(TT&VH) - Ngày hôm nay, 20/7, tại nhiều quán cà phê ở thủ đô Ankara người ta thấy một cảnh tượng khác thường: Không một vị khách nào cầm điếu thuốc trong tay. Điều này càng lạ nếu ta biết câu ngạn ngữ quen thuộc ở châu Âu “rít như dân Thổ”, ám chỉ thói nghiện thuốc lá vào bậc nhất thế giới của đàn ông Thổ Nhĩ Kỳ.
“Có chiếu ban ra”
“Có chiếu ban ra”
 Thủ tướng Thổ Nhĩ Kỳ |
Thủ tướng Thổ Nhĩ Kỳ Tayyip Erdogan đã ban ra một “chiếu chỉ” khiến hơn 22 triệu “dân nghiện” (trong tổng số gần 71 triệu người) hãi hùng: Cấm triệt để hút thuốc lá ở quán cà phê, nhà hàng và quán ba, bắt đầu từ ngày 19/7.
Một nửa số nam giới trưởng thành ở Thổ Nhĩ Kỳ hút thuốc liên tục và họ cho đấy là “biểu tượng đàn ông”. Các nước châu Âu vốn xem cảnh dân Thổ vung vẩy điếu thuốc, phun khói như tàu hỏa ở khắp mọi nơi mọi chốn là nét “văn hóa dân tộc” từ thời đế chế Ottoman.
Thực ra vua Sultan Murad IV cũng đã từng nhận ra cái họa của tệ hút thuốc lá và ban lệnh cấm. Sử sách ghi lại rằng ông ra lệnh cho đội tuần tra đi khắp các đường phố để phạt những ai trái lệnh. Nhưng Murad đã thất bại, số người hút thuốc vẫn tiếp tục gia tăng. Hiện nay thuốc là là nguyên nhân cướp đi 100.000 sinh mạng mỗi năm, theo ước tính của Bộ Y tế Thổ Nhĩ Kỳ. Con số này tương đương 0,45% số người hút thuốc lá ở Thổ Nhĩ Kỳ, cao hơn tỷ lệ người chết vì những căn bệnh liên quan đến thuốc lá trên toàn cầu là 0,41% (trong tổng số 1,3 tỷ người hút).
Sau khi lên cầm quyền năm 2002 Thủ tướng Erdogan đã cấm hút thuốc lá trong các phiên họp nội các. Tuy nhiên, chiến dịch cấm hút thuốc (ở một số nơi) chỉ được chính thức phát động lần đầu năm 2007, khi ông tuyên bố “thuốc là cũng nguy hại như khủng bố”. Năm ngoái Thủ tướng Erdogan mở rộng phạm vi “vùng không khói” tại các văn phòng, trung tâm thương mại. Kết quả là lượng thuốc lá được tiêu thụ trên thị trường đã giảm một ít.
Phản ứng
Lệnh cấm hút thuốc lá mới đây nhất của ông Erdogan ngay lập tức gây ra những phản ứng trái chiều ở Thổ Nhĩ Kỳ. Hàng nghìn chủ quán bar, cà phê, nhà hàng coi quyết định này là mối đe dọa đối với hoạt động kinh doanh của họ, nhất là trong giai đoạn kinh tế suy thoái hiện nay. Một nhóm khác coi đây là “cuộc tấn công tàn bạo” vào nền văn hóa của Thổ Nhĩ Kỳ. Xin lưu ý, mới đây một số quán cà phê ở các thành phố lớn đã khôi phục việc hút thuốc bằng tẩu dài, gần giống ống tre uống rượu cần ở Việt Nam, coi đây là sự “bảo tồn truyền thống văn hóa dân tộc” và trên thực tế cũng hút được khá nhiều khách.
Một nửa số nam giới trưởng thành ở Thổ Nhĩ Kỳ hút thuốc liên tục và họ cho đấy là “biểu tượng đàn ông”. Các nước châu Âu vốn xem cảnh dân Thổ vung vẩy điếu thuốc, phun khói như tàu hỏa ở khắp mọi nơi mọi chốn là nét “văn hóa dân tộc” từ thời đế chế Ottoman.
Thực ra vua Sultan Murad IV cũng đã từng nhận ra cái họa của tệ hút thuốc lá và ban lệnh cấm. Sử sách ghi lại rằng ông ra lệnh cho đội tuần tra đi khắp các đường phố để phạt những ai trái lệnh. Nhưng Murad đã thất bại, số người hút thuốc vẫn tiếp tục gia tăng. Hiện nay thuốc là là nguyên nhân cướp đi 100.000 sinh mạng mỗi năm, theo ước tính của Bộ Y tế Thổ Nhĩ Kỳ. Con số này tương đương 0,45% số người hút thuốc lá ở Thổ Nhĩ Kỳ, cao hơn tỷ lệ người chết vì những căn bệnh liên quan đến thuốc lá trên toàn cầu là 0,41% (trong tổng số 1,3 tỷ người hút).
Sau khi lên cầm quyền năm 2002 Thủ tướng Erdogan đã cấm hút thuốc lá trong các phiên họp nội các. Tuy nhiên, chiến dịch cấm hút thuốc (ở một số nơi) chỉ được chính thức phát động lần đầu năm 2007, khi ông tuyên bố “thuốc là cũng nguy hại như khủng bố”. Năm ngoái Thủ tướng Erdogan mở rộng phạm vi “vùng không khói” tại các văn phòng, trung tâm thương mại. Kết quả là lượng thuốc lá được tiêu thụ trên thị trường đã giảm một ít.
Phản ứng
Lệnh cấm hút thuốc lá mới đây nhất của ông Erdogan ngay lập tức gây ra những phản ứng trái chiều ở Thổ Nhĩ Kỳ. Hàng nghìn chủ quán bar, cà phê, nhà hàng coi quyết định này là mối đe dọa đối với hoạt động kinh doanh của họ, nhất là trong giai đoạn kinh tế suy thoái hiện nay. Một nhóm khác coi đây là “cuộc tấn công tàn bạo” vào nền văn hóa của Thổ Nhĩ Kỳ. Xin lưu ý, mới đây một số quán cà phê ở các thành phố lớn đã khôi phục việc hút thuốc bằng tẩu dài, gần giống ống tre uống rượu cần ở Việt Nam, coi đây là sự “bảo tồn truyền thống văn hóa dân tộc” và trên thực tế cũng hút được khá nhiều khách.
Những cảnh này bị cấm ở nơi công cộng
Ali Yogurtcu 54 tuổi, chủ một quán “cà phê – tẩu thuốc”, nói: “Hút thuốc lá là văn hóa Ottman có từ đời thủy tổ của chúng tôi. Chúng tôi sẽ phản đối lệnh cấm”. Semih Mavis, người điều phối sản xuất của Efes Beer, tập đoàn bia lớn nhất ở Thổ Nhĩ Kỳ, cho rằng lệnh cấm này khiến Chính phủ mất lòng dân vì can thiệp quá sâu vào lối sống và cách giải trí của mọi người.
Một số “đại gia” trong ngành kinh doanh quán bar nhận định rằng lệnh cấm hút thuốc lá ban ra đồng thời với việc hạn chế quảng cáo đồ uống có cồn là cái bình phong che đậy chính sách “bóp nghẹt” lĩnh vực kinh doanh bia, rượu. Họ cũng kịch liệt phản đối.
Những người vô thần gắn “cơn sốt” cấm thuốc lá với động cơ chính trị của Công lý và Phát triển (AKP), đảng cầm quyền mang tư tưởng Hồi giáo của Thủ tướng Erdogan. Họ cho rằng AKP muốn tạo ra một sự thay đổi trong xã hội, tức là biến một nhà nước phi tôn giáo thành một nhà nước Hồi giáo với những quan điểm bảo thủ như kiểu kiêng kỵ thuốc lá. Waiter Mustafa Kivrikdal, 32 tuổi, làm việc tại một quán cà phê, tỏ ra bức xúc: “Có yếu tố tôn giáo trong lệnh cấm hút thuốc lá lần này”.
Tại một nhà tù ở tỉnh Siirt thuộc miền Đông Nam Thổ Nhĩ Kỳ một nhóm tù nhân nổi loạn đã trèo lên nóc trại giam, phóng hỏa và ném đá để phản đối lệnh cấm hút thuốc lá trong trại giam.
Tất cả những hành vi phản đối làm dấy lên nghi ngờ liệu lệnh cấm mới của ông Erdogan có được tuân thủ ở hàng nghìn quán trà, cà phê, nơi 80% số khách hàng đều có nhu cầu hút thuốc?
Tuy nhiên, cũng có không ít người ủng hộ quyết tâm của Thủ tướng Erdogan. Ngay cả một số người nghiện thuốc lá cũng ủng hộ quyết định này. Nhân viên hàng không Elif Arda, 23 tuổi, vừa phì phèo hút thuốc vừa nói: “Cấm hút thuốc lá là tốt. Cứ bắt phạt là mọi người phải tuân thủ. Tôi nghĩ cùng với thời gian, mọi người sẽ quen thôi.”
Chưa kể, ngày càng nhiều người ở Thổ Nhĩ Kỳ giờ đây lựa chọn lối sống lành mạnh nói “không” với thuốc lá khi họ trở nên giàu có hơn.
Giới chức Thổ Nhĩ Kỳ thừa nhận cuộc chiến chống hút thuốc lá là một thách thức lớn, nhưng nhấn mạnh đặc tính của người dân nước họ dễ thích nghi với sự thay đổi. Bằng chứng là hành khách đã thực hiện “No Smoking - không hút thuốc” trên xe buýt, hay như nước này đã chấp nhận hệ chữ Alphabet, thay cho chữ viết Ottoman vào năm 1928.
Ubey Korbey, Chủ tịch Hiệp hội chống hút thuốc lá và là người tham gia soạn thảo lệnh cấm trên, lạc quan nói: “Chúng ta sẽ nhìn thấy người dân trên mảnh đất này thay đổi suy nghĩ rất nhanh vì họ có một Thủ tướng rất quyết đoán”.
Một số “đại gia” trong ngành kinh doanh quán bar nhận định rằng lệnh cấm hút thuốc lá ban ra đồng thời với việc hạn chế quảng cáo đồ uống có cồn là cái bình phong che đậy chính sách “bóp nghẹt” lĩnh vực kinh doanh bia, rượu. Họ cũng kịch liệt phản đối.
Những người vô thần gắn “cơn sốt” cấm thuốc lá với động cơ chính trị của Công lý và Phát triển (AKP), đảng cầm quyền mang tư tưởng Hồi giáo của Thủ tướng Erdogan. Họ cho rằng AKP muốn tạo ra một sự thay đổi trong xã hội, tức là biến một nhà nước phi tôn giáo thành một nhà nước Hồi giáo với những quan điểm bảo thủ như kiểu kiêng kỵ thuốc lá. Waiter Mustafa Kivrikdal, 32 tuổi, làm việc tại một quán cà phê, tỏ ra bức xúc: “Có yếu tố tôn giáo trong lệnh cấm hút thuốc lá lần này”.
Tại một nhà tù ở tỉnh Siirt thuộc miền Đông Nam Thổ Nhĩ Kỳ một nhóm tù nhân nổi loạn đã trèo lên nóc trại giam, phóng hỏa và ném đá để phản đối lệnh cấm hút thuốc lá trong trại giam.
|
69 lira (tương đương 45 đô la Mỹ) tiền phạt cho một lần vi phạm lệnh cấm hút thuốc là quá nhỏ so với mức phạt tối thiểu 700 đô la ở nước Hy Lạp láng giềng. Nhưng nó thể hiện quyết tâm của Thủ tướng Erdogan muốn thực hiện đến cùng chiến dịch “làm sạch môi trường, làm sạch lá phổi”, cho dù Thổ Nhĩ Kỳ là thị trường thuốc lá lớn thứ bảy thế giới. |
Tuy nhiên, cũng có không ít người ủng hộ quyết tâm của Thủ tướng Erdogan. Ngay cả một số người nghiện thuốc lá cũng ủng hộ quyết định này. Nhân viên hàng không Elif Arda, 23 tuổi, vừa phì phèo hút thuốc vừa nói: “Cấm hút thuốc lá là tốt. Cứ bắt phạt là mọi người phải tuân thủ. Tôi nghĩ cùng với thời gian, mọi người sẽ quen thôi.”
Chưa kể, ngày càng nhiều người ở Thổ Nhĩ Kỳ giờ đây lựa chọn lối sống lành mạnh nói “không” với thuốc lá khi họ trở nên giàu có hơn.
Giới chức Thổ Nhĩ Kỳ thừa nhận cuộc chiến chống hút thuốc lá là một thách thức lớn, nhưng nhấn mạnh đặc tính của người dân nước họ dễ thích nghi với sự thay đổi. Bằng chứng là hành khách đã thực hiện “No Smoking - không hút thuốc” trên xe buýt, hay như nước này đã chấp nhận hệ chữ Alphabet, thay cho chữ viết Ottoman vào năm 1928.
Ubey Korbey, Chủ tịch Hiệp hội chống hút thuốc lá và là người tham gia soạn thảo lệnh cấm trên, lạc quan nói: “Chúng ta sẽ nhìn thấy người dân trên mảnh đất này thay đổi suy nghĩ rất nhanh vì họ có một Thủ tướng rất quyết đoán”.
Lưu Liên
