(TT&VH) - Thực hiện Nghị quyết 30A của Chính phủ trong việc giảm nghèo nhanh và bền vững cho đồng bào các dân tộc miền núi, tỉnh Lai Châu và các tổ chức, doanh nghiệp đã triển khai nhiều chương trình xóa nhà tạm cho bà con La Hủ ở huyện Mường Tè. Để có được một kết quả bền vững thì còn cả một chặng đường dài và đầy khó khăn trước mắt.
Đến với những mảnh đời nghèo khó
"Người nào không hiểu thì lên Tây Bắc/ Người nào thắc mắc thì lên Mường Tè/ Đi xuồng không được thì đi xe/ Đi xe không được lại đi xuồng...". Ngược dòng Đà giang hùng vĩ với những áng văn bất hủ về người lái đò sông Đà của Nguyễn Tuân, đoàn chúng tôi được các chiến sĩ biên phòng Lai Châu dẫn đường, tiến sâu vào miền đất Mường Tè với đủ những khẩu vị của một chuyến đi đầy gian khổ. Mường Tè vốn bí hiểm với cả những người từng trải đất Tây Bắc. Những địa danh như Pa Ủ, Pa Tần, Ka Lăng, Thu Lũm vừa mang nét ngô nghê của vùng đất đầy sỏi đá cằn cỗi, vừa mang nét hoang dại của núi rừng cực Tây tổ quốc. Có lẽ, cái bí hiểm đó cũng khiến cho công cuộc xóa nhà tạm cho người La Hủ tại Thu Lũm gặp khó khăn hơn bao giờ hết.
Đến với những mảnh đời nghèo khó
"Người nào không hiểu thì lên Tây Bắc/ Người nào thắc mắc thì lên Mường Tè/ Đi xuồng không được thì đi xe/ Đi xe không được lại đi xuồng...". Ngược dòng Đà giang hùng vĩ với những áng văn bất hủ về người lái đò sông Đà của Nguyễn Tuân, đoàn chúng tôi được các chiến sĩ biên phòng Lai Châu dẫn đường, tiến sâu vào miền đất Mường Tè với đủ những khẩu vị của một chuyến đi đầy gian khổ. Mường Tè vốn bí hiểm với cả những người từng trải đất Tây Bắc. Những địa danh như Pa Ủ, Pa Tần, Ka Lăng, Thu Lũm vừa mang nét ngô nghê của vùng đất đầy sỏi đá cằn cỗi, vừa mang nét hoang dại của núi rừng cực Tây tổ quốc. Có lẽ, cái bí hiểm đó cũng khiến cho công cuộc xóa nhà tạm cho người La Hủ tại Thu Lũm gặp khó khăn hơn bao giờ hết.
Theo Đại tá Trần Hữu Phúc, Chỉ huy trưởng Bộ chỉ huy Bộ đội biên phòng Lai Châu thì việc xóa nhà tạm cho người La Hủ không đơn thuần là xây một ngôi nhà cho họ, mà còn phải có kế sách bền vững để họ không du canh, du cư. Người La Hủ, hay còn gọi “dân tộc lá vàng”, du canh, du cư xuất phát từ tập quán của họ. Mỗi khi lá lợp trên mái lều của họ vàng úa đi, thì người La Hủ lại dọn nhà đến vùng đất mới. Họ sống bằng cách đào củ sắn, củ mài, săn bắn hái lượm trong rừng. Bản Là Si (xã Thu Lũm, Mường Tè), phía Bắc giáp với Vân Nam – Trung Quốc, phía Nam cách quốc lộ 4D, tỉnh Lai Châu bằng con đường mòn do những bước chân lính biên phòng Lai Châu hàng ngày ra vào cõng nhu yếu phẩm mang đến cho đồng bào tạo nên. Để vào được trung tâm bản, con đường dài hơn 10 km xuyên rừng phải đi bằng cả hai chân hai tay với 5 tiếng đồng hồ “bò” lên, “bò” xuống 3 quả núi. Dốc ngược dựng đứng, vách núi chông chênh, mặt người đi sau chạm gót chân người đi trước, trượt chân là có thể nguy hiểm đến tính mạng. Là Si hiện ra một vài ngôi nhà dựng bằng nan, nứa trơ trọi, bơ vơ, lọt thỏm giữa đồi núi trùng điệp.
Toàn bản có hơn 5 hộ. Nhìn quanh chỉ thấy những ngôi nhà sàn xiêu vẹo, bốn bề toang hoác. Nhà Lù Lí Sinh ngay đầu bản, phảng phất “không khí thời tiền sử”, bước vào thấy cái gì cũng một màu hoang dại. Vách nứa ngoác ra, đứng bên ngoài có thể nhìn xuyên qua dãy núi sau lưng. Cây cột ám khói đen sì. Treo trên bếp lửa là những chùm ngô giống vàng xuộm. Vất vưởng vài tấm chăn chiên đen đúa. Một chiếc nồi đang sôi lục ục thứ gạo tấm vàng bủng trên chiếc kiềng 3 chân ở góc nhà. Tài sản vậy là hết. Cả 2 vợ chồng nhà Lù Lí Sinh thậm chí không nhớ nổi tuổi mình, chỉ biết đếm bằng số lần trâu bò được đẻ ra, hay số lần lá lợp nhà đã vàng đi. Chị Lỳ Sế Pư chòm 1 bản Là Si có 4 đứa con, đứa đầu 12 tuổi, đưa nhỏ nhất còn đang bế ngửa. Những ánh mắt ngây thơ pha lẫn sợ sệt khi nhìn thấy người lạ, thi thoảng lại cắn một miếng củ mài ngon lành. Mút mát ngón tay, có vẻ như chưa thấm tháp với sức ăn của chúng.
Đưa chúng tôi đến một khu đất rộng ở trung tâm bản, chỉ tay vào mấy ngôi nhà gỗ mà các chiến sĩ biên phòng đang làm lễ cất nóc, Đại tá Phúc kể, hồi ông mới được điều động lên làm Chỉ huy trưởng, đến Là Si thị sát, khi trở về ông thật sự bị ám ảnh bởi nỗi cơ cực của đồng bào và đã nghĩ đến việc tìm cách giúp Là Si thoát khổ. Rất thuận lợi khi ý tưởng đó nhận được sự ủng hộ của Chính phủ với chương trình nhà Đại đoàn kết, Bộ tư lệnh Bộ đội biên phòng với chương trình 65 ngày đêm hành quân về biên giới giúp đồng bào vượt khổ. Việc vận động bà con bỏ tập tục du canh du cư để sống thành chòm bản là thành công bước đầu của các anh trong mấy năm gần đây. Để bà con hiểu và làm theo, Bộ đội biên phòng Lai Châu liên tục phải bám dân tuyên truyền vận động, mang gạo trợ cấp cứu đói, dạy cách trồng trọt chăn nuôi, ăn ở vệ sinh...
Chung tay góp sức cùng nơi địa đầu Tổ quốc
Hưởng ứng Chủ trương của Chính phủ, Tập đoàn Bưu chính Viễn thông Việt Nam - VNPT đã ký thoả thuận hỗ trợ xoá nghèo nhanh và phát triển bền vững cho hai huyện nghèo Sìn Hồ và Mường Tè, với tổng số tiền gần 200 tỷ đồng. Cụ thể, từ nay đến 2015, 100% xã thuộc Sìn Hồ và Mường Tè sẽ có thông tin liên lạc và dịch vụ viễn thông. VNPT cũng sẽ đầu tư hỗ trợ xóa toàn bộ 2.270 nhà tạm tại 2 huyện với kinh phí hỗ trợ 5 triệu đồng/nhà; đầu tư toàn bộ trang thiết bị y tế cho tất cả các trạm y tế xã và 2 phòng khám đa khoa khu vực tại 2 huyện. Bên cạnh đó, VNPT còn hỗ trợ tiền ăn hàng tháng cho toàn bộ các cháu học sinh THCS dân tộc Mảng, huyện Sìn Hồ trong 10 năm; tổ chức đào tạo dạy nghề cho con em địa phương tại các trường trung cấp nghề và tạo việc làm cho các đối tượng tốt nghiệp tại các trường trung cấp nghề của VNPT.
Vừa qua, VNPT đã khởi động cho chuỗi các hoạt động trong Đề án hỗ trợ người dân 2 huyện trên bằng việc tài trợ 11 tỷ đồng khởi công công trình xây dựng cơ sở dạy nghề tại huyện Sìn Hồ và 22 tỷ đồng xây dựng Nhà bán trú Dân nuôi được dành cho huyện Mường Tè. Bên cạnh đó, ngay trong giai đoạn 2009-2010, VNPT cùng Viễn thông Lai Châu sẽ trao học bổng cho 642 học sinh THPT người dân tộc La Hủ với số tiền là 866,7 triệu đồng và trao 98,55 triệu đồng cho 73 học sinh THPT người dân tộc Mảng. Về xây dựng cơ sở hạ tầng, trong năm 2009, VNPT sẽ hỗ trợ 4,855 tỷ đồng giúp Lai Châu xóa nhà tạm cho 971 gia đình nằm trong huyện Mường Tè và cũng sẽ dành 6,34 tỷ đồng xóa nhà tạm cho 1268 gia đình thuộc huyện Sìn Hồ, khởi công 24 nhà tình nghĩa tặng cho các gia đình chính sách thuộc huyện trên.
Chia tay Là Si, chúng tôi lên đường quay về, trong lòng vẫn ám ảnh không nguôi về những mảnh đời cơ cực nơi đây, những ánh mắt khát khao về một tương lai sáng sủa hơn. Con đường xóa nhà tạm cho đồng bào dân tộc La Hủ ở Mường Tè chắc chắn còn nhiều khó khăn, gian khổ, cần sự góp sức chung tay của nhiều ban, ngành và toàn xã hội.
Thủy Quỳnh
