(TT&VH) - Chính phủ Nhật Bản hôm 23/3 đã ước tính những tổn hại trực tiếp do thảm họa động đất, sóng thần mới xảy ra ở nước này có thể lên tới 300 tỷ USD, qua đó biến đây trở thành thảm họa thiên nhiên gây tốn kém nhất thế giới. Điều này cũng có nghĩa quá trình tái thiết sắp tới của Nhật Bản sẽ diễn ra vô cùng khó khăn.
>> Chuyên đề: Động đất, sóng thần kinh hoàng ở Nhật Bản
Theo ước tính của Văn phòng Nội các Nhật Bản đưa ra, hư hại do thảm họa động đất, sóng thần tác động lên các công trình, đường sá, cơ sở hạ tầng và doanh nghiệp dọc theo 7 tỉnh lớn nằm ở khu vực Đông Bắc của Nhật đã gây ra thiệt hại từ 16.000 tỷ yen (185 tỷ USD) tới 25.000 tỷ yen (308 tỷ USD). Điều đó có nghĩa tăng trưởng kinh tế Nhật Bản sẽ bị kéo tụt mất 0,5% trong năm nay.
Thảm họa thiên nhiên gây thiệt hại lớn nhất thế giới
Nếu dự đoán trên là chính xác, mức độ thiệt hại này sẽ dễ dàng vượt qua cơn bão Katrina để trở thành thảm họa thiên nhiên gây tốn kém nhất thế giới. Siêu bão tàn phá vùng New Orleans của Mỹ hồi năm 2005 đã gây ra tổn thất khoảng 125 tỷ USD. Nó cũng vượt qua mức tổn thất 100 tỷ USD theo sau trận động đất Kobe 1995, cho tới trước đó vẫn là thảm họa thiên nhiên khiến Nhật tốn nhiều tiền của nhất.
Bốn tỉnh bị thiệt hại nhiều nhất sau trận động đất là Iwate, Miyagi, Fukushima và Ibaraki. Đây là vùng đất nuôi dưỡng nhiều ngành công nghiệp chiến lược của Nhật Bản như điện tử, phụ tùng xe hơi, lắp ráp ô tô, nông nghiệp...
Gánh nặng tái thiết đang đè lên vai Chính phủ và nhân dân Nhật Bản 
Số thiệt hại tương đương 6% tổng thu nhập quốc nội của Nhật Bản. “Trận động đất sẽ ảnh hưởng nghiêm trọng đến điều kiện kinh tế và sản lượng hàng hóa của Nhật Bản” - thống đốc Ngân hàng Trung ương Nhật Bản Masaaki Shirakawa nói trước một ủy ban điều trần của Quốc hội. Chung quan điểm, thành viên ban điều hành Ngân hàng Trung ương Ryuzo Miyao cảnh báo: “Chúng ta cần phải nhớ rằng tác động tiêu cực của trận động đất lên nền kinh tế, ít nhất là về mặt nguồn cung, có thể lớn hơn trận động đất Kobe cách nay 16 năm và sẽ kéo dài” - ông nói.
Tái thiết theo cách nào?
Trong những nỗ lực đầu tiên để xử lý thảm họa, hôm 14/3, Ngân hàng Trung ương Nhật Bản đã bơm 12.000 tỷ yen vào nền kinh tế với mục đích chính là bình ổn thị trường tài chính. “Thị trường tài chính Nhật rất cần vốn sau thảm họa vừa qua và việc BOJ bơm tiền vào thời điểm này chủ yếu là để đảm bảo không có bất cứ một sự gián đoạn nào trên thị trường liên ngân hàng”, chuyên gia Toshiaki Terada của Totan Research nói với hãng tin Bloomberg.
Giới phân tích đánh giá Ngân hàng Trung ương Nhật Bản đã làm hết sức để giúp nền kinh tế và giờ tới lúc Chính phủ Nhật phải hành động. “Quả bóng đang nằm bên sân của Chính phủ” - Yasunari Ueno, kinh tế gia tại Công ty Chứng khoán Mizuho Securities ở Tokyo đánh giá. - “Can thiệp tiền tệ là một chuyện. Bước tiếp theo là phải có kế hoạch chi tiêu ngân sách đáng tin cậy”.
Các quan chức của Chính phủ liên minh cầm quyền ở Nhật nói rằng họ cần ít nhất một khoản gấp 2 hoặc hơn các khoản ngân sách khẩn cấp để sử dụng vào hoạt động tái thiết. Giới chức lãnh đạo hiện vẫn chưa biết sẽ kiếm tiền từ đâu để có thể vượt quá mức 100 tỷ USD và dường như sẽ buộc Chính phủ phải tiếp tục vay nợ từ các nhà đầu tư.
Đây là một vấn đề lớn, bởi nợ công đã lớn gấp đôi nền kinh tế trị giá 5.000 tỷ USD của Nhật Bản. Đây cũng là mức nợ lớn nhất trong nhóm các nước phát triển. Bộ trưởng Tài chính Yoshihiko Noda vừa qua đã khuyến cáo Nhật Bản không nên vội vã vay mượn để chi trả cho việc tái thiết.
“Với tình trạng tài chính công đang rất nghiêm trọng, chúng ta cần phải theo dõi cẩn thận xem trận động đất có thể ảnh hưởng ra sao tới nguồn thu thuế. Về nguồn vốn sử dụng cho việc tái thiết, chúng ta cần phải gây dựng lòng tin của thị trường và không nên dựa quá nhiều vào việc tăng thêm các khoản nợ mới” - ông nói.
Theo tính toán của Ngân hàng Thế giới, Nhật Bản sẽ phải mất 5 năm mới hoàn tất việc tái thiết các vùng hứng chịu thảm họa.
Khó khăn chờ đón người Nhật
Trong khi các nhà kinh tế kỳ vọng Nhật Bản sẽ bước vào giai đoạn tái thiết lớn nhất kể từ thời hậu Thế chiến II, và nền kinh tế của nước này sẽ bắt đầu được kích thích từ nửa cuối năm nay, họ vẫn cảnh báo tình trạng thiếu điện đang đe dọa tới sự ổn định của nền kinh tế. Thảm họa động đất sóng thần vừa qua đã làm gần 22.000 người chết và bị thương, 350.000 người vô gia cư, đồng thời đánh hỏng các cơ sở hạ tầng cấp điện lớn ở Nhật.
Công ty Điện lực Tokyo (TEPCO) vốn cấp điện phục vụ thủ đô Tokyo và các vùng xung quanh. Đây là các khu vực quan trọng, cung cấp 40% tổng sản lượng hàng hóa Nhật Bản. Tuy nhiên TEPCO đã mất đi 20% tổng lượng điện, do các nhà máy nhiệt điện và điện nguyên tử của họ bị hỏng, và sẽ không thể nào cung cấp đủ điện, khi nhu cầu sử dụng đạt đỉnh trong mùa Hè tới.
Một vấn đề lớn nữa là nguồn cung nguyên liệu và thiết bị cho hoạt động sản xuất. Toyota Motor, hãng xe số 1 thế giới, đã phải ngừng sản xuất xe hơi từ ngày 14/3 do thiếu phụ kiện, bao gồm các phụ kiện cao su và điện tử. Tới cuối tuần này, ước tính thiệt hại từ việc ngừng sản xuất đã khiến Toyota không thể đưa ra thị trường khoảng 140.000 chiếc xe.
Ngoài ra, các nhà phân tích cảnh báo thiệt hại của Nhật Bản sẽ còn tăng lên trong thời gian tới, chừng nào các vấn đề ở nhà máy điện Fukushima Daiichi chưa được giải quyết. Tình trạng rò rỉ phóng xạ ở nhà máy điện nguyên tử này đã có lúc đe dọa thủ đô Tokyo, vốn nằm cách đó 250km. “Quy mô của các thiệt hại do thảm họa động đất và sóng thần (ở Nhật Bản) sẽ là chưa có tiền lệ” - Susumu Kato, một nhà phân tích ở Công ty Credit Agricole đánh giá - “Thảm họa này sẽ là gánh nặng khổng lồ kìm hãm sự tăng trưởng kinh tế của Nhật Bản”.
Tường Linh
