|
Đánh thức tài năng
 “Cô gái xấu xí” 47 tuổi đã trở thành “hiện tượng pop toàn cầu”. Còn hơn thế, cô đã được thừa nhận như một tài năng khi xuất hiện lần đầu tại chương trình truyền hình Britain’s Got Talent hôm 13/4. Giọng ca mê hồn khiến nhiều người ứa nước mắt cảm động và chinh phục những vị giám khảo nổi tiếng khó tính. Susan Boyle, cái tên giờ đây đã trở thành “thương hiệu” dù cuộc thi chỉ mới bắt đầu. Sau Susan Boyle, những tài năng âm nhạc “nhí” liên tục xuất hiện tại cuộc thi này, như: Shaheen Jafargholi (12 tuổi) với chất giọng nhẹ nhàng và trong trẻo, Hollie Steel (10 tuổi) với điệu nhảy ballet uyển chuyển và giọng hát thánh thót như chim họa mi... Từ “hiện tượng Susan Boyle”, cùng với việc khá nhiều giải thưởng nghệ thuật uy tín trên thế giới luôn xuất hiện những tài năng ở nhiều độ tuổi, và từ đó nhìn sang thực tế phát hiện, đào tạo và nuôi dưỡng các tài năng nghệ thuật ở ta, có thể thấy được những gì? Thực hiện chuyên đề: Tùng Sơn - Long Nghệ |
Các cuộc thi này do Cục Nghệ thuật biểu diễn phối hợp với các hội chuyên ngành tổ chức nhưng chu kỳ chẳng giống nhau và cũng không đều đặn. Năm 2008, nở rộ khá nhiều cuộc thi tài năng ở các chuyên ngành sau nhiều năm đứt đoạn. Tài năng đạo diễn sân khấu trẻ lần đầu tổ chức. Biểu diễn tài năng múa trẻ 2008 trở lại sau 6 năm, kể từ cuộc thi năm 2000 và 2002. Concours Mùa Thu, cuộc thi dành cho tài năng trẻ trong lĩnh vực giao hưởng - thính phòng tổ chức 3 năm/lần cũng được “đánh thức” sau 14 mùa Thu ngủ yên. Các năm trước thì diễn ra khá nhiều kỳ cuộc dành cho tài năng trẻ trong lĩnh vực kịch nói, sân khấu ca kịch... Đó là chưa kể liên hoan sân khấu thử nghiệm hay một số giải thưởng khác cũng thường có giải dành cho... tài năng trẻ.
Dường như đã thành thói quen, cứ nói đến tài năng là phải trẻ. Không ai phủ nhận sức trẻ trong nghệ thuật, thậm chí có người khẳng định cần giữ sự thanh xuân cho nghệ thuật. Nhưng điều đó không đồng nghĩa với việc những người làm nghệ thuật phải là người trẻ. Giới trẻ chỉ là một bộ phận trong sáng tạo và tác phẩm của họ cũng chỉ đóng góp một phần trong thành công (hay kể cả thất bại) của mỗi ngành nghệ thuật. Sức trẻ và sự thanh xuân của nghệ thuật nằm ở ý tưởng sáng tạo và tác phẩm chứ không phải độ tuổi của người sáng tác và biểu diễn. Lại có một suy nghĩ... kỳ cục khác là mỗi lần thi đều phát hiện được nhiều tài năng (!). Tại cuộc họp báo Biểu diễn tài năng múa trẻ 2008, một nghệ sĩ múa tên tuổi còn nhấn mạnh, vì ngành múa không có điều kiện tổ chức cuộc thi này trong nhiều năm, do đó... nhiều diễn viên múa có tài năng đã không có cơ hội tỏa sáng trên sân khấu múa chuyên nghiệp. Cứ như không thi thì không thể tìm ra tài năng (!).
Nói đến thi cử để phát hiện tài năng nghệ thuật thì không thể không nhắc tới “người anh em” truyền hình (TH). TH được coi là phương tiện hữu hiệu nhất giúp những tài năng có cơ hội tỏa sáng, đặc biệt là các cuộc thi hát trên sóng truyền hình mấy năm gần đây. Hầu hết các gương mặt trẻ trong làng ca nhạc phía Bắc đều khẳng định tên tuổi từ các cuộc thi Sao Mai, Sao mai - Điểm hẹn... Nhưng quanh đi quẩn lại vẫn là những thí sinh trẻ tuổi đang theo học tại các trường nghệ thuật. Bởi giới hạn tuổi của cuộc thi là 25 cùng với những tiêu chuẩn khắt khe khác về chuyên môn, dù không phân biệt ca sĩ chuyên nghiệp hay không chuyên. “Sân chơi” đại chúng hơn như Thần tượng âm nhạc - Vietnam Idol, thí sinh nới thêm... 5 tuổi (thí sinh cao tuổi nhất là 30).
Tài năng đâu chỉ người trẻ!
Một cuộc thi sáng tác ca khúc tầm cỡ quốc gia mang tên Bài hát Việt, các năm trước còn có tác giả cao tuổi tham gia nhưng năm 2008 thì nhạc sĩ “đàn anh” vắng hẳn. Năm mở đầu, nhạc sĩ Lê Tịnh khá cao tuổi vẫn có tình khúc Ngồi hát mùa Đông hết sức lãng mạn. Năm 2006, Hai người lính của Trần Văn Toàn với đề tài “hậu chiến” lạ lẫm khiến cho cuộc chơi này mang nhiều màu sắc phong phú. Năm 2007, Hết quan hoàn dân của tác giả Đăng Khoa ở tuổi U60 lại gây ấn tượng bởi đề cập đến vấn đề xã hội với tính chất trào phúng của thể loại vè, lồng trong phong cách rock rap của nhạc nhẹ đương đại. Đáng tiếc hơn cả là các tên tuổi của làng nhạc Việt như Dương Thụ, Nguyễn Cường, An Thuyên... lại ngồi ghế BGK suốt nhiều năm liền và nhiều nhạc sĩ tên tuổi đang thành danh hầu như rút lui hẳn khỏi sân chơi này. Một nhạc sĩ thành thật chia sẻ: “Chúng tôi thấy cuộc thi này nên dành cho các gương mặt trẻ hay các tác giả mới. Còn chúng tôi có những sân chơi khác phù hợp hơn”.
Ở văn chương cũng có tình trạng tương tự. Các cuộc thi văn chương thường vắng bóng các bậc “cây đa cây đề” trong làng văn, dù rằng nhiều cây viết vẫn sung sức, liên tục in sách và công bố tác phẩm mới. Dường như quan niệm của những người đã thành danh muốn “rửa tay gác kiếm” để “nhường sân” cho giới trẻ ít nhiều dẫn đến cái nhìn có phần phiến diện khi đánh giá bộ mặt của mỗi ngành nghệ thuật trong đời sống phát triển của nó. Cán cân sáng tác, vì vậy cũng bị nghiêng sang một bên...
Sự nhường sân của các bậc “trưởng lão” để lại khoảng trống trong đời sống âm nhạc nước nhà chứ không chỉ trong các lễ trao giải thưởng. Có lẽ cần thay đổi quan niệm về sự nhường nhịn hay mỗi nghệ sĩ cần “refresh” để mới hơn, trẻ hơn và cảm xúc lại dâng đầy? Suy cho cùng thì trong lĩnh vực sáng tạo chẳng tồn tại khái niệm “nhường nhịn”, nhưng nếu không có những động lực thôi thúc thì nghệ sĩ dễ “ngủ quên” trên những vinh quang của quá khứ. Trong khi đời sống thì vẫn náo nức và người nghe vẫn chờ đợi họ...
Việc “đánh thức” tài năng của ta chẳng những được thực hiện theo kiểu “được chăng hay chớ”, hướng tới một bộ phận tác giả trẻ và công chúng trẻ mà còn không đồng bộ trong lĩnh vực ca hát, nhảy múa, hài kịch, tạp kỹ và các tài năng khác. Nhìn sang các nước, bất kỳ ai tin rằng mình có tài năng đều được khuyến khích tham gia thử sức. Năm 2007, một người bán hàng điện thoại tên Paul Potts cũng đã trở thành ngôi sao opera sau khi tham gia chương trình. Tài năng không phân biệt tuổi tác và thành phần xuất thân. Tài năng xuất phát từ sự tự do sáng tạo.
Hải Đông
