Chống biến đổi khí hậu: Cây xanh “đuối sức”

Rừng cây "đuôi sức" trong việc hấp thụ khí CO2

50 triệu năm trước, cá mập có thể lang thang ở Bắc Cực bởi cả hai cực của hành tinh xanh đều không có băng. Núi lửa hoạt động là nguồn chính sản sinh khí CO2 làm ấm trái đất. Tuy nhiên, qua hàng triệu năm, một phần lượng CO2 đã hòa tan vào các mạch nước ngầm đổ ra biển, rồi được lưu giữ dưới đáy đại dương. Hầu hết phần còn lại bị hút vào các kẽ hở trong lòng trái đất, hình thành sau cú “vặn mình” của nó tạo ra dãy núi Himalaya và Andes ngày nay. Ngoài ra còn có một thế lực vô hình khác “tiêu hóa” khí CO2. Đó là phản ứng hóa học xảy ra khi các núi đá lửa bị thời tiết bào mòn. Sự “mất tích” của khí CO2 khiến trái đất lạnh dần trong suốt thời gian dài sau đó, và chu kỳ này cứ lặp đi lặp lại.

Về lý thuyết, trái đất phải biến thành một “quả cầu băng” vì thiếu khí CO2. Nhưng tại sao kịch bản này không xảy ra? Đây là câu hỏi làm đau đầu giới khoc học từ đó đến nay. Các nhà khoa học Mỹ cho rằng câu trả lời nằm ở sức mạnh của cây xanh. Thực vật, đặc biệt là cây cối, hấp thụ khí CO2 khi quang hợp, đồng thời giữ vai trò quan trọng trong quá trình bào mòn các núi đá lửa. Rễ cây tiết ra một số a-xít làm hòa tan các chất khoáng, giữ cho đất không bị xói mòn, nhưng cũng làm tăng lượng CO2 “rỉ” vào những mạch nước ngầm trôi ra biển. Khi lượng CO2 trong khí quyển giảm mạnh, “bao tử xanh” thiếu dưỡng chất để “nghiền”, quá trình bào mòn đá lửa và “chôn vùi” khí CO2 vì thế cũng giảm dần tốc độ. Vậy là bầu khí quyển vẫn có đủ khí CO2 để không “băng hóa” trái đất.

Cây xanh đã “cứu” trái đất khỏi tình trạng đóng băng. Liệu chúng có giúp hành tinh của chúng ta thoát khỏi tình trạng biến đổi theo hướng nóng dần lên hiện nay không? Trong Ngày môi trường thế giới năm nay, chiến dịch trồng cây đã được Tổ chức Môi trường Liên hiệp quốc (UNEP) khởi xướng, với mục tiêu trồng thêm 7 tỷ cây xanh từ nay đến cuối năm 2009. Các chiến dịch như vậy, gồm trồng lại hay trồng mới rừng, lâu nay vẫn được triển khai rộng khắp nhằm chống lại sự biến đổi khí hậu toàn cầu. Tuy nhiên, một số nhà khoa học lên tiếng rằng cần hiểu đúng ý nghĩa của hoạt động này để không kỳ vọng quá nhiều so với thực tế.

Tỷ lệ hấp thụ carbon trong cây cối phụ thuộc vào loài và vị trí. Các loài sinh trưởng nhanh trong vùng khí hậu nhiệt đới có thể thu giữ CO2 nhanh gấp nhiều lần so với vùng ôn đới. Qua một vòng đời 20 năm, những loài thích hợp trong điều kiện tốt có thể hấp thụ hơn 40.000 tấn CO2/km2. Do vậy một đồn điền 100km2 có thể hấp thu 4 triệu tấn CO2 trong vòng 20 năm. Con số đó tương đương với việc lấy đi 50.000 xe ô tô khỏi đường phố. Nhưng cây không tồn tại mãi mãi nên giá trị tác động tới khí hậu của nó cũng vậy.

Việc thu khí carbon qua cây trồng cũng gây ra một số nguy cơ. Cây có thể bốc cháy trong những vụ cháy rừng, chết do bệnh, vi khuẩn tấn công hay bị chặt bởi chính các giá trị kinh tế, tất cả không sớm thì muộn sẽ làm tụ khí CO2 vào bầu khí quyển. Điều này đã tạo nên một cuộc tranh cãi lớn và làm trì hoãn các dự án trồng cây gây rừng.

Một nghiên cứu được công bố năm 2006 cho biết, ngoài ảnh hưởng làm mát do hấp thụ khí CO2, rừng còn có các ảnh hưởng làm tăng nhiệt rất đa dạng tùy vào khu vực cây được trồng. Tại khu vực có khí hậu ôn hòa, tán lá của cây hấp thụ nhiều năng lượng mặt trời hơn các bãi cỏ và khu vực rộng rãi- những nơi người ta có xu hướng thay thế bởi cây lớn chậm, và nó cũng liên quan đến mức độ CO2 được thải ra khí quyển mỗi năm. Đối với khí hậu nhiệt đới thì ngược lại, cây thường là các loài rậm rạp và thấp, vì vậy có ảnh hưởng ít hơn trong việc hấp thụ năng lượng mặt trời.

Tuy nhiên, vấn đề chính là cây xanh hấp thu CO2 quá “lề mề” so với tốc độ khí thải độc hại do ngành công nghiệp và các phương tiện giao thông thải ra ngày nay.

Hiện tại chúng ta thải CO2 vào khí quyển với tốc độ nhanh gấp khoảng 100 lần so với tất cả các núi lửa trên thế giới gộp lại. Trong khi đó nồng độ CO2 trong khí quyển hiện nay đã ở mức 385 phần triệu so với 280 phần triệu thời tiền cách mạng công nghiệp, mà mức ổn định khí quyển là từ 200 đến 250 phần triệu. Muốn đạt được mức này phải mất hàng trăm nghìn năm để thiên nhiên loại bỏ khỏi khí quyển lượng khí thải hình thành từ việc đốt nhiên liệu hóa thạch. Tốc độ này là quá chậm nên khó tránh khỏi những tác động khôn lường.

Theo báo cáo của Ủy ban liên chính phủ về biến đổi khí hậu (IPCC), lượng CO2 và các chỉ số quan trọng liên quan khác về quá trình biến đổi khí hậu trên trái đất đã tới hoặc gần “đụng trần”. Trong khi đó, các nhà khoa học cảnh báo rằng gần đây nhiệt độ nước biển và tốc độ tan băng ở Bắc Cực đã tăng rất nhanh, khiến bề mặt nước ở những đại dương dâng cao nhanh hơn dự đoán của IPCC. Ngoài ra, khí methane gây hiệu ứng nhà kính, được tích tụ hàng nghìn năm dưới các lớp băng tại Bắc Cực, cũng thoát lên khí quyển nhiều hơn, làm gia tăng quá trình biến đổi khí hậu. Vì vậy, theo kết luận mới nhất của các nhà khoa học Mỹ, lời đáp cho bài toán biến đổi khí hậu phải là “bịt” dần những “ống khói” công nghiệp kết hợp với trồng thêm cây xanh chứ không quá dựa dẫm vào rừng để rồi cứ “vô tư” thải khí CO2 lên trời.