(TT&VH) - Họ cũng là 10 cô gái còn rất trẻ, có tuổi đời từ mười sáu đến đôi mươi. Cũng nằm xuống trong chiến tranh chống Mỹ, khi đang bảo vệ huyết mạch giao thông để ước vọng hòa bình mau tới đích.
Đền thờ và tượng đài mười cô nữ xạ thủ ấy, với mâm pháo 37 ly của họ, đang được tỉnh Hà Nam xây dựng tại xã Lam Hạ,thành phố Phủ Lý, như một Ngã ba Đồng Lộc thứ hai...
Mộ liệt sĩ Nguyễn Thị Thu và 9 cô nữ dân quân tại nghĩa trang xã Lam Hạ
1. Năm đó, chị tôi và 9 cô bạn đều được tập sử dụng pháo phòng không hàng ngày. Bộ đội chủ lực muốn dân quân có thể phối hợp tác xạ, thậm chí chủ động sử dụng pháo khi cần. Không nói, nhưng các anh ấy đều nghĩ tới tình huống xấu nhất. Có hôm qua HTX, tôi thấy cả đống quan tài đã được đóng sẵn, chất trong sân....- ông Nguyễn Văn Phước, em trai của liệt sĩ Nguyễn Thị Thuận, kể. Nghẹn lời, ông tiếp: Rồi cũng đến lúc ấy thật. Ngày hi sinh, chị tôi và các bạn đang dùng khẩu 37 li cuối cùng để bảo vệ cầu. 3/4 khẩu pháo bị bom hất xuống sông cả rồi, những xạ thủ chính quy gần như không còn ai...
Trong số 10 thanh nữ ấy, chỉ Thuận và Thi có ảnh chân dung tại gia đình. Tết 2009 này, cụ Phạm Thị Quỳ, mẹ của hai liệt sĩ Nguyễn Thị Thu, Nguyễn Thị Thi tròn trăm tuổi. Người mẹ già ấy ngồi lặng lẽ, đôi mắt mờ đục. Cụ không kể được nhiều được về hai cô con gái yêu của mình. Chỉ nhắc đi nhắc lại: Thu 18, còn con Thi 16. Đi tập suốt, có bao giờ về nhà đâu...
Đỡ lời mẹ, ông Nguyễn Văn Thăng, anh trai 2 nữ liệt sĩ, vẫn ứa nước mắt khi kể lại câu chuyện cách đây hơn 40 năm. Đó là ngày 1/10/1966: "Hôm ấy, máy bay tới đông lắm. Thu, Thi đi từ sáng, cả hai anh kế nó nữa. Tính thêm thằng con trai tôi, cả nhà có tới 5 người trực trận địa. Năm đợt bom dội xuống rất nhanh, trong vòng hai tiếng đồng hồ. Rồi em trai tôi hớt hải chạy về báo tin, tôi lao ra. Xác bộ đội, dân quân nằm la liệt. Thu mất ngay trên mâm pháo, còn Thi bị bom phạt ngang đùi, được mọi người cáng đi. Ra tới trạm xá, vén áo Thi lên thì tôi biết hỏng rồi. Mảnh bom và đá dăm găm chi chít...”
Ông Thăng kể tiếp: bác sĩ cưa chân, tôi xin mang về, lỡ Thi có bề gì thì chôn cùng cho vẹn toàn thân thể. Đến tối thì cô ấy đi thật. Chỉ kịp thều thào: anh gắng trông mẹ, rồi trả thù cho em. Buổi tối, cả làng làm lễ truy điệu tập thể xong rồi lại ra trận địa pháo, vừa trực chiến vừa tranh thủ cày đêm. Người ta kể: cái Thu trước khi mất vẫn hỏi: bom có ném trúng cầu không...?
Cụ Nguyễn Thị Quỳ, mẹ của hai chị em Thu- Thi
2.Bây giờ, trong nghĩa trang liệt sĩ xã Lam Hạ, mười cô gái ấy nằm cạnh nhau. Những Chung, Tâm, Tuyết, Thu, Thi, Lan, Phương, Thuận, Thẹp, Oánh. Giữa họ có những sự trùng hợp tới nẫu lòng: Oánh - Phương đều là GV cấp một, Tâm - Chung cùng có anh trai là liệt sĩ. Riêng với Oánh, người duy nhất đã lập gia đình, chồng chị cũng nằm tại nghĩa trang, cách mộ chị vài hàng. Anh là bộ đội chủ lực, hi sinh sau vợ vài tháng, trên cùng một trận địa pháo. "Chị Oánh mất ở tuổi 24. Trừ Thi trẻ nhất, các cô còn lại đều sàn sàn tuổi 18 như chị Thuận tôi. Chưa ai có người yêu cả, làm gì còn thời gian. Thời ấy, tuổi trăng rằm là gia nhập dân quân, là ngày đêm bám trận địa để làm bạn với mấy khẩu cao xạ rồi."- ông Phước kể.
Lam Hạ nằm cạnh sông Châu Giang, có quốc lộ 1A, có đường sắt vào Nam, có cầu Phủ Lý, có cả 2 cầu phao cho xe quân sự vượt sông khi khẩn cấp. Bởi vậy, cũng dễ hiểu khi chỉ rộng hơn 4km2 mà ngôi làng này có tới tám trận địa súng Phòng không. 7 năm trời kể từ 1965, Lam Hạ oằn mình với hàng trăm trận đánh cùng máy bay Mỹ mà mục tiêu chủ yếu là cầu và ga Phủ Lý. Trong số mười cô dân quân đang tuổi xuân thì, 6 người hi sinh vào ngày mùng một. Tám ngày sau tới lượt những cô gái khác. Ngày ấy, ông Phước mới tròn ba tuổi. "Tôi chỉ còn giữ được chiếc khăn mùi xoa, chị Thuận gói cho mẻ ngô rang vào sáng hôm ấy, trước khi xách khẩu K44 chạy đi. Đến chiều, tin dữ báo về, mẹ tôi chạy vội ra bệnh xá. Sau này, cụ kể rằng chị tôi vẫn tỉnh lắm, dù chân bị bom cắt gần đứt rời.Khi mổ, thuốc tê phải dành cho những người bị nặng hơn. Chị nhắn mẹ: u đừng lo, cắt chân thì sau này con về bán hàng cho HTX cũng được. Rồi cứ thế thiếp đi sau vài giờ....
Cách đường quốc lộ 1A vài trăm mét, một đài tưởng niệm đã được dựng lên. Năm 2009 tới, theo dự án được UBND tỉnh Hà Nam thông qua, mô hình trận địa pháo phòng không sẽ được xây dựng lại và hoàn thành sau 2 năm thực hiện. Trận địa pháo ấy nằm cùng một quần thể di tích bao gồm đền thờ, nhà bia và tượng đài 10 cô gái Lam Hạ. Quanh khu di tích, hồ ao nối tiếp nhau. Hơn 40 năm trước, những hồ ao ấy hình thành khi người dân Lam Hạ đổ ra đào đất để đắp nên những ụ pháo. Bao nhiêu ụ pháo là bấy nhiêu mồ hôi và máu...
Đền thờ và tượng đài mười cô nữ xạ thủ ấy, với mâm pháo 37 ly của họ, đang được tỉnh Hà Nam xây dựng tại xã Lam Hạ,thành phố Phủ Lý, như một Ngã ba Đồng Lộc thứ hai...
1. Năm đó, chị tôi và 9 cô bạn đều được tập sử dụng pháo phòng không hàng ngày. Bộ đội chủ lực muốn dân quân có thể phối hợp tác xạ, thậm chí chủ động sử dụng pháo khi cần. Không nói, nhưng các anh ấy đều nghĩ tới tình huống xấu nhất. Có hôm qua HTX, tôi thấy cả đống quan tài đã được đóng sẵn, chất trong sân....- ông Nguyễn Văn Phước, em trai của liệt sĩ Nguyễn Thị Thuận, kể. Nghẹn lời, ông tiếp: Rồi cũng đến lúc ấy thật. Ngày hi sinh, chị tôi và các bạn đang dùng khẩu 37 li cuối cùng để bảo vệ cầu. 3/4 khẩu pháo bị bom hất xuống sông cả rồi, những xạ thủ chính quy gần như không còn ai...
Trong số 10 thanh nữ ấy, chỉ Thuận và Thi có ảnh chân dung tại gia đình. Tết 2009 này, cụ Phạm Thị Quỳ, mẹ của hai liệt sĩ Nguyễn Thị Thu, Nguyễn Thị Thi tròn trăm tuổi. Người mẹ già ấy ngồi lặng lẽ, đôi mắt mờ đục. Cụ không kể được nhiều được về hai cô con gái yêu của mình. Chỉ nhắc đi nhắc lại: Thu 18, còn con Thi 16. Đi tập suốt, có bao giờ về nhà đâu...
Đỡ lời mẹ, ông Nguyễn Văn Thăng, anh trai 2 nữ liệt sĩ, vẫn ứa nước mắt khi kể lại câu chuyện cách đây hơn 40 năm. Đó là ngày 1/10/1966: "Hôm ấy, máy bay tới đông lắm. Thu, Thi đi từ sáng, cả hai anh kế nó nữa. Tính thêm thằng con trai tôi, cả nhà có tới 5 người trực trận địa. Năm đợt bom dội xuống rất nhanh, trong vòng hai tiếng đồng hồ. Rồi em trai tôi hớt hải chạy về báo tin, tôi lao ra. Xác bộ đội, dân quân nằm la liệt. Thu mất ngay trên mâm pháo, còn Thi bị bom phạt ngang đùi, được mọi người cáng đi. Ra tới trạm xá, vén áo Thi lên thì tôi biết hỏng rồi. Mảnh bom và đá dăm găm chi chít...”
Ông Thăng kể tiếp: bác sĩ cưa chân, tôi xin mang về, lỡ Thi có bề gì thì chôn cùng cho vẹn toàn thân thể. Đến tối thì cô ấy đi thật. Chỉ kịp thều thào: anh gắng trông mẹ, rồi trả thù cho em. Buổi tối, cả làng làm lễ truy điệu tập thể xong rồi lại ra trận địa pháo, vừa trực chiến vừa tranh thủ cày đêm. Người ta kể: cái Thu trước khi mất vẫn hỏi: bom có ném trúng cầu không...?
2.Bây giờ, trong nghĩa trang liệt sĩ xã Lam Hạ, mười cô gái ấy nằm cạnh nhau. Những Chung, Tâm, Tuyết, Thu, Thi, Lan, Phương, Thuận, Thẹp, Oánh. Giữa họ có những sự trùng hợp tới nẫu lòng: Oánh - Phương đều là GV cấp một, Tâm - Chung cùng có anh trai là liệt sĩ. Riêng với Oánh, người duy nhất đã lập gia đình, chồng chị cũng nằm tại nghĩa trang, cách mộ chị vài hàng. Anh là bộ đội chủ lực, hi sinh sau vợ vài tháng, trên cùng một trận địa pháo. "Chị Oánh mất ở tuổi 24. Trừ Thi trẻ nhất, các cô còn lại đều sàn sàn tuổi 18 như chị Thuận tôi. Chưa ai có người yêu cả, làm gì còn thời gian. Thời ấy, tuổi trăng rằm là gia nhập dân quân, là ngày đêm bám trận địa để làm bạn với mấy khẩu cao xạ rồi."- ông Phước kể.
Lam Hạ nằm cạnh sông Châu Giang, có quốc lộ 1A, có đường sắt vào Nam, có cầu Phủ Lý, có cả 2 cầu phao cho xe quân sự vượt sông khi khẩn cấp. Bởi vậy, cũng dễ hiểu khi chỉ rộng hơn 4km2 mà ngôi làng này có tới tám trận địa súng Phòng không. 7 năm trời kể từ 1965, Lam Hạ oằn mình với hàng trăm trận đánh cùng máy bay Mỹ mà mục tiêu chủ yếu là cầu và ga Phủ Lý. Trong số mười cô dân quân đang tuổi xuân thì, 6 người hi sinh vào ngày mùng một. Tám ngày sau tới lượt những cô gái khác. Ngày ấy, ông Phước mới tròn ba tuổi. "Tôi chỉ còn giữ được chiếc khăn mùi xoa, chị Thuận gói cho mẻ ngô rang vào sáng hôm ấy, trước khi xách khẩu K44 chạy đi. Đến chiều, tin dữ báo về, mẹ tôi chạy vội ra bệnh xá. Sau này, cụ kể rằng chị tôi vẫn tỉnh lắm, dù chân bị bom cắt gần đứt rời.Khi mổ, thuốc tê phải dành cho những người bị nặng hơn. Chị nhắn mẹ: u đừng lo, cắt chân thì sau này con về bán hàng cho HTX cũng được. Rồi cứ thế thiếp đi sau vài giờ....
Cách đường quốc lộ 1A vài trăm mét, một đài tưởng niệm đã được dựng lên. Năm 2009 tới, theo dự án được UBND tỉnh Hà Nam thông qua, mô hình trận địa pháo phòng không sẽ được xây dựng lại và hoàn thành sau 2 năm thực hiện. Trận địa pháo ấy nằm cùng một quần thể di tích bao gồm đền thờ, nhà bia và tượng đài 10 cô gái Lam Hạ. Quanh khu di tích, hồ ao nối tiếp nhau. Hơn 40 năm trước, những hồ ao ấy hình thành khi người dân Lam Hạ đổ ra đào đất để đắp nên những ụ pháo. Bao nhiêu ụ pháo là bấy nhiêu mồ hôi và máu...
Minh Châu
