Có quá nhiều những điều “chưa chín”

Tại kỳ thi tốt nghiệp THPT mới đây, nhiều người đã đặt dấu hỏi về những địa phương có tỷ lệ học sinh đậu tốt nghiệp tăng vọt, trong đó có những tỉnh tăng gấp 3-4 lần. Việc thi cử đã diễn ra, điểm đã chấm xong, việc Bộ GD&ĐT yêu cầu 5 tỉnh có kết quả thi “đáng ngờ” giải trình chỉ trong 1 tuần, thực chất giống như việc để “vỗ yên dư luận”.

Kỳ thi năm 2007 được siết lại kỷ cương đúng vào lúc nó đang “lỏng” nhất kết quả tốt nghiệp tụt ngoài sự dự đoán. Thế nhưng theo lãnh đạo của Cục công nghệ thông tin, kể cả năm 2007 vẫn có thể truy được từ dữ liệu thi những bất thường từ một số phòng thi cụ thể để có căn cứ nghi ngờ vào sự trung thực của thí sinh, giám thị và đơn vị tổ chức thi. Ví như phòng thi mà 100% thí sinh đều đạt điểm 9, hoặc 9,5. Những nghi vấn này được thông báo cho địa phương chỉ để “nhắc nhở”.

Năm 2008, Bộ GD&ĐT đã huy động đến hơn 8500 thanh tra là giảng viên các trường ĐH, CĐ tham gia giám sát thi tốt nghiệp. Nhưng “bài thuốc” này không phải thứ đặc trị cho tiêu cực thi cử, khó có thể ngăn ngừa ở một kỳ thi được trải rộng, ở đó “ tính cục bộ địa phương”, bệnh “thành tích kinh niên” vẫn tồn tại ở lực lượng quản lý.

Theo ông Trần Bá Giao, Phó Chánh thanh tra Bộ GD&ĐT, để đảm bảo nghiêm túc và giải toả nghi ngại cho xã hội, có thể huy động các trường ĐH can thiệp sâu hơn vào kỳ thi quốc gia (nếu kỳ thi được thực hiện). Nhưng đây là việc không dễ. Vì với trên 8500 thanh tra uỷ quyền, các trường ĐH đã gặp khó khăn về con người, kinh phí, bị xáo trộn hoạt động đào tạo. Trong khi thực tế đã cho thấy, người của trường đại học không phải “thuốc đặc trị” khi đứng đầu tổ chức kỳ thi tại địa phương; vẫn còn nhiều người vì thành tích, vì bảo vệ danh tiếng địa phương mà cố gắng bao che cho tiêu cực.

Tại HN, một giám thị để thí sinh mang bài thi hỏng (có lời giải) ra ngoài phòng thi, bị thanh tra thi đề nghị đình chỉ đã khiến cho thanh tra Bộ này bị đe… kiện. Lý lẽ của những người đứng đầu ngành GD&ĐT HN là “Bài thi hỏng, không phải giấy nháp, mà trong quy chế chỉ quy định không cho thí sinh mang giấy nháp ra khỏi phòng thi khi mới thi chưa đến 2/3 thời gian”. Lấy câu chữ để bắt bẻ thì các nhà quản lý của HN có cớ để nói, nhưng nhìn vào bản chất, thì bài thi hỏng có lời giải và giấy nháp có nguy cơ dẫn đến tiêu cực như nhau. Và sơ xuất của giám thị là đáng phải kiểm điểm, kỷ luật. Nhưng đáng tiếc là những người đứng đầu ngành GD tại HN đã cố gắng không nhìn nhận theo hướng đó, chỉ để giữ “trong sạch” cho địa phương mình.

 

Tại Hải Phòng, người của BCĐ thi đã phản ứng với thanh tra chỉ vì vị này vào phòng thi để kiểm tra dấu hiệu nghi ngờ từ phía thí sinh. Một số thanh tra lưu động của Bộ đã không thực hiện được việc “kiểm tra đột xuất” khi bị ách lại trước cổng trường thi đến cả giờ đồng hồ mới được vào - “hoãn binh” để các cơ sở thi đánh động cho thí sinh, chấn chỉnh giám thị.

Nhiều điểm thi tốt nghiệp THPT năm 2008 được ghi nhận: Phao thi trắng khu vực thi (Ninh Bình, Thanh Hoá), bên trong thí sinh thi, bên ngoài cha mẹ ngồi dán phao thi gửi cho con (Yên Bái). Thanh tra uỷ quyền nhiều nơi tìm không thấy, một số khác phản ánh “phải nương tay vì áp lực từ phía địa phương”…

Mặc dù Bộ GD&ĐT khẳng định kỳ thi 2008 nghiêm túc, khách quan, nhưng thực chất tiêu cực vẫn còn tồn tại. Nếu kỳ thi tại các địa phương này phải cõng thêm một mục đích “lấy kết quả để xét tuyển vào đại học” thì khó có thể khẳng định sẽ “giảm căng thẳng, áp lực” cho xã hội và càng khó ngăn chặn tiêu cực.

Đề thi cho hai mục đích khác hẳn nhau là điều không dễ dàng. Nhiều GV phổ thông và đại học cùng lo ngại về tính khả thi của đề thi “hai mục đích”.

Ông Nguyễn Hữu Chiệu, Hiệu trưởng trường THPT Trần Phú HN nhận xét: Về lý thuyết, tỷ lệ 60% đề thi để xét tốt nghiệp, 40% để lựa chọn tuyển sinh là phù hợp. Nhưng khi áp dụng đại trà sẽ có những phức tạp cần phải lường trước. Ví dụ với tỷ lệ 60% đề thi để xét tốt nghiệp, tương đương với 6 điểm. Nếu thí sinh làm hết mới đạt 6 điểm/môn. Nhưng chắc chắn sẽ có nhiều thí sinh, nhất là thí sinh các vùng đặc thù không làm được hết 60% đề thi và có điểm dưới trung bình. Theo đó, tỷ lệ tốt nghiệp có thể sẽ bị sụt giảm. Đây là vấn đề đáng phải suy nghĩ. Nhưng nếu barem điểm điều chỉnh theo hướng chỉ để 2 điểm để phân hóa thí sinh cho mục tiêu tuyển chọn thì cũng rất khó làm. Chưa kể với cách phân chia như trong đề án, những HS chuyên sẽ bị thiệt thòi. Vì HS chuyên có thể làm tốt 2 câu hỏi phân hóa nhưng chưa chắc đã làm tốt 60% câu hỏi phần kiến thức cơ bản. Trong khi trường ĐH lại cần tuyển những thí sinh có tư duy sáng tạo, chuyên sâu.

Ông Đỗ Lệnh Điện, hiệu trưởng trường Amsterdam Hà Nội cũng có băn khoăn tương tự: “Nhiều câu hỏi khó quá, sẽ có nhiều thí sinh không được công nhận tốt nghiệp, mà dễ quá thì khó phân loại HS. Vì thế vai trò của người định cỡ độ khó của các câu hỏi trong đề thi rất quan trọng. Chúng ta mới chỉ thực hiện thi trắc nghiệm 2 năm nay, cần phải có sự thẩm định lại công tác làm đề thi, xây dựng ngân hàng đề thi trước khi áp dụng cho một kỳ thi quốc gia liên quan đến số đông HS”. Sự cố đáp án đề thi vật lý trong kỳ thi tốt nghiệp THPT vừa qua bị sai càng khiến người dân lo ngại hơn với các môn thi trắc nghiệm của “hai trong một”.

Ông Nguyễn Văn Nhã, Trưởng ban đào tạo ĐHQGHN khẳng định: “Tôi không tán thành với “hai trong một”. Và nếu thực hiện nó, trường tôi sẽ phải có kỳ kiểm tra thêm để tuyển được sinh viên tốt, đảm bảo chất lượng. Từ ý tưởng “hai trong một”, nhiều trường ĐH đã nghĩ đến một kỳ thi riêng”.

Kỳ thi chưa được tổ chức nhưng nhiều trường ĐH đã bày tỏ quan điểm “sẽ tổ chức kỳ kiểm tra riêng” sau khi tuyển sinh từ kết quả của kỳ thi quốc gia. Nguyên do vì các trường không tin tưởng vào cách đánh giá từ đề thi quốc gia và tính thực chất của kỳ thi được đặt ngoài tầm của mình.

Không công bố lý do cụ thể về việc hoãn thực hiện một đề án tốn nhiều công sức, nhưng trong những căn cứ để hoãn, chắc chắn có những lo ngại về đề thi, cách tổ chức thi và sự đồng thuận trong dư luận. Một đề án được mang ra lấy ý kiến cả thảy 20 lần, nhưng rồi phải hoãn, Nhưng “hoãn”, thay vào việc mang học sinh ra “thử nghiệm”, theo nhiều ý kiến của các nhà giáo dục lại là một quyết định sáng suốt.