Tranh cãi quanh đồng tiền đầu tiên in hình phụ nữ

(TT&VH) - Từ 1/1/ 2009 Thổ Nhĩ Kỳ sẽ đưa bộ tiền mới vào lưu hành. Trong đó lần đầu tiên có một đồng tiền in hình phụ nữ: Đó là đồng tiền mệnh giá 50 lira in hình nữ nhà văn Fatma Aliye Hanim. Sự kiện này đang gây ra một cuộc tranh cãi lớn giữa chính phủ Hồi giáo và lực lượng đối lập thuộc phái Cộng hòa.

Ngày 1/1/2005, cuộc cải cách tiền tệ ở Thổ Nhĩ Kỳ bắt đầu được tiến hành cùng với việc đồng lira cũ được thay thế bởi đồng “Lira Mới” (New Lira), với tỷ giá trao đổi 1 lira mới bằng 1.000.000 lira cũ. Theo tỷ hối hiện hành, một lira mới tương đương 0,67 USD. Cuộc cải cách trên giờ đây được kết thúc cùng với việc lưu hành một bộ tiền mới từ 1/1/2009.

Bà Fatma Aliye Hanim vẫn thường trùm khăn Hồi giáo

Trong bộ tiền mới vừa được Thủ tướng Erdogan công bố, ngoài vị lãnh tụ lập quốc Kemal Ataturk, lần đầu tiên có những gương mặt lịch sử khác của Thổ Nhĩ Kỳ được in hình. Trong đó có một nhà toán học, một nhà soạn nhạc, một kiến trúc sư và một nhà văn và lại là một phụ nữ: Bà Fatma Aliye Hanim. Hình bà được in trên đồng 50 lira. Là con gái một nhà sử học nổi tiếng, bà Fatma Aliye Hanim - sinh năm 1862, qua đời năm 1936 - là người phụ nữ đầu tiên cho ra mắt một cuốn tiểu thuyết dưới thời Đế quốc Ottoman trước đây (đế quốc này bị sụp đổ và tan rã sau Thế chiến I, trong đó vùng đất trung tâm của đế quốc trở thành Cộng hòa Thổ Nhĩ Kỳ).

Sinh thời, Fatma Aliye quả thực là một phụ nữ tiên phong, người chủ trương đấu tranh cho các quyền phụ nữ và quyền của các bé gái được đến trường ăn học. Thế nhưng đồng thời bà lại tích cực truyền bá những giá trị gia đình mang nặng hủ tục phong kiến và tôn giáo.

Cũng vì thế việc lựa chọn Fatma Aliye làm người phụ nữ đầu tiên được in hình trên tiền tệ Thổ Nhĩ Kỳ đã gây ra những cuộc tranh cãi ngay trong giới phụ nữ nước này. Có người vui mừng vì họ coi bà là một nhà nữ quyền. Nhưng nhiều người khác, như nữ nhà văn Leyla Erbil, lại cho rằng đó quả là một sự khôi hài khi một nữ tác giả bảo thủ như bà Fatma Aliye lại được tôn vinh trên đồng tiền TNK.

Phe đối lập nghi ngờ nhà cầm quyền có mưu đồ

Đồng 50 lira mới của Thổ Nhĩ Kỳ: Bà Fatma Aliye Hanim để đầu trần

Ông Mustafa Ozyurek, nghị sĩ quốc hội thuộc Đảng Nhân đân Cộng hòa đối lập, mô tả bà Aliye là một “nhân vật mập mời” mà hầu hết người Thổ không biết đến tên tuổi. Phe đối lập cho rằng thay vì bà Fatma Aliye, lẽ ra nên chọn nữ nhà văn nổi tiếng Halide Edip Adivar, một biểu tượng về nữ quyền của Thổ Nhĩ Kỳ và từng sát cánh với Kemal Ataturk trong cuộc đấu tranh dựng nước, để in lên tiền.

 

Bedri Baykam, nghệ sĩ nổi tiếng TNK và là một người theo chủ nghĩa Kemalist, thậm chí cho rằng việc lựa chọn những gương mặt in trên bộ tiền mới thể hiện một mưu đồ chính trị rõ ràng của đảng cầm quyền AKP. Phát biểu với tờ Guardian, ông nói: “Tôi không phản đối việc in hình những nhân vật lịch sử lên tiền, thế nhưng tôi không đồng ý với sự lựa chọn của chính phủ”. Theo ông, chính phủ đã “cài cắm” những hình ảnh và gương mặt lên các đồng tiền mà thoạt nhìn người ta thấy chẳng có vấn đề gì. “Nhưng khi xem xét kỹ người ta thấy rõ ý đồ của chính phủ muốn làm nổi bật ngày càng nhiều những gương mặt bảo thủ, những người phản đối các giá trị của nền Cộng hòa” được tạo lập từ thời nhà lập quốc Kemal Ataturk.

Thủ tướng Erdogan (giữa) và các thành viên của Ngân hàng Trung ương TNK trong cuộc họp báo giới thiệu bộ tiền mới. Trên tường phía trái là hình đồng 50 lira với chân dung nữ nhà văn Fatma Aliye Hanim

Chỉ là suy diễn?

Những người thuộc phe chính phủ lập tức bác lại và cho rằng phe đối lập mắc chứng “tự kỷ ám thị” nên đã đưa ra những lời nhận xét “suy diễn” như trên. Theo họ, những nhân vật của bộ tiền mới thực sự là những gương mặt xuất chúng được lựa chọn kỹ càng.

Ngoài ra khi đưa hình nữ nhà văn Fatma Aliye lên tiền tệ, chính phủ đã tôn trọng nguyên tắc cách ly tôn giáo khỏi các hoạt động nhà nước được để ra từ thời Kemal Ataturk. Bằng chứng là trên đồng 50 lira, thay vì dùng hình ảnh bà Fatma Aliye trùm khăn Hồi giáo, người ta đã in một bức ảnh bà để đầu trần.

 

Phan Đức