Trước đây cả làng Khương Hạ có hơn 60 hộ chuyên làm đồ chơi Trung thu bằng sắt tây. Cứ mỗi dịp Trung thu về thì làng trên xóm dưới lại tấp nập người ra vào lấy hàng. Tiếng gõ búa, tiếng gò thép náo nhiệt. Trung thu 2008, chỉ còn 4 gia đình làm những chiếc tàu thuỷ sắt tây.
Ông đã làm việc này từ năm 12 tuổi. Từ những chiếc tàu nhỏ cỡ bàn tay cho đến tàu lớn dài ̉60-80 cm, ông đều tỉ mẩn làm ra. Hàng chục chi tiết bé xíu được khéo léo cắt, tỉa, uốn, dập bằng tay, sau đó ghép lại bằng những mối hàn thiếc. Sau đó, chúng được khoác lên mình những màu sơn bắt mắt.
 Ông Cảnh cặm cụi gò, hàn một con tàu bao gồm nhiều chi tiết |
Chiếc tàu có thể chạy được trong chậu nước, vì sao vậy? Ông Cảnh cho biết, phần khó làm nhất là khoang chứa nước nằm bên trong thân tàu. Phía dưới khoang được làm bằng sắt, phía trên phủ những lá đồng mỏng. Khoang chứa này được nối với 2 ống dẫn nhỏ ra ngoài vỏ tàu. Đây chính là bí quyết để tàu chạy được và có tiếng kêu pành pạch rất đặc trưng. Chiếc tàu chạy được là do khoang chứa này được đốt nóng bằng dầu, dẫn đến lá đồng phía trên giãn nở không đều; khi phồng lên nước được hút vào qua một đầu ống, khi hút vào thì chỗ đồng đó lại được làm mát khiến lá đồng xẹp xuống đẩy nước ra theo ống kia… Cứ thế lặp lại bên hút bên đẩy làm tàu chạy.
 Phải làm thật khéo tàu mới nổi và chạy được |
Cứ đến ngày 10 tháng 8 âm lịch là bà vợ ông Cảnh lại mang tàu thuỷ lên Hàng Mã bán. Ngoài bán ở chợ Trung thu gia đình ông còn bán buôn cho các hộ ở phố Hàng Thiếc để họ bán cho khách du lịch quanh năm.
 Bà Bính mang lên Hàng Mã bán |
Tôi gặp bà Bính vợ của ông Cảnh tại chợ trung thu phố Hàng Mã, tàu thuỷ được bày bán trên chiếc thùng các-tông nhỏ kê ở vỉa hè, lọt thỏm giữa chợ đồ chơi đông đúc.
Những chiếc tàu thuỷ nhỏ bé bị lấn át bởi những đồ chơi kinh dị, đèn màu rực rỡ, có thể phát ra những âm thanh kì quái, xuất xứ từ Trung Quốc. Tôi để ý thấy rất ít trẻ con dừng lại để xem hàng tàu thủy của bà Bính. Mãi mới thấy hai người nước ngoài (một cặp thanh niên) dừng lại xem. Cả hai rất thích thú khi phát hiện ra rằng tàu có thể chạy được dưới nước... Thế là họ mua ngay. Tiếp sau đó lác đác cũng có vài ông bố mua cho con mình một chiếc tàu.
Những chiếc tàu thủy sơn xanh đỏ, chiếc nào cũng có gắn lá cờ đỏ sao vàng phía trước làm tôi nhớ lại những Trung thu cách đây chừng hơn 20 năm… Thời đó đồ chơi Trung thu cho trẻ chỉ có trống bỏi, mặt nạ giấy, đèn ông sao, đèn ông sư, tiến sỹ giấy và những chiếc tàu sắt tây này... những món đồ chơi giản dị nhưng chứa đựng những câu chuyện đầy thú vị, từng xuất hiện rất nhiều trong những giấc mơ của tôi và bao đứa trẻ con thời ấy.
Theo VOV
