(TT&VH) - Nguyễn Hoàng Linh là một nhà báo khá đặc biệt. Đang là TBT báo Doanh nghiệp, bị tai nạn nghề nghiệp mà vướng vòng lao lý “1 năm 13 ngày”; sau khi tự do anh lại tiếp tục làm nghề báo của mình với cương vị Thư ký tòa soạn tạp chí Nhà quản lý.
NXB Tri Thức vừa phát hành cuốn Nhà quản lý - anh là ai của Nguyễn Hoàng Linh với những trang viết trĩu nặng suy tư và ấm tình người. Nghề báo cho phép tôi chứng kiến quá nhiều điều.
Cuốn sách gần 300 trang của nhà báo Nguyễn Hoàng Linh thể hiện một ngòi bút thăm thẳm trải nghiệm, vấn vít nhân tình. Đáng ra, với cái quá khứ vướng vòng lao lý “chẳng hay ho gì” - nói theo kiểu miệng thế gian, thì người ta dấu béng đi cho xong.
Đằng này, Nguyễn Hoàng Linh cứ viết tuồn tuột, viết rút gan rút ruột những gì mình có. Anh công khai nói thẳng chuyện mình đã ngồi tù. Về đồng đội, anh viết: “Tôi năm nay tuổi chưa đến 60, tức là không được từng trải qua cuộc kháng chiến 9 năm, nhưng đã từng lăn lộn trong công cuộc “xẻ dọc Trường Sơn đi cứu nước”. Trên tay tôi đã từng có những đồng đội trước khi trút hơi thở cuối cùng, miệng vẫn mỉm cười.
Hoàng Linh tâm sự: “Khi còn làm TBT báo Doanh nghiệp, được tiếp xúc với nhiều nhà doanh nghiệp lừng danh, tôi ngộ ra một điều rằng nếu ai đó không có tố chất mạo hiểm, nếu không có niềm đam mê thành công trên thương trường thì đừng dại dột mà lao vào”.
Đã có vị TGĐ một Cty nổi tiếng ở Hà Nội nối 2 cực điện 220V vào người rồi tự sát vì không chịu nổi những sức ép của trách nhiệm. Có GĐ khách sạn ở Phan Thiết phải thắt cổ tự vẫn vì những bất đồng trong tổ chức. Có vị nữ TGĐ giỏi giang, thành đạt bị nhồi máu cơ tim và qua đời ngay sau một cuộc họp căng thẳng.
Doanh nhân Tăng Minh Phụng vì mải mê sự nghiệp mà dấn thân vào cái án tử hình... Tất cả những sự việc đau lòng ấy đã chứng minh rằng các nhà quản lý doanh nghiệp, sự vinh quang tột đỉnh và nỗi bất hạnh tận cùng có khi chỉ cách nhau một làn sương mỏng. Nhưng cũng nhờ nghề báo mà tôi bắt gặp nhiều bài học thành công ngoài sức tưởng tượng, những quyết định độc đáo, những gương mặt tài năng.
Trong gần hai chục chân dung doanh nhân được khắc họa trong cuốn sách, đã có 2 người được bầu là đại biểu Quốc hội khóa 2007 - 2011, đó là “cô giáo Loan” và “anh Bình cận”. Bên cạnh những bài viết về con người, tôi rất quan tâm đến cuộc chuyển dạ lịch sử của nước nhà trong công cuộc đổi mới. Những quan điểm cũ kỹ, lỗi thời đã và đang được dần dần thay thế bởi những tư duy thời hội nhập đầy hy vọng.
Đảng viên được làm kinh tế tư nhân, đất nước gia nhập WTO, các doanh nghiệp được làm những gì pháp luật không cấm... là kết quả của quá trình lột xác thật sự. Tôi nhận ra rằng khi văn minh loài người đã tiến một bước dài thì khái niệm “bóc lột” trong tôi đã thay đổi. Những kẻ đoạt lao động thặng dư của người công nhân bằng những sức mạnh phi đạo lý và phi pháp theo kiểu thô thiển xưa kia ngày càng ít đi, tính hợp tác và tự nguyện ngày càng phổ biến. Chính vì thế, rất nhiều quan điểm được tôi mạnh dạn đưa ra mổ xẻ để với mong muốn tìm ra một phương pháp tư duy đúng không chỉ cho riêng mình.
Nhà báo - anh là ai?
Cái tôi quan tâm nhất trong cuốn sách này của Hoàng Linh là những câu, những dòng anh viết về nghề báo, cái nghề có lẽ sẽ đi theo anh tới cuối cuộc đời vinh quang có, tủi hờn cũng có. Trong topic “Nhà báo là ai?”, anh viết: “Trong cuốn Từ điển tiếng Việt xuất bản mới nhất của Viện Ngôn ngữ học thì “nhà báo là người chuyên làm nghề viết báo”.
Không biết khái niệm như thế đã đầy đủ chưa nhưng tôi rất tâm đắc với khái niệm của một nhà báo nổi tiếng trên thế giới mà tôi đã ngấm ngay nó và từng tế bào của cuộc đời mình: “Nhà báo là những người chấm ngòi bút vào nỗi đau của nhân loại”.
Thời gian càng trôi đi, tôi càng thấy thấm thía. Chẳng nói gì xa xôi về hình ảnh các nhà báo quốc tế đã từng mạo hiểm lăn lộn trên chiến trường khắp nơi trên thế giới, những người dũng cảm phanh phui những vụ bê bối tày trời của các đời Tổng thống Mỹ..., ngay những tháng gần đây, nhiều nhà báo Việt Nam đã gây chấn động công luận bởi những thiên phóng sự điều tra về nạn “cơm tù” trên đường quốc lộ; nạn mãi lộ của CSGT trên đường thủy, đường bộ; nạn “tiêu cực phí” ở hải quan các cửa khẩu...
Phát hiện và thông tin tất cả những “nỗi đau của nhân loại” ấy chính là công việc mà sứ mạng lịch sử đã bắt buộc các nhà báo phải đảm trách. Tôi cho rằng muốn phác họa tương đối chuẩn mực chân dung các nhà báo không hề dễ dàng chút nào. Có lúc anh ta là một nhà tư tưởng, có lúc là nhà ngoại giao, có lúc lại là một thám tử, rồi có lúc lại như một nghệ sĩ, một nhà văn hóa... Nghề nghiệp bắt buộc họ phải như vậy.
Thật khó lòng trở thành một nhà báo giỏi nếu thiếu một tư tưởng triết học sâu sắc mà câu nói nổi tiếng nêu trên chỉ là một ví dụ. Thử hỏi hàng chục nhà báo bị giết hại mỗi năm trên thế giới liệu có vô nghĩa cho những giá trị cao thượng của con người?
Vì động cơ nào mà nhiều phóng viên viết điều tra của chúng ta đã quên mình trong việc phanh phui những tệ nạn xã hội? Chắc chắn tiền bạc và danh vọng không phải là mối quan tâm cốt yếu của họ. Còn là nhà ngoại giao? Hiếm thấy nhà báo thành đạt nào lại thiếu tài ngoại giao. Điều cốt tử trong nghề làm báo là tư liệu, tư liệu sống và tư liệu quá khứ.
Tư liệu đó nằm rải rác khắp nơi trong đời sống con người. Vậy làm thế nào để có được những tư liệu đó nếu thiếu khả năng ngoại giao? Trong thời đại bùng nổ của công nghệ thông tin, tư liệu quá khứ được con người xử lý, lưu trữ tốt hơn, nhà báo đỡ vất vả trong hoạt động nghiệp vụ nhưng chúng không thể thay thế được tư liệu sống. Cũng như bữa ăn thường ngày của con người không thể thiếu thức ăn tươi sống vậy.
Chất thám tử của mỗi nhà báo thường ít bộc lộ ra ngoài nhưng không thể thiếu. Thật nhợt nhạt và lạnh lẽo nếu trong một tác phẩm báo chí không xuất hiện những tình tiết khám phá. Muốn làm nhà thám tử không dễ dàng một chút nào. Anh phải có tính mạo hiểm, nhưng lại phải “lỳ đòn”, phải biết “kín mồm, kín miệng”, phải biết “phớt ăng lê” nhiều điều cám dỗ, rồi lại phải có phổ kiến thức rộng đủ phân tích đánh giá sự kiện...
