng ghi nhận, đó là các giai đoạn phát triển đa tuyến, chứng minh được yếu tố bản địa, đồng thời có sự hội nhập của nhiều thành tố văn hóa bên ngoài, đặc biệt là Trung Quốc, Ấn Độ. Ba nền văn hóa đã tạo nên những nhân lõi vật chất để hình thành nên những nhà nước sơ khai, để rồi suốt dặm dài nhiều nghìn năm, dưới nhiều biến cố chủ quan và khách quan của lịch sử, để đến hôm nay có một nước Việt Nam thống nhất trong đa dạng, chắc chắn có sự chi phối của cơ tầng đầu tiên kiến tạo nên ba nền văn hóa nổi tiếng nêu trên.
Sự phong phú vật chất và đa dạng của loại hình di vật của ba nền văn hóa cũng khiến cho chúng ta phải ngạc nhiên, không biết cha ông ta đã vật vã vươn lên với biết bao thử thách để lại đến ngày nay một khối lượng di sản đồ sộ và kỳ thú, không kém bất cứ một nền văn minh cổ nào trên thế giới, nhưng dường như không mấy ai mường tượng nổi, bởi chúng bị xé nát thành những sưu tập nhỏ, trưng bầy khiêm tốn ở một số bảo tàng Việt Nam.
2. Vậy nên, tôi rất mong muốn ở miền Trung Việt Nam, với đại diện là tỉnh Quảng Ngãi cần xây dựng một bảo tàng về văn hóa Sa Huỳnh mà trong đó, thông qua những bộ di vật đặc sắc và hấp dẫn của những giai đoạn phát triển trước Sa Huỳnh, hậu Sa Huỳnh, tiền Chăm Pa, giới thiệu một cách khá toàn diện về đời sống vật chất, tinh thần, hoạt động kinh tế, cơ tầng xã hội, sự phát triển nội tại, sự tiếp thu ảnh hưởng bên ngoài của nền văn hóa này với thế giới. Một bảo tàng khiêm tốn thôi về diện tích và đầu tư, nhưng chắc chắn nó sẽ là “sản phẩm hàng hóa” đặc sắc mang nhãn hiệu miền Trung Việt Nam.
Bình gốm Sa Huỳnh
Tôi tin rằng, bằng một tư duy đổi mới và cập nhật, bằng một khối lượng đồ sộ hiện vật của văn hóa Sa Huỳnh ở các vùng miền, bằng sự thể hiện toàn diện của một bảo tàng chuyên đề, chắc chắn bảo tàng này sẽ hấp dẫn đối với du khách trong và ngoài nước.
3. Với tư duy ấy, tại sao ở Thanh Hóa không có một Bảo tàng Đông Sơn, trong khi khối lượng di vật Đông Sơn, những thành tựu nghiên cứu về văn hóa này, cùng với vị trí xứng tầm của nó… rất đáng có một bảo tàng chuyên đề. Tôi đã được tiếp xúc với một bộ sưu tập di vật vũ khí, trống đồng Đông Sơn của một tư nhân ở Hà Nội, nếu được huy động, chắc chắn sẽ vô cùng hấp dẫn, hơn bất cứ sưu tập nào hiện có trong các bảo tàng ở Việt Nam.
Tôi liên tưởng tới một Bảo tàng Óc Eo ở Đồng bằng sông Cửu Long cũng không kém phần hoành tráng và phong phú, khi những cơ sở vật chất tối ưu của một bảo tàng là hiện vật đã đủ chín muồi.
Lâu nay, ngành Bảo tồn - Bảo tàng Việt Nam luôn than phiền về một sự trùng lặp trong nội dung trưng bầy của bảo tàng ở nước ta là quá nhiều, khiến cho du khách đến tham quan cảm thấy sự đơn điệu và nhàm chán. Rất cần có những giải pháp tổng thể để khắc phục tình trạng này trong xu thế mở cửa và hội nhập của Việt Nam. Vậy nên, ý tưởng xây dựng Bảo tàng Sa Huỳnh, Đông Sơn, Óc Eo phải chăng là một cách từng bước khắc phục. Hơn thế, chúng xứng đáng được tôn vinh khi Việt Nam được coi là một quốc gia có nền văn minh lâu đời của Châu Á và Đông Nam Á.
 Các loại hạt chuỗi đá, thủy tinh, mã não của Văn hóa Sa Huỳnh cách đây 2000-2500 năm |
Tôi liên tưởng tới một Bảo tàng Óc Eo ở Đồng bằng sông Cửu Long cũng không kém phần hoành tráng và phong phú, khi những cơ sở vật chất tối ưu của một bảo tàng là hiện vật đã đủ chín muồi.
Lâu nay, ngành Bảo tồn - Bảo tàng Việt Nam luôn than phiền về một sự trùng lặp trong nội dung trưng bầy của bảo tàng ở nước ta là quá nhiều, khiến cho du khách đến tham quan cảm thấy sự đơn điệu và nhàm chán. Rất cần có những giải pháp tổng thể để khắc phục tình trạng này trong xu thế mở cửa và hội nhập của Việt Nam. Vậy nên, ý tưởng xây dựng Bảo tàng Sa Huỳnh, Đông Sơn, Óc Eo phải chăng là một cách từng bước khắc phục. Hơn thế, chúng xứng đáng được tôn vinh khi Việt Nam được coi là một quốc gia có nền văn minh lâu đời của Châu Á và Đông Nam Á.
TS. Phạm Quốc Quân (GĐ Bảo tàng Lịch sử VN)
