Kỳ 2: Chuyện của nghệ nhân già

Nói về chuyện khôi phục làng nghề, ông Nguyễn Sự - Bí thư Thành ủy Hội An, trong một lần trả lời phỏng vấn, khẳng định rằng ông tin làng mộc Kim Bồng sẽ phát triển vì bây giờ, người thợ đã thấy được cái giá của nghề, ngoài việc làm hàng phục vụ nhân dân, xuất khẩu hay bán đồ mỹ nghệ cho khách du lịch, họ cũng sẽ bận quanh năm với công việc trùng tu, sửa chữa phố cổ. Tất nhiên vẫn còn đây đó những chuyện bảo tồn, phát triển... sai vốn dân gian truyền thống do thiếu hiểu biết, do đại khái, thậm chí do cả những mối quan hệ... của những nhà quản lý, những người có trách nhiệm trong công tác trùng tu các công trình kiến trúc truyền thống ở phố Hội cũng như nhiều nơi khác... Nhưng dù sao, sự thành công bước đầu của Hội An trong việc khôi phục, gìn giữ và phát triển làng nghề nhờ vào sự truyền dạy của các nghệ nhân có sự hỗ trợ của chính quyền, xem như một mô hình gìn giữ và phát triển di sản văn hóa trong đời sống đương đại.

Tại Hàn Quốc, bộ văn hóa nước này duy trì một chủ trương “nhân giống nghệ nhân” khá hiệu quả: hàng năm bộ này cấp một khoản tiền cho các nghệ nhân trên toàn quốc, gọi là “lương đào tạo”, theo đó, mỗi nghệ nhân có trách nhiệm đào tạo ba người để có thể nối nghiệp mình. Khoản tiền đào tạo này sẽ được tăng, giảm, thậm chí cắt tùy theo kết quả “đào tạo” của các nghệ nhân. Ở Việt Nam cũng từng có chủ trương tương tự, tuy nhiên việc thực hiện lại manh mún và không liên tục. Như báo TT&VH Cuối tuần đã từng đề cập đến trong loạt bài về di sản văn hóa Tây Nguyên, theo báo cáo thì các nghệ nhân A Lưu, AAr vẫn đang ngày đêm truyền dạy nghệ thuật hát kể sử thi cho con cháu trong làng, nhưng trên thực tế từ lâu họ đã không làm điều ấy và họ cũng chưa bao giờ nhận được những khoản kinh phí trợ giúp từ chính quyền hoặc cơ quan văn hóa cho công tác truyền dạy như vậy, đôi khi chỉ là “để mua kẹo dụ trẻ con theo học”...