Cả một khoảng trống hàng triệu km2 lọt giữa sông Dương Tử và sông Hồng của Việt Nam lại không hề có ghi nhận nào về loài rùa Hồ Gươm khổng lồ này.
>> Chuyên đề: Rùa Hồ Gươm lâm nguyNgay từ năm 2001, các cán bộ của Chương trình Bảo tồn rùa Châu Á đã bắt tay vào việc nghiên cứu về các loài rùa ở Việt Nam. Đến năm 2004, công việc tìm kiếm cá thể rùa khổng lồ ngoài Hồ Gươm bắt đầu. Người nhận nhiệm vụ trực tiếp, nặng nề nhất là anh Nguyễn Xuân Thuận, Điều phối viên của Chương trình Bảo tồn rùa Châu Á.
 Hàng chục nhà khoa học của tổ chức nước ngoài đã lăn lộn nhiều năm nay chỉ với mong ước chụp được ảnh rùa khổng lồ. |
Mấy năm trời lăn lộn vất vả tìm kiếm, song thông tin họ thu được chỉ là những câu chuyện kể săn rùa, cảnh giết rùa khổng lồ, những cái bẫy, những vũ khí để săn rùa người dân còn lưu giữ lại hoặc vài cái đầu, mai, vài mẩu xương rùa.
 Pano giới thiệu về rùa Hồ Gươm của Chương trình Bảo tồn rùa Châu Á. |
Qua quá trình thực địa ngược thượng nguồn sông Đà, sông Hồng, sông Lô, rồi đi khắp Trung Quốc, các cán bộ của Chương trình Bảo tồn rùa Châu Á phát hiện một thông tin thú vị: Loài rùa mai mềm nước ngọt khổng lồ từng xuất hiện dày đặc ở các đầm hồ ven sông miền Bắc Việt Nam và cũng từng xuất hiện dọc sông Dương Tử (Trung Quốc). Điều đặc biệt là chỉ có hai khu vực này xuất hiện loài rùa mai mềm nước ngọt khổng lồ, mà ở Việt Nam gọi là rùa Hồ Gươm, còn người Trung Quốc gọi là giải Thượng Hải. Cả một khoảng trống hàng triệu km2 lọt giữa sông Dương Tử và sông Hồng của Việt Nam lại không hề có ghi nhận nào về loài rùa Hồ Gươm khổng lồ này.
 Cả khu vực rộng lớn cả triệu km2 giữa sông Dương Tử và sông Hồng không hề có loài rùa Hồ Gươm khổng lồ. |
 Pano giới thiệu rùa Hồ Gươm mà anh Nguyễn Xuân Thuận phát cho người dân quanh đầm Minh Quân. |
 Đầm Minh Quân, nơi các nhà khoa học của Chương trình rùa Châu Á, trong đó có Nguyễn Xuân Thuận, đã bỏ nhiều năm nghiên cứu, tìm kiếm rùa khổng lồ. |
Ông Trần Trọng Dần, ngót 80 tuổi, sống cạnh đầm Minh Quân (Trấn Yên, Yên Bái), là người có tuổi thơ gắn bó với loài rùa khổng lồ này. Ông thường trêu các cụ rùa bằng cách, khi các cụ nổi, ông chèo bè nhẹ nhàng, rồi nhảy phóc lên lưng cụ. Cụ rùa to như cái nong tằm hoảng hốt trốn chạy mất hút. Đám trẻ con phá lên cười vì tính nhát chết của rùa. Ông Dần khẳng định đầm Minh Quân còn rùa. Ông bảo, vẫn nghe thấy tiếng ngáy pho pho của rùa hàng đêm, vẫn thấy chúng cào đá sỏi, đánh vũng như trâu đằm dưới đáy hồ cạnh các hòn đảo ở cái hồ mênh mông có 99 ngách này.
 Học sinh ở những vùng nghi có rùa khổng lồ được Chương trình Bảo tồn rùa Châu Á giáo dục tình yêu với loài rùa. Ảnh: Chương trình Bảo tồn rùa Châu Á cung cấp. |
Ông Trần Trọng Dần kể, mấy năm trước ông chèo thuyền chở Thuận đến một cù lao giữa đầm, nơi ông thường xuyên gặp rùa. Lúc lội bì bõm lên bờ, anh Thuận bảo: “Sao lại có vũng trâu đằm ở giữa hồ thế này hả ông?”. Ông Dần tức tối mắng anh chàng chuyên gia rùa: “Mắt mũi anh thế nào mà lại bảo đây là vũng trâu đằm. Vết móng cào sắc lẹm, vết riềm nó miết vào đất nhẵn thín thế này là vết con giải đấy. Trâu đằm thì xung quanh phải có dấu chân chứ!”.
 Hai cá thể rùa Hồ Gươm (giải Thượng Hải) ở Trung Quốc. Ảnh: Chương trình Bảo tồn rùa Châu Á cung cấp. |
Phát hiện dấu vết rùa khổng lồ đánh ổ ở cù lao, anh Thuận và ông Dần đã làm một cái bẫy để tóm rùa. Cái bẫy như cái chuồng lợn tạm bợ của bà con miền núi, gồm nhiều cọc đóng xung quanh. Cá sống, cá chết bốc mùi tanh ngòm được thả vào bẫy để dụ rùa. Khi rùa vào ăn, cửa bẫy sẽ sập xuống, nhốt luôn rùa khổng lồ.
Tuy nhiên, khi báo cáo lãnh đạo tỉnh Yên Bái về “đề án” tóm sống rùa khổng lồ, lãnh đạo tỉnh đã từ chối. Họ chỉ cho phép theo dõi, chụp hình và giữ bí mật hoàn toàn chuyện rùa khổng lồ ở đầm Minh Quân. Thế là dự án tóm sống rùa của ông Dần và anh Thuận thất bại.
 Ông Trần Trọng Dần là người thường xuyên chở anh Thuận đi tìm rùa ở đầm Minh Quân. |
Chương trình rùa Châu Á còn cấp lương cho ông Thiện, nhà ở ngay cạnh đầm Minh Quân. Hàng ngày, ông Thiện cùng anh Thuận làm mỗi nhiệm vụ đi tìm dấu vết rùa. Hễ chụp được tấm ảnh, với cái đầu to như cái phích thò lên, thì coi như bõ công cả năm tìm kiếm, theo dõi.
Tuy nhiên, suốt một năm dầm dề nằm ở đầm theo dõi, rồi còn nhiều năm đi về thực địa theo giai đoạn nữa, anh chàng Nguyễn Xuân Thuận vẫn chưa chụp được hình ảnh rùa ở đầm Minh Quân. Từ bấy đến nay, khi Thuận đã rời bỏ công việc này, ông Thiện vẫn ăn lương của Chương trình Bảo tồn rùa Châu Á, và vẫn đều đặn thay công việc hàng ngày của Thuận là vác ống nhòm, máy ảnh đi tìm rùa. Họ trả lương mấy năm trời cho ông Thiện, chỉ với mong ước, một ngày nào đó, ông tặng họ một tấm hình rùa đang nổi.
Kể chuyện anh chàng Nguyễn Xuân Thuận đi thực địa tìm rùa Hồ Gươm, tôi chợt nghĩ đến những cái lắc đầu của “người rừng”, thầy thuốc Trần Ngọc Lâm (sống trong rừng Hoàng Liên Sơn, Lào Cai) khi nhắc đến các nhà khoa học Việt Nam. Ông Lâm kể, có đến cả chục giáo sư, tiến sĩ, nhà khoa học, nghiên cứu sinh đến gặp ông nhờ ông dẫn vào rừng tìm cây thuốc, mô tả, viết dự án, công trình khoa học… Nhưng các nhà dược học của chúng ta thường chỉ đi bộ đến bìa rừng là thở dốc, không đi nữa. Họ đưa máy ảnh cho ông Lâm, nhờ ông vào rừng chụp hộ, hoặc tả lại hình đáng cây lá để họ ghi chép. Ghi chép theo lời kể tạm đủ rồi, họ kéo về Sapa nghỉ dưỡng, hết thời gian đi công tác thì về Hà Nội. Thế mà, các công trình họ công bố, cứ y như thật.
Theo VTC News
