(TT&VH) - Sau khi đề xuất ý tưởng thiết kế tháp Hùng Vương, làm lại Hạt lúa thần, Cột đá thề..., nhà nghiên cứu Vũ Kim Biên tiếp tục đề xuất ý tưởng cần xây dựng công trình kỷ niệm Chủ tịch Hồ Chí Minh và tạo dựng vườn cây lưu niệm quốc gia xứng tầm tại Khu di tích Đền Hùng.
Từ bức phù điêu kỷ niệm...
Sự kiện Chủ tịch Hồ Chí Minh về thăm và làm việc ở Đền Hùng ngày 18-19 tháng 9 năm 1954, đưa ra nhận định “Các Vua Hùng đã có công dựng nước” là một sự kiện lịch sử vô cùng trọng đại.
Thứ nhất, nó đã mở đường cho nhận thức về thời đại Hùng Vương, trong lúc tất cả mọi người Việt Nam còn mơ hồ giữa đám sương mù truyền thuyết rối ren. Thậm chí có nhà sử học còn cho rằng truyền thuyết Hùng Vương chỉ là chuyện trâu ma rắn thần.
Bác Hồ tại Đền Hùng, năm 1954
Thứ hai, nó đóng đinh vào lịch sử lời lãnh tụ tối cao của dân tộc Việt Nam tôn vinh công lao của các Vua Hùng, ngay ngày đầu tiên nước Việt Nam giành được độc lập chủ quyền. Chính nó là một chiếc mốc son chói lọi cắm tiếp trên chặng đường hơn 3000 năm tồn tại của Đền Hùng.
Đầu năm 2000 khi biết tin định làm bức phù điêu ở địa điểm hiện giờ (ngã tư - đền Giếng), chúng tôi đã can ngăn, và gợi ý một phương án khác toàn diện hơn, vừa xứng đáng với tầm vóc của sự kiện vừa phù hợp với qui hoạch khu di tích. Hơn nữa, chỉ làm một bức phù điêu như vậy thì hơi sơ sài chưa xứng tầm với ý nghĩa của sự kiện này.
Ý tưởng về công trình kỷ niệm Chủ tịch Hồ Chí Minh và tạo dựng vườn cây lưu niệm quốc gia.
Trước tiên cần xác minh lại nơi Hồ Chủ tịch nói câu “Các Vua Hùng đã có công dựng nước...” ở Đền Hạ hay Đền Giếng (đều thuộc khu di tích Đền Hùng).
Theo tài liệu thì trên đường từ Việt Bắc về thủ đô, Hồ Chủ tịch lưu lại ở Đền Hùng hai ngày 18 và 19/9/1954. Ngày 18 Bác cho gọi bộ đội tiếp quản thủ đô lên nói chuyện. Phóng viên báo Lập công của Đại đoàn Quân tiên phong (308) tường thuật như sau: “... Sau cuộc hành quân đầy phấn hứng từ Việt Bắc xuôi về tập kết ở vùng ngoại vi thủ đô Hà Nội, toàn Đại đoàn vừa tấp nập bắt tay vào công tác chuẩn bị tiếp quản, thì một số cán bộ từ đại đội trở lên được triệu tập đi họp gấp... Vừa xuống xe các cán bộ đã nhìn thấy đồng chí Đại đoàn trưởng tươi cười đứng đón và nhanh nhẹn dẫn anh em lên núi. Trèo được hơn trăm bậc gạch chữ chi, mọi người nhìn lên hành lang đền giữa, bỗng thoáng thấy một cụ già quắc thước đang vui vẻ vẫy gọi: “Các chú đến đấy à, nhanh lên chứ”. Bác, Bác, đúng là Bác rồi... Theo hiệu lệnh của Bác, mọi cán bộ đều nhất loạt ngồi cả xuống bậc thềm xúm quanh lấy Bác. Mở đầu câu chuyện, Bác chỉ tay lên Đền thân mật hỏi: “Các chú có biết đây là nơi nào không? Đây chính là đền thờ Vua Hùng, tổ tiên của chúng ta. Bác cháu ta gặp nhau ở đây tuy tình cờ nhưng lại rất có ý nghĩa. Ngày xưa các Vua Hùng dựng nước, nay Bác cháu ta là những người giành lại đất nước. Trải qua bao nhiêu thời đại đấu tranh ông cha ta mới giữ được thủ đô...”.
Rõ ràng câu nói đó ở cửa chùa Đền Hạ, mà nay có bảng ghi Bác ngồi chỗ cây thiên tuế. Còn bức ảnh chụp ở Đền Giếng có lẽ Bác dặn dò thêm cán bộ cao cấp vào ngày hôm sau. Bởi vì số cán bộ từ đại đội trở lên của đại đoàn 308 phải khoảng 200 người, mà ở sân Đền Giếng ảnh chụp chỉ khoảng năm chục người…
Xác minh được địa điểm rồi thì ở đó sẽ đặt một tấm bia cắm mốc độ 2m2.
Còn diễn tả sự kiện lịch sử này thì phải đưa lên đồi Phân Đăng. Quả đồi Phân Đăng nằm bên phải đường nhựa Ngã Ba Hàng vào, cách ngã 4 Đền Giếng vài trăm mét, hiện trồng vải đã có quả nhiều năm nay, nhưng giá trị kinh tế không đáng kể. Nên đẵn bỏ toàn bộ số cây vải đó đi đi để kiến thiết Khu lưu niệm Chủ tịch Hồ Chí Minh kết hợp với thành lập vườn cây lưu niệm quốc gia.
Trên đỉnh đồi Phân Đăng xây lầu bát giác lớn, bên trong đắp giả chỗ Bác ngồi, nếu là cửa chùa Đền Hạ thì đắp bậc lên chùa và cây thiên tuế. Tượng Hồ Chủ tịch đúc bằng đồng, còn tất cả bộ đội tạc bằng đá hoa cương. Trên nóc lầu treo bức hoành phi sơn son thiếp vàng dòng chữ “Các Vua Hùng đã có công dựng nước, Bác cháu ta phải cùng nhau giữ lấy nước”.
Toàn bộ quả đồi Phân Đăng, mở rộng thêm vào phía trong nữa để đạt tới diện tích 5 ha. Trong đó Lầu bát giác và vườn hoa cây cảnh chiếm 1700m2. Còn 48300 m2 chia làm 69 ô mỗi ô 700m2 để trồng cây lưu niệm như sau: 1 ô giành cho các vị lãnh đạo đất nước, 1 ô giành cho các cơ quan đoàn thể Trung ương, 63 ô giành cho 63 tỉnh thành trong cả nước, mỗi tỉnh thành một ô, đem đến trồng cây đặc sản của tỉnh mình. Còn 4 ô để lưu không. Ngăn cách giữa các ô chạy tường hoa.
Như vậy sẽ tạo ra một Khu lưu niệm Chủ tịch Hồ Chí Minh xứng đáng với tầm vóc sự kiện lịch sử, bao quanh là vườn cây lưu niệm quốc gia đầy hương sắc, hết sức giá trị và hấp dẫn.
Nhà nghiên cứu Vũ Kim Biên