(TT&VH Online) - Chiếc thuyền máy rẽ sóng trên hồ Thác Bà đưa chúng tôi ra Trung tâm cai nghiện. Hồ nước trong xanh trải dài mát rượi, nhưng không thể làm dịu đi của cái nắng nóng giữa hè như thiêu, như đốt.
Nổi lên giữa biển hồ, xa xa hiện ra trước mắt tôi là 2 khu chữa trị của Trung tâm chữa bệnh - giáo dục - lao động xã hội thuộc Sở Lao động Thương binh và Xã hội tỉnh Yên Bái mà mọi người quen gọi là Trung tâm cai nghiện. Trung tâm cai nghiện có 3 khu, nhưng duy chỉ có khu A và khu B với diện tích gần 20 ha ở đây dành cho những người cắt cơn nghiện và lao động sản xuất. Trong câu chuyện của ông Quảng, người đưa đò trên hồ Thác Bà thì: Đã 14 năm nay ông làm một thứ nghề thầm nặng là đưa những cuộc đời lẫm nỗi đi cai tại Trung tâm. Trong só đó, có người đã thành công sau khi đoạn tuyệt với ma tuý, nhưng cũng có người đã trở lại Trung tâm nhiều lần. Và cũng chính mắt ông cũng chứng kiến nhiều cái chết thương tâm của bệnh nhân nghiện có nhiễm HIV/AIDS.
Hai lần "dứt cơn mê", ba lần anh lại nghiện hút
Có mặt tại khu B hơn 9 giờ sáng, người tôi gặp đầu tiên là anh Đoàn Văn Lương cán bộ quản lý giáo dục của Trung tâm. Trong phòng họp của đơn vị, vừa pha nước anh vừa kể: Khu B này là nơi dành cho những người nghiện đã được cắt cơn để chuyển sang lao động sản xuất. Tính đến ngày 7/7/2008 cả Trung tâm có trên 350 học viên, trong đó khu B có 134 người. Nếu vào thời điểm này của những năm trước thì khu B có khoảng 200 học viên. Ở đây phần lớn là những đối tượng cai nghiện bắt buộc, số cai nghiện tự nguyện cũng có nhưng không đáng kể.
Qua câu chuyện với những cán bộ quản lý giáo dục nơi đây tôi được biết có đến hàng trăm lý do mà những người nghiện đưa ra mà lý do nào cũng đáng thương, đáng tội. Ở đây, đối tượng nghiện đủ mọi thành phần: già có, trẻ có, cán bộ có, dân thường có và cả những người là đồng bào dân tộc thiểu số. Khi được hỏi có học viên nữ nào nghiện ma tuý phải vào đây cai nghiện tập trung không anh? Giám đốc Trung tâm Nguyễn Lâm Ngọc trả lời quyết đoán: "Chưa có". Vậy còn những người vào Trung tâm cai nghiện như... đi chợ thì sao? "Ôi! nhiều đấy anh ạ". Anh Ngọc cho tôi gặp anh Lê Bá Lượng, người đã hai lần "dứt cơn mê" nhưng ba lần anh lại nghiện hút và lần gần đây nhất là năm 2007 phải đi cai tập trung. Anh Lượng chưa phải là người có thâm niên cai nghiện ở đây nhiều lần, nhưng anh cũng là một điển hình trong việc đã cai nghiện thành công nhưng khi trở về địa phương lại tái nghiện. Dáng người mảnh dẻ, tuổi đời đã ngoại ngũ tuần nhưng với trách nhiệm là trụ cột gia đình anh đã không làm nổi bởi bén duyên "nàng tiên nâu" không dứt ra được. Ngồi tâm sự với tôi anh đọc vanh vách những năm tháng vinh quang của cuộc đời xen lẫn những ngày buồn bi đát: Năm 1975 anh đã từng là một chiến sĩ công an, năm 1981 chuyển sang làm cán bộ thuế và công tác trên huyện vùng cao Trạm Tấu tỉnh Yên Bái, đến năm 1997 thì về nghỉ hưu theo chế độ 176. Những năm tháng công tác ở vùng cao anh đã mắc nghiện và phải đi cai bắt buộc lần đầu vào năm 1997-1998, lần thứ hai là năm 2003-2004 và lần này có thời gian lâu hơn 2007-2009.
Còn với chàng trai trẻ Hà Tiến Thanh năm nay vừa tròn 28 tuổi thì không ai nghĩ Thanh đã 2 lần phải vào đây cai nghiện. Sống trong một gia đình khá giả, nhà làm kinh doanh tại phường Đồng Tâm thành phố Yên Bái nên Thanh luôn được chiều chuộng, học hành đến nơi, đến chốn với văn bằng tốt nghiệp THPT. Sau lần vấp ngã vướng vào ma tuý, Thanh đã phải đi cai nghiện tập trung. Khi được hỏi về những nỗi lầm của cuộc đời, mắt Thanh đỏ hoe, nhỏ lệ: "Năm 2003-2004 em mắc nghiện phải đi cai tập trung tại Trung tâm, sau khi cai nghiện trở về gia đình, em cưới vợ và đã có một cháu trai kháu khỉnh. Cuộc sống nơi phố phường đô thị với bao cám giỗ, khi trở về gia đình em luôn bị xóm làng xa lánh, xã hội kỳ thị nên đã tái nghiện và vào đây lần thứ 2 từ tháng 5-2008".
Các học viên sau khi đã được cắt cơn tham gia chăn nuôi bò tại Trung tâm cai nghiện trên hồ Thác Bà (Khu B).
Kết duyên cùng chàng... nghiện
Trong vô số những người đi cai nghiện ở Trung tâm, hạnh phúc nhất là anh Lại Xuân Bính, và anh Dương Tiến Hồng ở thành phố Yên Bái. Bởi trong những lần chăm sóc cắt cơn, 2 anh đã may mắn được y tá Vũ Thị Hồng Vi và y tá Trương Kim Hiền chăm sóc mà sau này họ đã kết duyên nên vợ, nên chồng. Ngồi bên bàn trà ngắm mặt hồ Thác Bà tĩnh nặng, chị Hiền (nay là vợ anh Dương Tiến Hồng) tâm sự: Năm 1992 chị nhận công tác tại Trung tâm với nhiệm vụ hàng ngày chăm sóc cắt cơn cho các đối tượng nghiện hút. Năm 1993, khi đó anh Hồng là đối tượng nghiện hút phải đi cai nghiện tập trung, những lúc thấy anh lên cơn vật vã vì thèm thuốc chị thương lắm. Nhờ có sự chăm sóc tận tình chu đáo của chị Hiền mà anh Hồng đã vượt qua sự cám giỗ ngọn ngào của ma tuý. Năm 1996 anh chị xây dựng gia đình riêng, cả Trung tâm vui như mở hội và mừng cho đôi uyên ương xứng đôi vừa ý. Hạnh phúc nhất bây giờ đối với chị Hiền là được chăm sóc, cứu chữa cho những người đã một thời lầm nỗi đoạn tuyệt được với ma tuý để trở về sống hạnh phúc cùng gia đình và người thân. Bây giờ, trừ những ngày làm việc tại Trung tâm, mỗi tuần chị được về nhà hai lần sống vui tươi trong vòng tay âu yếm của gia đình và chăm sóc chồng cùng đứa con đầu lòng năm nay đã 12 tuổi.
Song không phải ai cũng có được niềm hạnh phúc giản dị đó bởi hiện tại số người nghiện ma tuý trên địa bàn Yên Bái mỗi ngày một tăng tập trung chủ yếu ở lứa tuổi lao động, thanh thiếu niên. Được biết, hiện nay trên địa bàn Yên Bái có 2.331 người nghiện; trong đó số trong Trung tâm cai nghiện của tỉnh có 356 người, số trong trại tạm giam có 127 người và số ngoài xã hội là 1.848 người có hồ sơ kiểm soát, nhưng con số thực tế số người nghiện phải gấp 3 lần so với số nằm trong hồ sơ quản lý. Công tác cai nghiện và quản lý sau cai còn nhiều vấn đề bất cập dẫn đến tỷ lệ tái nghiện còn rất cao. Đặc biệt, số người nghiện bị nhiễm HIV/AIDS chiếm trên 50% số người nhiễm HIV trên địa bàn toàn tỉnh và gây ra trên 60% các vụ phạm pháp hình sự như trộm cắp, cướp giật... Đau sót hơn cả là trong số 67 cán bộ quản lý giáo dục của Trung tâm cai nghiện hàng ngày chăm sóc, chữa trị cho các học viên đã có 4 người bị phơi nhiễm HIV do chính những người nghiện bị nhiễm HIV gây ra.
Xếp hàng kiểm tra quân số tại Trung tâm cai nghiện trên hồ Thác Bà để đi ăn cơm trưa.
Để kiềm chế và đẩy lùi tệ nạn ma tuý, HIV/AIDS tỉnh Yên Bái đã đề ra mục tiêu là ngăn chặn, phát hiện và xử lý kịp thời các hành vi buôn bán, vận chuyển, tàng trữ và sử dụng trái phép chất ma tuý. Phấn đấu đến năm 2010, toàn tỉnh giảm từ 20% đến 30% số người nghiện ma tuý so với năm 2001; 80% số xã, phường, thị trấn và 100% các cơ quan, doanh nghiệp, đơn vị hành chính sự nghiệp, trường học, đơn vị vũ trang trên địa bàn không có người nghiện và tội phạm ma tuý.
Rời Trung tâm cai nghiện, trong lòng tôi như nặng trĩu với bao điều trăn trở, đặc biệt là khi chứng kiến cảnh bệnh nhân Mai Đức Kiên đang rên rỉ với vết đau bầm tím, xưng tướng trên bắp đùi biểu hiện của căn bệnh AIDS giai đoạn cuối. Chiếc thuyền của ông Quảng vẫn cắm neo nằm sát bãi cỏ bình yên, nhưng ngoài kia bao số phận vẫn ngóng chờ ngày đoàn tụ và đoạn tuyệt được với ma tuý, mại dâm./.
Một góc Trung tâm cai nghiện trên hồ Thác Bà (Khu A)
Nổi lên giữa biển hồ, xa xa hiện ra trước mắt tôi là 2 khu chữa trị của Trung tâm chữa bệnh - giáo dục - lao động xã hội thuộc Sở Lao động Thương binh và Xã hội tỉnh Yên Bái mà mọi người quen gọi là Trung tâm cai nghiện. Trung tâm cai nghiện có 3 khu, nhưng duy chỉ có khu A và khu B với diện tích gần 20 ha ở đây dành cho những người cắt cơn nghiện và lao động sản xuất. Trong câu chuyện của ông Quảng, người đưa đò trên hồ Thác Bà thì: Đã 14 năm nay ông làm một thứ nghề thầm nặng là đưa những cuộc đời lẫm nỗi đi cai tại Trung tâm. Trong só đó, có người đã thành công sau khi đoạn tuyệt với ma tuý, nhưng cũng có người đã trở lại Trung tâm nhiều lần. Và cũng chính mắt ông cũng chứng kiến nhiều cái chết thương tâm của bệnh nhân nghiện có nhiễm HIV/AIDS.
Hai lần "dứt cơn mê", ba lần anh lại nghiện hút
Có mặt tại khu B hơn 9 giờ sáng, người tôi gặp đầu tiên là anh Đoàn Văn Lương cán bộ quản lý giáo dục của Trung tâm. Trong phòng họp của đơn vị, vừa pha nước anh vừa kể: Khu B này là nơi dành cho những người nghiện đã được cắt cơn để chuyển sang lao động sản xuất. Tính đến ngày 7/7/2008 cả Trung tâm có trên 350 học viên, trong đó khu B có 134 người. Nếu vào thời điểm này của những năm trước thì khu B có khoảng 200 học viên. Ở đây phần lớn là những đối tượng cai nghiện bắt buộc, số cai nghiện tự nguyện cũng có nhưng không đáng kể.
Sau khi đã được cắt cơn, các học viên ở Trung tâm tâm cai nghiện sẽ được lao động sản xuất theo năng khiếu của từng học viên.
Qua câu chuyện với những cán bộ quản lý giáo dục nơi đây tôi được biết có đến hàng trăm lý do mà những người nghiện đưa ra mà lý do nào cũng đáng thương, đáng tội. Ở đây, đối tượng nghiện đủ mọi thành phần: già có, trẻ có, cán bộ có, dân thường có và cả những người là đồng bào dân tộc thiểu số. Khi được hỏi có học viên nữ nào nghiện ma tuý phải vào đây cai nghiện tập trung không anh? Giám đốc Trung tâm Nguyễn Lâm Ngọc trả lời quyết đoán: "Chưa có". Vậy còn những người vào Trung tâm cai nghiện như... đi chợ thì sao? "Ôi! nhiều đấy anh ạ". Anh Ngọc cho tôi gặp anh Lê Bá Lượng, người đã hai lần "dứt cơn mê" nhưng ba lần anh lại nghiện hút và lần gần đây nhất là năm 2007 phải đi cai tập trung. Anh Lượng chưa phải là người có thâm niên cai nghiện ở đây nhiều lần, nhưng anh cũng là một điển hình trong việc đã cai nghiện thành công nhưng khi trở về địa phương lại tái nghiện. Dáng người mảnh dẻ, tuổi đời đã ngoại ngũ tuần nhưng với trách nhiệm là trụ cột gia đình anh đã không làm nổi bởi bén duyên "nàng tiên nâu" không dứt ra được. Ngồi tâm sự với tôi anh đọc vanh vách những năm tháng vinh quang của cuộc đời xen lẫn những ngày buồn bi đát: Năm 1975 anh đã từng là một chiến sĩ công an, năm 1981 chuyển sang làm cán bộ thuế và công tác trên huyện vùng cao Trạm Tấu tỉnh Yên Bái, đến năm 1997 thì về nghỉ hưu theo chế độ 176. Những năm tháng công tác ở vùng cao anh đã mắc nghiện và phải đi cai bắt buộc lần đầu vào năm 1997-1998, lần thứ hai là năm 2003-2004 và lần này có thời gian lâu hơn 2007-2009.
Còn với chàng trai trẻ Hà Tiến Thanh năm nay vừa tròn 28 tuổi thì không ai nghĩ Thanh đã 2 lần phải vào đây cai nghiện. Sống trong một gia đình khá giả, nhà làm kinh doanh tại phường Đồng Tâm thành phố Yên Bái nên Thanh luôn được chiều chuộng, học hành đến nơi, đến chốn với văn bằng tốt nghiệp THPT. Sau lần vấp ngã vướng vào ma tuý, Thanh đã phải đi cai nghiện tập trung. Khi được hỏi về những nỗi lầm của cuộc đời, mắt Thanh đỏ hoe, nhỏ lệ: "Năm 2003-2004 em mắc nghiện phải đi cai tập trung tại Trung tâm, sau khi cai nghiện trở về gia đình, em cưới vợ và đã có một cháu trai kháu khỉnh. Cuộc sống nơi phố phường đô thị với bao cám giỗ, khi trở về gia đình em luôn bị xóm làng xa lánh, xã hội kỳ thị nên đã tái nghiện và vào đây lần thứ 2 từ tháng 5-2008".
Kết duyên cùng chàng... nghiện
Trong vô số những người đi cai nghiện ở Trung tâm, hạnh phúc nhất là anh Lại Xuân Bính, và anh Dương Tiến Hồng ở thành phố Yên Bái. Bởi trong những lần chăm sóc cắt cơn, 2 anh đã may mắn được y tá Vũ Thị Hồng Vi và y tá Trương Kim Hiền chăm sóc mà sau này họ đã kết duyên nên vợ, nên chồng. Ngồi bên bàn trà ngắm mặt hồ Thác Bà tĩnh nặng, chị Hiền (nay là vợ anh Dương Tiến Hồng) tâm sự: Năm 1992 chị nhận công tác tại Trung tâm với nhiệm vụ hàng ngày chăm sóc cắt cơn cho các đối tượng nghiện hút. Năm 1993, khi đó anh Hồng là đối tượng nghiện hút phải đi cai nghiện tập trung, những lúc thấy anh lên cơn vật vã vì thèm thuốc chị thương lắm. Nhờ có sự chăm sóc tận tình chu đáo của chị Hiền mà anh Hồng đã vượt qua sự cám giỗ ngọn ngào của ma tuý. Năm 1996 anh chị xây dựng gia đình riêng, cả Trung tâm vui như mở hội và mừng cho đôi uyên ương xứng đôi vừa ý. Hạnh phúc nhất bây giờ đối với chị Hiền là được chăm sóc, cứu chữa cho những người đã một thời lầm nỗi đoạn tuyệt được với ma tuý để trở về sống hạnh phúc cùng gia đình và người thân. Bây giờ, trừ những ngày làm việc tại Trung tâm, mỗi tuần chị được về nhà hai lần sống vui tươi trong vòng tay âu yếm của gia đình và chăm sóc chồng cùng đứa con đầu lòng năm nay đã 12 tuổi.
Song không phải ai cũng có được niềm hạnh phúc giản dị đó bởi hiện tại số người nghiện ma tuý trên địa bàn Yên Bái mỗi ngày một tăng tập trung chủ yếu ở lứa tuổi lao động, thanh thiếu niên. Được biết, hiện nay trên địa bàn Yên Bái có 2.331 người nghiện; trong đó số trong Trung tâm cai nghiện của tỉnh có 356 người, số trong trại tạm giam có 127 người và số ngoài xã hội là 1.848 người có hồ sơ kiểm soát, nhưng con số thực tế số người nghiện phải gấp 3 lần so với số nằm trong hồ sơ quản lý. Công tác cai nghiện và quản lý sau cai còn nhiều vấn đề bất cập dẫn đến tỷ lệ tái nghiện còn rất cao. Đặc biệt, số người nghiện bị nhiễm HIV/AIDS chiếm trên 50% số người nhiễm HIV trên địa bàn toàn tỉnh và gây ra trên 60% các vụ phạm pháp hình sự như trộm cắp, cướp giật... Đau sót hơn cả là trong số 67 cán bộ quản lý giáo dục của Trung tâm cai nghiện hàng ngày chăm sóc, chữa trị cho các học viên đã có 4 người bị phơi nhiễm HIV do chính những người nghiện bị nhiễm HIV gây ra.
Để kiềm chế và đẩy lùi tệ nạn ma tuý, HIV/AIDS tỉnh Yên Bái đã đề ra mục tiêu là ngăn chặn, phát hiện và xử lý kịp thời các hành vi buôn bán, vận chuyển, tàng trữ và sử dụng trái phép chất ma tuý. Phấn đấu đến năm 2010, toàn tỉnh giảm từ 20% đến 30% số người nghiện ma tuý so với năm 2001; 80% số xã, phường, thị trấn và 100% các cơ quan, doanh nghiệp, đơn vị hành chính sự nghiệp, trường học, đơn vị vũ trang trên địa bàn không có người nghiện và tội phạm ma tuý.
Rời Trung tâm cai nghiện, trong lòng tôi như nặng trĩu với bao điều trăn trở, đặc biệt là khi chứng kiến cảnh bệnh nhân Mai Đức Kiên đang rên rỉ với vết đau bầm tím, xưng tướng trên bắp đùi biểu hiện của căn bệnh AIDS giai đoạn cuối. Chiếc thuyền của ông Quảng vẫn cắm neo nằm sát bãi cỏ bình yên, nhưng ngoài kia bao số phận vẫn ngóng chờ ngày đoàn tụ và đoạn tuyệt được với ma tuý, mại dâm./.
Nguyễn Viết Tôn
