(TT&VH) - Tháng 6 vừa qua, theo nguyện vọng của ca sĩ Lệ Quyên (định cư ở Pháp 20 năm), tôi đưa chị cùng gia đình đáp tàu hỏa xuống Hải Phòng thăm lại các rạp, nhà hát chị từng biểu diễn mê hoặc khán giả đất cảng. Mỗi lần đi tàu hỏa, là một lần được lãng mạn, được chậm qua cầu Long Biên. Chỉ 4 phút thôi mà muốn giữ mãi. Tôi không thích lựa chọn nào khác khi vẫn còn tàu hỏa về Hải Phòng!
Tàu hỏa vẫn rùng rùng mặt đất, tàu bay vẫn xuyên mây ngang dọc bầu trời mỗi ngày. Thời gian không thể ngừng. Tôi tìm thấy hình ảnh tuổi thơ trên hỏa xa Hà Nội - Hải Phòng.
Không chỉ vì sợ say xe, tôi thích tàu hỏa để thư thả ngắm nhìn, mệt thì chợp mắt theo nhịp lắc lư trong tiếng bánh sắt nghiến đường ray khi chói tai, khi rộn rã...
1. Ồn ào lại buồn. Tiễn, đón, đi ở, hội ngộ, chia xa, tôi thấy nhà ga nào cũng buồn dù là ga xe lửa, tàu thủy hay hàng không. Chưa đón đã sợ lúc tiễn nhau bịn rịn, lưu luyến đến mức muốn dừng đoàn tàu, bỏ chuyến bay để đừng xa cách, mong cho tàu ngừng chạy, thời tiết xấu để máy bay hoãn giờ cất cánh.
Tàu hỏa một mình một đường, dù thỉnh thoảng có qua thành phố, thị xã, thị trấn, ngăn cách với đám đông và các phương tiện khác bằng barie chắn tàu. Toa tàu nhỏ trên đường ray hẹp từ thời Pháp, đoàn tàu sơn xanh lúc nào cũng nặng nề mệt mỏi. Sự phát triển của đời sống thấy rõ nhất là nhà xây mọc tràn lan, phản ánh tốc độ “phá” cảnh quan, không cần biết để lại gì cho con cháu đời sau.
Những chuyến tàu qua cầu Long Biên. Ảnh: EVA LOG
Đi tàu, được sống kỷ niệm ký ức tràn về bằng so sánh hôm nay mà nhớ “ngày xưa” 20 năm trước, vẫn chen lấn xô đẩy mua vé, vẫn chen lên - chen xuống tàu. Mỗi lúc tàu dừng, hàng rong ào lên, bán hàng, ăn cắp, móc túi, gạch đá ném lên lúc tàu chạy qua làng (nghe đâu vì nhà vệ sinh trút thẳng xuống đường tàu). Sang thế kỷ 21, tàu trang bị lưới thép an toàn cửa sổ, hàng rong không được lên, vệ sinh không nhìn thấy tà vẹt.
Qua khỏi Hà Nội, không thấy còn nhiều cánh đồng mướt mát lúa ngô, hoa màu trải dài. Ruộng chia nhiều mảnh, vụn ra, nhà chen lấn; những khu công nghiệp, liên doanh đã và sắp mọc ngổn ngang. Chẳng cò bay, đầm sen, mương xanh, ao hồ. Qua Hưng Yên, thấy khu công nghiệp Hanel, rồi những cánh đồng bị cày ải, đường san ủi cát lấp mặt bằng, may còn vài rặng nhãn bơ phờ bên mương đục. Qua Hải Dương, tầm nhìn bị chặn vì nhà máy, công ty, mãi mới thấy sông cạn nước, nhiều vườn vải Thanh Hà và những luống đậu xanh chưa có hạt.
Tàu thường có 10 toa, đông hay vắng cũng đơn độc một mình qua ruộng đồng, nên đi tàu để biết thiên nhiên mất dần từng tháng, từng năm mà bất lực. Ngoài tấm vé ngồi giống tàu Thống Nhất in ra từ máy tính, vé đứng viết số toa bằng tay, dài để chia làm 2 liên (cho nhân viên soát vé và khách).
2. Theo hành trình, từ ga gốc Long Biên về đến ga Hải Phòng, tàu dừng 4 ga Gia Lâm, Cẩm Giàng, Hải Dương, Phú Thái....
Tôi đã mấy lần xuống ga Cẩm Giàng để nhìn từ xa vào khu vườn: Trại Cẩm Giàng của nhóm Tự Lực Văn Đoàn. Chưa lần nào vào thăm được, song đó là một địa danh văn hóa mà tôi muốn đến, nơi lưu dấu quãng đời của những cây bút tài danh. Một ngày có 4 chuyến tàu từ Hà Nội về Hải Phòng và ngược lại. Trừ chuyến đầu tiên và cuối cùng 6 giờ (và 17 giờ 55) từ Hà Nội, 6 giờ 10 (và 18 giờ 25) tại Hải Phòng chạy 2 tiếng rưỡi, các chuyến còn lại đều chạy mất 3 tiếng hoặc hơn. Ngày nghỉ, lễ tết và sau đó, tàu nối thêm toa, khách ào ào lên, ngồi bệt xuống sàn, kẻ đứng ngủ gật gù, và chạy ì ạch. Muộn không lạ. Khi nào chậm 45 phút - 1 tiếng thì sẽ có loa xin lỗi. Vé, thành tàu đều in chữ “Tàu nhanh”. Từ này còn được phát qua loa lúc đầu và cuối hành trình.
Có Việt kiều, không chê tàu chậm, bẩn mà lại mong “càng chậm càng tốt” để ngắm cảnh quê hương. Tôi cũng mong nó chậm, để ngủ được một giấc trước khi bắt đầu một lô việc. Băng ghế cứng ngồi đau ê ẩm, 20 thanh gỗ đóng bằng đinh to, liền, cho 2 hành khách (khi tàu đông, sẽ là 4 người). Phần ngồi có 9 thanh gỗ, phần tựa 11 thanh, ghế y như thời bao cấp.
Tàu chợ một thời. Ảnh: nternet
105 km chạy mất 3 tiếng, tàu Hà Nội - Hải Phòng vẫn như 20 năm trước. Nhà văn Nguyễn Nhật Ánh có truyện Cho tôi xin một vé đi tuổi thơ. Làm sao trở lại, dù chỉ 2 năm chứ nói gì trở về thơ ấu 20 năm trước? Chỉ còn tìm được cảm giác trên chuyến “tàu nhanh” 3 tiếng này. Tàu có dừng lại và khứ hồi ở ký ức được không? Ôi, ước mơ không tưởng! Ga nào đón những người nhớ “ngày xưa” như tôi, trở về ngày trẻ dại?
Đời sống bận rộn làm giảm nhiều người chiều theo cảm xúc và hồi tưởng. Đường sắt sẽ ít khách đi, nếu không cải tiến toàn diện. Người ta cần nhanh và tiện. Tin trên báo chí viết: 25.000 tỷ làm đường cao tốc tiêu chuẩn quốc tế từ Long Biên (Hà Nội) về Đình Vũ (Hải Phòng), khởi công tháng 4/2009, tới năm 2011 đưa vào sử dụng, công trình trọng điểm quốc gia này sẽ góp phần phát triển vùng kinh tế Đông Bắc, gồm 10 gói thầu, chủ đầu tư thu phí trong 35 năm rồi giao lại Nhà nước. Đường rộng 35m, 2 làn, 6 nút giao thông 22 cầu vượt, dọc tuyến đường sẽ xây các khu đô thị hiện đại.
Và như thế, sẽ mất hẳn những cánh đồng và dần dần những con sông sẽ chết. Tàu hỏa sẽ là phương tiện cổ điển, nặng nhọc, chở nhiều nhất, sẽ dần bị lãng quên nếu không được cải tạo, nâng cấp (?!) Với đường cao tốc mới, xe chạy 100 - 120km/h về Hải Phòng chỉ mất 1 tiếng. Trừ một vài tuyến ngắn có tàu hỏa du lịch cao cấp, giá vé tính bằng USD, tàu hỏa thông dụng như chỉ thuộc về giới cần lao, cho người buôn bán nghèo, sinh viên, người già, kẻ không vội, những ai hoài cổ.
3. Năm 2007, tôi xuyên mùa Thu nước Pháp bằng tàu cao tốc TGV 250km/h từ Paris về Lyon - nơi ra đời điện ảnh thế giới. Cuốn phim quay chậm về thành phố lớn thứ 3 nước Pháp bên dòng sông Rhône, có đường Hồ Chí Minh và Tonkin, đang hiện ra trên chuyến tàu có đầu máy vát như mũi tên, lướt êm qua những cánh đồng hoa, lúa mì óng ả, lũ bò nhẩn nha, nhà nối nhà đều nhau nơi các ngôi làng điệp trùng bình yên và những con sông lắng thời gian dưới bao cây cầu cổ. Việt Nam ta phát triển đồng nghĩa với mất đi nhiều cái cũ. Những người xây dựng vô tình hoặc cố ý không cần biết giá trị của văn hóa là lịch sử, là dấu vết hiện hữu của thời gian...
Đã quá lâu, cả nhà tôi không cùng nhau về quê ngoại bằng tàu. Tôi ước tàu chạy về 20, 15 năm trước, để được bố dắt ra ga, đỡ lên xuống vì bậc cao. Tôi sẽ vẫn đi “tàu nhanh” Hà Nội - Hải Phòng cho đến khi không còn tàu nữa. Giá mà thời gian của đời người chậm như chuyến tàu này!
Vi Thùy Linh
