(TT&VH Cuối tuần) - Được ví như những cửa hiệu hào nhoáng tại Thủ đô Moskva, đoàn tàu cao tốc đầu tiên mang tên Sapsan được xem là biểu tượng cho một nước Nga phát triển, đang đổi mới và hiện đại từng ngày. Song…
Nhìn qua ô cửa, là một nước Nga khác…
Tổng thống Dmitri Medvedev đã nhiều lần phát biểu rằng: “Nước Nga đang thay đổi, thay đổi cho chính mình và cho phần còn lại của thế giới”. Và tại Diễn đàn kinh tế Thế giới tổ chức ở Saint-Petersburg năm ngoái, ông cũng đã nhấn mạnh: “Nga phải trở thành một đất nước thu hút mọi người trên thế giới, những ai muốn đến đây để thực hiện giấc mơ của mình”. Ví dụ như gã khổng lồ Siemens đã trao tận tay người Nga đoàn tàu Sapsan này, hay hãng Alstrom của Pháp đang tham gia vào gói thầu xây dựng tuyến đường sắt cao tốc nối Saint-Peterburg và Helsinki (Phần Lan).
Trên tàu cao tốc Sapsan, các doanh nhân ăn mặc sang trọng thong thả ngồi bên các phụ nữ mang giày cao gót và các du khách nước ngoài. Họ được “lên” Sapsan với giá vé từ 90 đến 180 euro một lượt. Trong khoang chứa đồ, có rất nhiều những hành lý mang nhãn hiệu Louis Vuitton. Giờ khởi hành đã đến! Sapsan rùng mình, trườn lên phía trước, chậm như một con rắn. Trong không gian sang trọng của khoang hạng nhất, các cô tiếp viên lần lượt phục vụ khách rượu vang trắng và bữa ăn nóng.
Sapsan - tàu cao tốc đầu tiên của nước Nga
Thế rồi, đoàn tàu nhanh chóng tăng tốc, “bay” 250km/giờ qua miền nông thôn buồn tẻ của nước Nga, đó đây hiện lên những căn nhà gỗ lẻ loi, các thôn làng hẻo lánh. Qua cửa sổ từ các toa tàu, du khách cũng có thể quan sát thấy, đó là một nước Nga hoàn toàn khác. Đất nước với một miền quê rộng lớn nhưng nghèo khó, những con người lam lũ, họ không được thụ hưởng những gì được gọi là văn minh hiện đại. Họ đốt than để sưởi ấm vào mùa Đông và nốc rượu vodka liên tục để chống lại giá rét. Và để quên đi rằng, họ đã từng có một cuộc sống tốt đẹp hơn thế này nhiều vào thời Liên bang Xô Viết trước đây.
Trong vòng 20 năm gần đây, tuổi thọ trung bình của người Nga đã giảm từ 64 xuống còn 59 tuổi. Và nguyên nhân: chứng nghiện rượu, điều kiện sống khắc khổ và hệ thống chăm sóc y tế cũ kỹ (40% bệnh viện không có nước nóng). Tại một đất nước mà chênh lệch thu nhập thật không thể tin được (20 đại tỷ phú kiểm soát 1/5 nguồn của cải quốc gia), hiếm khi những người “dân đen” có thể dám than phiền.
Xung đột
Vì thế không có gì là ngạc nhiên khi làn sóng giận dữ tăng lên chống lại sự hiện hữu của tuyến đường cao tốc đầu tiên này. Từ mùa Đông năm 2009, những hành động chống đối đã diễn ra liên tục dọc theo tuyến đường sắt dài 650km, là tuyến đường sắt lâu đời nhất và đông đúc nhất nước Nga. Ném đá, bắn tỉa, cắt dây cáp điện… Và sau 6 tháng được đưa vào sử dụng, Sapsan đã phải hứng chịu trên dưới 20 vụ phá hoại trực tiếp nhắm vào các toa tàu.
Cũng không thể chối cãi được là việc đưa vào sử dụng đoàn tàu cao tốc Sapsan đã làm đảo lộn cuộc sống của người dân địa phương sinh sống dọc theo tuyến đường mà con tàu đi qua. Nằm cách thủ đô Moskva 167km, ngôi làng Tchouprianovka với 2.500 dân từ bao đời nay, từ khi khánh thành tuyến đường sắt Moskva - Saint-Petersburg vào năm 1851, đã sống và sinh hoạt theo nhịp điệu hoạt động của những chuyến tàu mỗi ngày. Sự xuất hiện của Sapsan đã là một nỗi ám ảnh lớn đối với dân làng: vì lý do an toàn, rào chắn bảo vệ sẽ được hạ xuống 20 phút trước khi đoàn tàu đến, và kết quả là, với 16 chuyến Sapsan mỗi ngày, cộng với nhiều chuyến tàu liên tỉnh, tàu khách và cả tàu chở hàng, Tchouprianovka đã bị “cắt đôi” tổng cộng hơn 7 tiếng/ngày! Mà đôi lúc, rào chắn hạ xuống đến những 90 phút liền. Và thật là kinh khủng khi vào mùa Đông, khi học sinh bị chặn trước rào chắn và phải chịu đựng cái lạnh-200C mà không thể nào về nhà ngay được.
Tàu cao tốc Sapsan làm đảo lộn cuộc sống dân cư trong vùng. Tắc đường liên tục và người dân phẫn nộ.
Sát bên rào chắn, nhiều người tỏ thái độ bực tức mà họ cho là “không thể chịu đựng nổi”. Kẹt xe kéo dài suốt 3km là chuyện thường ngày và tắc nghẽn cho đến tận đầu quốc lộ. Thế rồi, vào tháng 5 vừa qua, chiếc rào chắn này gây tai họa thêm cho dân làng, khi một vụ hỏa hoạn đã thiêu rụi căn nhà của một người dân trong vùng, mà xe cứu hỏa lại bị kẹt bên kia rào chắn, bó tay! Cụ Vassili Adamiuk kể lại: “Lính cứu hỏa cứ đứng đó và chỉ biết khoanh tay nhìn căn nhà đang cháy phừng phừng!”. Tính đến nay, Sapsan đã lấy đi sinh mạng của trên 10 người dân bất cẩn khi vượt qua rào chắn vì không thể chờ đợi được.
Giải pháp? Dân làng ở đây ai cũng biết cả rồi: phải xây dựng một hầm chui hay một cầu vượt ngang qua tuyến đường sắt này, nhưng chính quyền lại không có… tiền. Ngồi trong văn phòng làm việc, bà Chủ tịch Loubov Arbousova đang đọc đi đọc lại hồ sơ khiếu kiện được gửi lên từ 7 tháng trước, đơn thư từ những người phản đối Sapsan. Bà giải thích: “Đầu tiên, là dân làng khiếu kiện khi họ không được tham khảo ý kiến trước. Người dân chỉ biết được tuyến tàu cao tốc Sapsan qua truyền hình, và chỉ 3 ngày trước khi chuyến tàu mới này được đưa vào khai thác mà thôi. Lúc đó, ai cũng đồng tình, nhưng không ai hình dung ra được chuyện gì sẽ xảy ra tiếp theo…”.
Và để “nhường đường” cho Sapsan hoạt động, bởi đoàn tàu cao tốc này chạy trên tuyến đường ray có sẵn từ trước đến nay, ngành đường sắt đã phải hủy bỏ nhiều chuyến tàu địa phương mà họ cho là không mang lại hiệu quả kinh tế. Một nữ y tá phàn nàn: “Tôi làm việc tại một bệnh viện ở Tver cách đây 12km và tan ca lúc 14 giờ, nhưng tôi phải đợi đến 19 giờ mới có thể lên tàu về nhà”. Chính quyền cũng đã cho chạy nhiều chuyến xe chở khách thay thế, nhưng với giá vé 30 rúp so với 12 rúp của tàu hỏa thì dân làng đành chịu.
Cuối cùng, sự phẫn nộ cũng đã có kết quả. Bà chủ tịch tổ chức liên tục các cuộc họp dân cư về vấn đề này, bà báo cáo lên cả chính quyền vùng Tver, và từ đây, lãnh đạo địa phương đã gửi kiến nghị lên Tổng thống Dmitri Medvedev, bởi tổng thống chắc chắn cũng nắm được tình hình khi truyền hình đã có nhiều loạt phóng sự về vấn đề này. Và chính quyền địa phương loan báo rằng tổng thống đã có phản ứng tức thì. Chỉ vài ngày sau đó, một ban thanh tra nhà nước, trong đó có cả vị phó lãnh đạo ngành đường sắt Nga và Bộ trưởng Giao thông, đã xuống tận Tchouprianovka thị sát để xem Sapsan đang “quấy nhiễu” ra sao!
Cuối cùng đã có giải pháp. Đoàn thanh tra đã hứa rằng họ sẽ nghiên cứu cho xây dựng một cầu vượt tại đây trễ nhất là 3 năm nữa. Thế mà, có người vẫn không tin, một tài xế đường dài đang nằm đợi ngay bên rào chắn đã bĩu môi một cách đầy hoài nghi: “Xây một cầu vượt tại Tchouprianovka à? Tôi đã nghe nói chuyện này từ thời Leonid Brejnev (Tổng bí thư ĐCS Liên Xô từ 1964 đến 1982) rồi!”.
Tường Nguyễn
