(TT&VH) - "Dù chưa đi hết đất nước nhưng tôi dám khẳng định rằng, kể cả miền Tây, miền Đông Nam Bộ cũng không nơi đâu có chợ bán cò nhiều như ở đây" - lão nông Hai "tít" cả quyết.
Cò được đem bán ở chợ
Sự tự tin hùng hồn của ông có lí do của nó, và để chứng minh, đúng 2 rưỡi chiều ông dẫn chúng tôi ra chợ đầu làng. Ở đấy, không biết cơ man nào là cò, là vạc...
Chợ cò đệ nhất
Chợ nằm đầu làng Nhật Tân, huyện Kim Bảng, tỉnh Hà Nam, cũng giống như chợ ở các làng quê khác, hơn chục lều quán dựng bằng cọc tre, gỗ, mái tôn hay tấm lợp xi măng. Buổi sáng chợ họp bình thường với những mặt hàng thiết yếu phục vụ cuộc sống hàng ngày của người dân. Hơn hai giờ chiều, chợ cò bắt đầu hoạt động. Trên con đường làng chạy ngang mặt chợ, hàng trăm lồng nhốt cò bày kín hai lối đi. Những người phụ nữ trong làng mỗi tay xách một chùm khoảng chục con cò buộc túm, liên tục mời gọi khi thấy chúng tôi đi vào, kẻ mua người bán tấp nập... Thoạt nhìn, nơi đây chen chúc mua bán giống như một chợ gia cầm đầu mối.
Theo lời ông Hai, “đánh cò” là nghề cha truyền con nối ở làng, bản thân ông cũng theo cha đánh cò từ thủa nhỏ. Cái tên Hai "tít" cũng bắt đầu từ cái nghề săn cò của ông, thưởng phải nheo tít mắt để phát hiện đàn cò từ xa. Lâu ngày, phản xạ nghề nghiệp khiến ông luôn nheo tít mắt lại.
Nhật Tân hiện nay có khoảng 400 người làm nghề này, chủ yếu là thanh niên, tập trung nhiều nhất ở xóm 14. Tính trung bình, chỉ cần một ngày mỗi tay săn cò bắt được khoảng hơn chục con cò thì số lượng cò bán ở chợ đầu mối này đã lên tới cả ngàn con. Có đủ các loại cò từ cò bợ, cò trắng, cò thìa, cò ruồi đến vạc, diệc, cả chim ri và sẻ đồng. Nhiều nhất và rẻ nhất là cò bợ, vì loại cò này tạp ăn, dễ đánh, số lượng nhiều. Những con cò bợ lông bụng trắng muốt, lưng phớt màu xám cao ngẳng được buộc thành từng chùm.
Người phụ nữ bán cò ngay đầu chợ cho biết, trước kia cò chủ yếu để phục vụ dân trong làng và các vùng lân cận. Nhưng hiện nay giá cò lên cao, người dân làng không ăn mà chủ yếu là khách lạ. Rất nhiều người từ xa, nghe tiếng đặc sản "đất cò" đến đây mua về để thưởng thức. Nhiều nhà hàng cũng làm các thực đơn đặc sản từ cò đến đây mua với số lượng lớn. Vì vậy cò “đánh” được bao nhiêu cũng tiêu thụ hết trong ngày. Ngay khi khách chọn xong, những con cò tội nghiệp sẽ bị vặt lông ngay tại chỗ một cách phũ phàng, người không quen không khỏi cảm giác xót xa. Cuối buổi chiều, chợ tan, lông cò bay trắng xoá.
Theo lời ông Hai, thịt cò có thể chế biến thành nhiều món như cò quay, cò nướng sả ớt, cò xào lăn, cò xáo măng, cò nấu canh rau ngót... Thịt cò màu nâu đậm, chắc, ngọt và giàu đạm làm các món nhậu rất hấp dẫn, dân nhậu rất nghiền vì thế nhu cầu thịt cò ngày càng cao, càng khát!
Giá mỗi con cò bợ từ khoảng 8 đến 10 nghìn đồng, cò trắng là 15 nghìn, nếu là vạc hay diệc thì giá phải vài chục ngàn đồng một con. Vì vậy một đêm, chỉ cần đánh được chục con, mỗi tay săn cò cũng có hơn trăm nghìn đồng. Đây là khoản thu nhập không nhỏ đối với người dân nông thôn, nên càng ngày càng có nhiều người gia nhập đội quân săn cò đông đảo.
Tôi đi săn cò!
Tháng 3 và tháng 8 âm lịch là hai mùa cò chính trong năm, trong đó tháng 8 đánh được nhiều cò nhất vì thời điểm này có nhiều cò non. Mỗi tay săn cò đều nuôi ít nhất 3 con cò vỉ (cò mồi). Đó là những con cò già, dùng chỉ khâu mắt và buộc dây vào đuôi, khi đặt lên chiếc que nhỏ và giật dây thì không ngã, mà vỗ tung cánh để dụ đồng loại là đạt chuẩn. Bẫy cò chính là những que tre phết nhựa dính dài khoảng 40 phân, một đầu cắm xuống đất.
  Bẫy trên đồng và những chú cò mồi |
Trước đây, dân Nhật Tân chỉ săn cò ở ven làng hay các cánh đồng trong vùng nhưng cò cứ thưa vắng dần, nên càng ngày họ càng phải đi xa. Thời điểm săn cò vào sáng sớm nhưng từ 1, 2 giờ sáng thanh niên trong làng đã lục tục trở dậy mang đồ nghề lên đường. Họ tràn đến cả cánh đồng ở Ý Yên, Vụ Bản, đầm Xuân Thuỷ (Nam Định), cánh đồng Tam Cốc Bích Động, đầm Vân Long (Ninh Bình), vùng Thanh Oai, Ứng Hoà (Hà Nội), vùng Thanh Liêm, Bình Lục (Hà Nam)... Tính ra diện hoạt động của đội quân này có đường kính lên tới hàng trăm km, cứ ở đâu có nhiều cò là họ tìm tới.
 Ngồi chờ cò dính bẫy |
Tôi theo Nguyễn Văn Bình, một người có thâm niên 20 năm trong nghề đi đánh cò trong đêm. Mục tiêu của chúng tôi là khu đồng gần vườn Quốc gia Cúc Phương, nơi mà Bình mới phát hiện rất nhiều cò. Vừa đi Bình vừa giảng giải, quan trọng nhất trong nghề là biết chọn được điểm mà cò bay ngang qua nhiều. Như thế đã đảm bảo thắng đậm chín mươi phần trăm. Cánh đồng phía dưới lúa phải không đổ, vì nếu lúa đổ cò sẽ đậu xuống lúa chứ không đậu lên bờ có cắm que dính. Hai con cò mồi được cắm hai bên ruộng lúa, một con ở giữa bãi que. Điểm giữa của tam giác 3 con cò mồi chính là bãi que dính nhựa. Dòng dây buộc từ đuôi 3 chú cò mồi ra xa khoảng 150 mét, chúng tôi hồi hộp nằm chờ trên bờ mương.
|
Săn cò – nghề truyền thống?! |
Trời mới tang tảng sáng, khi tôi căng mắt trên nền trời vẫn chưa phát hiện ra đàn cò nào thì Bình đã giật dây liên hồi. Ba con cò mồi vỗ tung cánh nhảy lên nhảy xuống, cánh trắng chấp chới trong ánh sáng lờ mờ. Quả nhiên, chỉ một lát sau một đàn cò bay tới, chúng lượn quanh một vòng, thấy "tín hiệu" của đồng loại vỗ cánh ở dưới nên "yên tâm" sà xuống. Trong phút chốc, chân và cánh chúng dính bết vào các que nhựa, đàn cò vỗ cánh táo tác, nhưng càng vỗ cánh lại càng dính chặt. Từ chỗ nấp, Bình lao ra gỡ từng con rồi cẩn thận cho chúng vào lồng. Chưa đầy mười phút, đàn cò đang bay trên trời đã nằm gọn trong lồng. Bình cắm lại que và trở về chỗ nấp, chốc chốc lại giật dây liên hồi. Xem ra, việc "thu phục" đàn cò thật đơn giản với những tay săn chuyên nghiệp như Bình.
8h sáng, chúng tôi rời cánh đồng với chiến lợi phẩm là hơn năm chục con cò. Và chiều nay, vợ Bình sẽ mang chúng ra chợ đầu làng Nhật Tân, Kim Bảng.
8h sáng, chúng tôi rời cánh đồng với chiến lợi phẩm là hơn năm chục con cò. Và chiều nay, vợ Bình sẽ mang chúng ra chợ đầu làng Nhật Tân, Kim Bảng.
Ghi chép của Mạnh Cường
